Кіріспе

Либералды католицизм – Рим-католик шіркеуінде классикалық либерализмнің ықпалымен пайда болған, шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін, азаматтық қоғамда дін бостандығын, сайлау құқығының кеңеюін және жалпы білім беруді қолдаған ой-ағым. Ол 19-шы ғасырда және 20-шы ғасырдың бірінші жартысында, әсіресе Францияда елеулі ықпалға ие болды. Бұл ағым негізінен Фелисити Роберт де Ламенне, Анри Лакордер және Чарльз Форбс Рене де Монтелембер сияқты француз саяси теоретиктерімен байланыстырылады, олар Бельгиядағы сол кезеңдегі ұқсас қозғалыстан әсер көрді. Либералды католицизм, негізінен саяси сипатта болғандықтан, заманауи теологиялық модернизм қозғалысынан ерекшеленеді. Бұл ағым теологиялық тұрғыдан прогрессивті немесе либералды деп сипатталатын тарихи және қазіргі Рим католиктерінің көзқарастарынан да өзгеше. Либералды католицизмнің элементтері Ватикан II-ге дейінгі Рим Папасы тарапынан бірнеше рет айыпталып, сыналып келді, атап айтқанда, Папа Григорий XVI-ның 1832 жылғы Mirari vos энцикликасында, Папа Пий IX-тың 1864 жылғы Quanta cura энцикликасында және Бірінші Ватикан Кеңесінің 1870 жылғы Pastor aeternus догматикалық конституциясында.

Анықтама

Либералды католицизм – «шындығында адал католиктер арасында еркіндікті басты құндылық ретінде көтеру және осыдан әлеуметтік, саяси және діни өмірде туындайтын салдарларды, христиандық Францияның негізін құраған принциптерді француз революциясынан туған принциптермен келістіруге ұмтылу үрдісі» деп анықталған. Бұл тіркес Наполеонның Еуропаны жаңаша құруы және дәстүрлі монархиялардың қайта орнатылуынан кейін пайда болған ой-пікірлер мен іс-қимыл ағымдарын сипаттау үшін қолданылды.

Бельгия

Бельгияның Ұлттық конгресі, рим католиктері мен зайырлы либеральдер арасындағы өзара танылған құқықтар мен бостандықтар негізінде құрылған одақ, 1831 жылы либералды католицизм жақтаған бірнеше бостандықтарды бекіткен конституцияны қабылдады. Брюссельдегі Конгресс бағанасының негізінде конституцияда бекітілген төрт негізгі бостандықты бейнелейтін төрт қола мүсін орнатылған: дін бостандығы, бірлесу бостандығы, білім беру және баспасөз бостандығы. Бұл төрт бостандық Брюссельдегі Place de la Liberté/Vrijheidsplein (Азаттық алаңы) алаңына қарайтын төрт көшенің аттарында да көрініс тапқан: Rue des Cultes/Eredienststraat (Дін көшесі), Rue de l'Association/Verenigingsstraat (Бірлестіктер көшесі), Rue de l'Enseignement/Onderrichtstraat (Білім беру көшесі) және Rue de la Presse/Drukpersstraat (Баспа көшесі). Конституция Ламеннаның шіркеу мен мемлекеттің ажыратылуына қатысты көбінесе ұсыныстарын қабылдады, католик шіркеуіне діни қызметкерлерді тағайындауда және қоғамдық іс-әрекеттерде тәуелсіздік берді, сондай-ақ католик біліміне дерлік толық бақылау құқығын берді. Ж. П. Т. Бюридің пікірінше, Ламенна мен оның жақтастары Малинде орналасқан және архиепископ де Меанның генерал-викарі Энгельберт Стерккс басқарған бельгиялық либералды католиктік қозғалыстан шабыттанды. Көптеп католиктер тұратын Бельгия 1830 жылы Нидерландыдан бөлініп, конституциялық монархия құрды. 1832 жылы архиепископ болған Стеркс жаңа либералды конституцияға ғана төзімділік танытудың емес, сонымен қатар жаңа кепілдіктер аясында шіркеуді кеңейтудің жолын тапты. 1863 жылы Бельгияның Малин қаласында өткен католиктік конгресте Монтелембер католик либерализмі туралы екі ұзақ сөз сөйледі, оның ішінде "Еркін мемлекеттегі еркін шіркеу" тақырыбында баяндама жасады.

Италия

XIX ғасырдағы Италияда либералды католиктік қозғалыс ұзаққа созылған әсер етіп, ұлттық тәуелсіздік идеясын дінге қарсы революциямен байланыстыруды тоқтатты.