Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың ұшқыш асасы Макс Иммельманн (21 қыркүйек 1890 – 18 маусым 1916) PLM – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы алғашқы неміс ұшқыш асасы. Ол истребитель авиациясының пионері болды және жиі қате түрде синхронды пулеметті қолданып алғашқы әуе жеңісіне қол жеткізген деп есептеледі, бірақ бұл шындығында 1 шілде 1915 жылы неміс ұшқышы Курт Винтгенс жасаған. Ол өз құрметіне «Көк Макс» деп аталатын Pour le Mérite орденін алған алғашқы авиатор болды, ол Освальд Боэлькемен бірге табысталды. Оның есімі Immelmann бұрылысы деп аталатын кең таралған ұшу тактикасымен байланысты және авиацияда мәшһүр аты бар. Оған 15 әуе жеңісі тіркелген.

Ерте өмір

Макс Иммельманн 1890 жылы 21 қыркүйекте Дрезденде дүниеге келді. Оның әкесі – өнеркәсіпші, ол Макс кішкентай кезінде қайтыс болды. 1905 жылы Дрезден кадет мектебіне қабылданды. 1911 жылы комиссия алу мақсатымен, энсин шенімен Eisenbahnregiment (Теміржол полкі) Nr. 2-ге қосылды. 1912 жылы наурыз айында Дрезденде механикалық инженерияны оқу үшін әскерден шықты. 1914 жылы соғыс басталғанда резервтік офицер үміткері ретінде қайта қызметке оралды. Eisenbahnregiment Nr. 1-ге тағайындалды, бірақ көп ұзамай авиацияға ауысты.

Соғыс кезіндегі мансап

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Иммельман белсенді қызметке шақырылып, неміс армиясының әуе күштеріне, Die Fliegertruppe des Deutschen Kaiserreiches (кейін Luftstreitkräfte деп аталды) ауыстырылды және Иоганнисталь әуе алаңында ұшқыш даярлығына жіберілді. 3 маусым 1915 жылы француз ұшқышы оны атып түсірді, бірақ ол неміс шебінің артына қауіпсіз қонуға үлкерді. Иммельман ұшағын сақтап қалғаны үшін екінші дәрежелі Темір крестпен марапатталды. Ол Иммельманнан бұрынғы екі расталмаған оқиғадан кейін салынған бес ұшақтың бірі болды: лейтенант Уильям Рид сол қолымен ұшып, оң қолымен пистолетпен қарсы тұрды. Бірақ оған атылған 450 оқ тиді; Рид сол қолына төрт жарақат алды, ал ұшағының қозғалтқышы істен шығып, апаттық қонуға себеп болды. Қарусыз Иммельман жақын жерге қонды, Ридке жақындады; олар қолдасты және Иммельман британдық ұшқышқа "Сен менің тұтқынымсың" деді, Ридті қирандылардан шығарып, алғашқы жәрдем көрсетті. Иммельман Германияның алғашқы ұшқыш-ұшқыштарының бірі болды және тез арада көптеген жеңіске жетті. Қыркүйек айында тағы үш жеңіс тіркелді, ал қазан айында ол Лилль қаласының әуе қорғанысына толық жауапкершілікті алды. Иммельман Лилльдің бүркіті (Der Adler von Lille) деп танылды. Иммельман Германияның үздік ұшқышы атанымы үшін Освальд Боэлькемен жарысты, осы орынды оған ұсынып тұрды. Боэльке алтыншы жеңісімен одан озып кеткеннен кейін, ол осы жетістігі үшін Хогенцоллерн үйінің Корольдік орденін алған екінші адам болды. 15 желтоқсанда Иммельман жетінші британдық ұшағын атып түсіріп, Германияның үздік ұшқысы атанымы үшін жарыста жетекшілікке шықты. Иммельман Германияның ең жоғары әскери наградасы – «Пур-ле-Мерит» орденін алған алғашқы ұшқыш болды, оны сегізінші жеңісі күні, 1916 жылдың 12 қаңтарында алды. Медальді 1916 жылдың 12 қаңтарында император Вильгельм II тапсырды. Освальд Боэльке де сол күні медаль алды. Екі күннен кейін Боэльке тағы жеңіске жетті. Иммельман келесі төрт ай бойы оны үздік ұшқыш атанымы үшін қуып жете берді, 13 наурызда екеуі де 11 жеңіске ие болды, 19 сәуірде жетекшілікті жоғалтты, Пасха күні (23 сәуірде) 14-ке қарсы 13 есебімен қайта жеңіп алды, бірақ 1 мамырда оны қайтадан жоғалтты. Осы шамада, 25 сәуірде, Иммельман британдық ұшақтардың жақсаруы туралы маңызды сабақ алды. Неміс ұшқышы екі Airco DH.2 ұшағына шабуыл жасағанын сипаттағанда: «Екеуі де керемет жұмыс істеді және менің ұшағыма 11 оқ тигізді. Бензин багі, фюзеляждың тіректері, шанағы мен винт зақымдалды. Жағдай жақсы болған жоқ». 31 мамырда Иммельман, Макс фон Мюльцер және тағы бір неміс ұшқышы жеті британдық ұшақтың тобына шабуыл жасады. Иммельман екі пулеметі бар Fokker E. IV ұшағымен ұшып келе жатқанда, от ашқанда синхронизациялық механизм істен шықты. Оқтардың бірі винттің ұшын кесіп тастады. Теңгерімсіз винттің дірілдеуі ұшақтың екі қатарлы Oberursel U. III қозғалтқышын бекіткіштерінен босатуға айналды, сондықтан ол тұтануды тоқтатып, жылдамдықсыз қонуға көшті.

Өлім

1916 жылғы 18 маусымның кешкісін Иммельманн төрт Fokker E. III Eindecker ұшағынан жасалған топты солтүстік Франциядағы Саломин аймағында 25-ші эскадрилья Корольдік әуе күштерінің сегіз F. E.2b ұшағын іздеуге жетекшілік етті. Британдық топ Аррас маңындағы шекараны кезіп, аймақтағы неміс жаяу әскері мен артиллериясының орналасқан жерлерін фотоға түсіруді жоспарлағанда, Иммельманн тобы оларды ұстап алды. Ұзаққа созылған шайқастан кейін, қатысушылар шамамен 78 шаршы километрге таралып кетті, Иммельманн жаудың бір ұшағын құлатты, соның салдарынан ұшқыш пен бақылаушысы жараланды. Бұл оның 16-шы жеңісі деп есептелді, бірақ расталмады. Бұл оның 17-ші жеңісі болды, алайда кейіннен Макс Мюльзерге бұл жеңіс тағайындалды. Ол ұшқан екінші ұшақты екінші лейтенант Г. Р. Маккаббин басқарды, ал капрал Дж. Х. Уоллер оның қару-жарақ және бақылаушысы болды. Сол кездегі неміс әуе қызметі ұшақтың жоғалуын достық атыстан туды деп мәлімдеді. Басқалары, тіпті Иммельманның өзінің інісі де, оның ұшағындағы пулеметтің синхронизациясы, яғни айналмалы пернелердің арасымен оқ атуға мүмкіндік беретін құрылғы, қатаң нәтижелерге әкелген жұмыс істемегенін сенді. Мұндай механизмдердің алғашқы үлгілері жиі істен шығып, Иммельманн бұрын екі рет, екі және үш пулемет орнатылғанда осыған тап болған. Әр жолы ол қауіпсіз жерге қона алды. Ұшақтың құлауына байланысты есептерге сәйкес, бір перненің зақымдануынан туған құрылымдық бұзылудың басты себебі болуы мүмкін. Толық қуатпен айналатын жартылай перне тудырған діріл әлсіз ұшақты қиратуға жеткілікті болды. 2000 метр биіктікте Иммельманның Fokker ұшағының құйрығы бөлініп кеткені байқалды. Қанаттары ажырады немесе бүгілді, ал фюзеляждың қалған бөлігі тік түсті. Иммельманның денесі неміс 6-шы армиясы бұрмаланған қирандылардан тапты, ол таңқаларлықтай жақсы сақталған Oberursel қозғалтқышының үстінде, кейде астында жатқан жансыз күйде болды. Оның денесі орамалына тігілген әріптері арқылы танылды. Иммельманн мемлекеттік салтанатпен туған қаласы Дрезденде жерленді. Кейіннен оның денесі эксгумацияланып, Дрездендегі Толкевиц крематорийінде өртелді. Иммельманн, Макс Риттер фон Мюльцермен бірге, әртүрлі типтегі Eindecker ұшақтарында барлық жеңістерін одіп, осы типтегі ең табысты ұшқыштардың бірі атанды.

Қабірді тонау және арамдау

2021 жылдың 31 қаңтары, жексенбі күні түнде Толкевицтегі Макс Иммельманның ескерткіш қабірі тоналып, қиратылды. Поппельманның "Лилльдің бүркіті" деп аталатын, шамамен 100 килограмм салмақты және 180 сантиметр биіктіктегі қабір мүсіні екі адам қол арбасымен бөлшектеп, жақын жерде тұрған жүк көлігіне тиеп әкетті. Көрші тұрғын ұрлықты байқап, полицияға хабар берді. Полиция бұл қылмысқа қатысты басқа да ұрлықтармен де байланысты екі күдіктіні қарастырып жатыр. Дрезден прокуратурасы күдіктілерге айып тағып, қабір мүсінінің құнын шамамен 50 000 евроға бағалады. Мүсін қалпына келтіріліп, Иммельманның қабіріне қайта орнатылды. 2021 жылы Толкевиц зиратындағы сарбаздардың қабірлерінен Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты бірнеше маңызды артефакттар ұрланды, бұл "тапсырыс бойынша ұрлық" болуы мүмкін деген күдік тудырды.

Мұра

Қазіргі Люфтваффе AG 51 эскадрильясын оның құрметіне "Иммельман эскадрильясы" деп атады.

Иммельман бұрылысы

Бұл екі мүлдем әртүрлі акробатикалық маневрді білдіреді. Олардың біріншісі қазір "Иммельман" (әдебиетте және БАҚ-та жиі "Иммельман" деп жазылады) деп аталады. Ұшу бағытын жылдам өзгерту үшін қолданылатын жартылай шеңберден кейін жоғары жағынан жартылай домалап өту. Бұл маневр 1915–1916 жылдардағы қарапайым, аз қуатты ұшақтар үшін тиімді болмаған болуы мүмкін, ал оның неміс әуе шайқасу шеберімен байланысы күмәнді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Иммельман бұрылысы" тік боймен жылдам көтерілістен (толық тоқтауға дейін) немесе өзгертілген шандельден кейін жасалатын тік түсумен бірге келетін кенеттен рульдік бұрылыс болды. Иммельман осы маневрді ойлап тапқан болуы мүмкін, немесе кем дегенде оны жауынгерлік қолданыста пайдаланған, бірақ бұл деректер расталмаған.