Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік-шығыс Кавказ тілдері отбасының тармағы
Branch of the Northeast Caucasian language family
Нах тілдері – Солтүстік-шығыс Кавказ тілдері отбасының ішіндегі тілдер тобы. Оларды негізінен Солтүстік Кавказдағы чечендер мен ингуштар қолданады. Бэтс тілі – Грузиядағы этникалық азшылық болып табылатын бэтс халқының жоғалуға жақын тілі. Чечен, ингуш және бэтс халықтары да нах халықтарының этно-лингвистикалық тобына жатады.
The Nakh languages are a group of languages within Northeast Caucasian family, spoken chiefly by the Chechens and Ingush in the North Caucasus. Bats is the endangered language of the Bats people, an ethnic minority in Georgia. The Chechen, Ingush and Bats peoples are also grouped under the ethno linguistic umbrella of Nakh peoples.
Өліп кеткен тілдерге ұсынылып отырған байланыстар
Кавказ зерттеушілері көптеген белгісіз ежелгі тілдер мен халықтарды Нах тілдеріне жатқызып келген, олардың көпшілігі Оңтүстік Кавказда болған. Бұл болжамдардың ешқайсысы расталмады; көбінесе жер-су аттарының негізінде Нах тілдері деп саналады.
Many obscure ancient languages or peoples have been postulated by scholars of the Caucasus as Nakh, many in the South Caucasus. None of these have been confirmed; most are classified as Nakh on the basis of placenames.
Еш
Ерш тілі – Солтүстік Арменияны мекендеген, содан кейін (болжам бойынша) негізінен Оңтүстік-Шығыс Грузия мен Солтүстік-Батыс Әзірбайжандағы Херети халқының тілі. Ол Нах тілдеріне жататындығы шамамен анықталған. Ақырында олар сіңіріліп, олардың тілі грузин немесе әзербайжан тілімен алмастырылды.
The Èrsh language, language of the Èrs who inhabited Northern Armenia, and then, (possibly) later, mainly Hereti in Southeast Georgia and Northwest Azerbaijan. This is considered to be more or less confirmed as Nakh. They were assimilated eventually, and their language was replaced by Georgian or Azeri.
Малх
Малхтардың тілі бар, бірақ оның осетин тіліне жақын туыс екенін айтатын қарсы пікір де бар. Бұл, Двалдардың (Малхтар сияқты) өз жерлерін жаулап алған шетелдік басқыншылардан (демек, осетиндерден) қашып, чечендердің арасында паналаған болуы мүмкін дегенді білдіреді.
The language of the Malkhs though there is a rivaling camp arguing for its status as a close relative of Ossetic. seemingly implying that the Dvals found shelter (like the Malkhs are known to have done) among the Chechens from the conquest of their land by foreign invaders (presumably Ossetes).
Цов
Грузин ғалымдары И. А. Жавашвили мен Георгий Меликишвилидің пікірінше, Супани Урарт мемлекеті ежелгі Нах тайпасы Цовтар басып алған. Ежелгі грузин тарихнамасында олардың мемлекеті Цобена деп аталады. Цов тілі – оның халқының басым тілі болған, және осы грузин тарихшылары (сондай-ақ, басқа да ғалымдар) оны Нах тіліне жатқызған. Цов және оның аймақтағы туыстары әрмен тіліндегі Хурро-Урарт тілдік негізіне үлес қосуы мүмкін.
According to Georgian scholars I. A. Javashvili and Giorgi Melikishvili, the Urartian state of Supani was occupied by the ancient Nakh tribe Tsov, whose state is called Tsobena in ancient Georgian historiography. The Tsov language was the dominant language spoken by its people, and was thought by these Georgian historians (as well as a number of others) to be Nakh. Tsov and its relatives in the area may have contributed to the Hurro Urartian substratum in the Armenian language.