Аберфелди: Шотландияның тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Берф пен Кинростың қаласы, Шотландия.

Аберфелди (Обар Феаллайд) – Шотландияның Берф пен Кинрос аймағында, Тай өзенінің жағасында орналасқан қала. Аберфелди – Хайленд Пертширдегі шағын базар қаласы. Ол Роберт Бернстің "The Birks Of Aberfeldy" өлеңінде және Эд Ширанның "The Hills of Aberfeldy" әнінде еске алынған.

Этимология

Аберфелди "Пеллайдтың аузы" деген мағынаны білдіреді. Атаудың бірінші бөлігі – пикті тілінен алынған aber сөзі, ол "өзен сағасы" дегенді білдіреді. Өзеннің аты, болжам бойынша, Пеллайд есімді су әуесінің атын қамтиды, ал гэль тілінде "сақалды" деген мағына береді. Аберфелди 1526 жылы Абрефралли, ал 1552 жылы Абирфелди деп тіркелген.

Тарих

Бернспен байланысты болғаннан басқа, ол Аберфелдиді өзінің "Аберфелдидің қайырықтары" поэмасында атаған, қала 1733 жылы салынған және Роберт Адамның әкесі, сәулетші Уильям Адам жобалаған Уэйд көпірімен танымал. Генерал Джордж Уэйд бұл көпірді өзінің ең үлкен жетістігі деп санады. Аберфелдиді дәстүрлі "Лох Тай қайықтығы" әнінде де еске алады. 1880 жылдары Аберфелди маңында Тиринидегі Роберт Мензиестің жалдамалы шаруасы ретінде жұмыс істеген Оңтүстік Уист сенаторы Ангус Маклелан, католик шіркеуі мен оның дін қызметкерлері Шотландияда тыйым салынған кезден бері Мензиестің егістігінің ортасында месса тасы тұрғанын білді. Мензиес жақын жердегі биік айқыш белгісі кельт шіркеуінің дәуірінде маңызды білім ордасының орнын көрсеткенін қосты. Мензиес жергілікті халық көп бұрын пресвитериандыққа өткеніне қарамастан, бұрынғы католик қасиетті орындарына әлі де ырыммен қаралатынын және оларға қол тигізілмейтінін түсіндірді. Мензиес сондай-ақ, шотланд тілінің Пертшир диалектісінде месса тастары "Клахан Иобаирт" деп аталатынын, яғни "Құрбандық тастары" деген мағынаны білдіретінін айтты. Джон Лорн Кэмпбелл, Маклеланның естеліктерін жаздырған адам, Роберт Мензиестің ұрпақтарымен Аберфелдиде сұхбаттасып, соңғы естеліктерін растады. 1960 және 1991 жылдар аралығында қалада ядролық шабуыл жағдайында қолданылатын Royal Observer Corps бақылау бункері орналасқан. Ол көбінесе сақталған. Қалада Қара күзетке арналған ескерткіш, 9 тесік гольф алаңы, балалар саябағы және 1806 жылы салынған дүкендер, мейрамханалар мен көркемсурет галереялары бар қала алаңы бар. 2002 жылы Аберфелдиге Fairtrade Town мәртебесі берілді, ол 2003 жылдың 15 желтоқсанында Fairtrade Foundation ұйымы тарапынан жаңартылды. Тай өзені арқылы салынған Аберфелди көпірі толығымен композиттік материалдардан жасалған. Бастапқыда ол өзеннің екі жағындағы қаланың гольф алаңын байланыстырды, бірақ өзеннің солтүстік жағындағы алаң алынып тасталды және қазір көпір жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге өзеннен өтуге арналған.

Beyond its association with Burns, who mentioned Aberfeldy in his poem The Birks of Aberfeldy, the town is known for Wade's Bridge, built in 1733 and designed by architect William Adam, father of Robert Adam. General George Wade considered this bridge to be his greatest accomplishment. Aberfeldy is also mentioned in the traditional "Loch Tay Boat Song". While working in the 1880s as a hired farmhand for Robert Menzies of Tirinie, near Aberfeldy, South Uist seanchaidh Angus MacLellan learned that a Mass stone had stood in the middle of Menzies's farmfield since the days when Catholic Church in Scotland and its priests were outlawed. A nearby high cross, Menzies added, marked the site of an important college of learning from the days of the Celtic Church. Menzies explained that, even though the local population had long since switched to Presbyterianism, former Catholic religious sites were still viewed with superstitious awe and were never tampered with. Menzies further explained that the term for Mass stones, in the Perthshire dialect of the Scottish Gaelic language, was Clachan Ìobairt, meaning "Offering Stones". John Lorne Campbell, to whom MacLellan dictated his memoirs, confirmed the latter's memories by interviewing Robert Menzies' descendants in Aberfeldy. Between 1960 and 1991, the burgh was the location of a Royal Observer Corps monitoring bunker, to be used in the event of a nuclear attack. It remains mostly intact. The town includes a memorial to the Black Watch, an 9 hole golf course, a children's park, and a town square (laid out in 1806) which features stores, restaurants and art galleries. In 2002, Aberfeldy was granted Fairtrade Town status, which was renewed by the Fairtrade Foundation on 15 December 2003. The Aberfeldy Footbridge over the River Tay is constructed entirely of composite materials. It initially connected two sections of the town's golf course on either side of the River Tay, but the course on the north side of the river has since been removed and the bridge is now used by pedestrians and cyclists to cross the river.

География

Аберфелди Тей өзенінің жоғарғы ағысында, Страт-Тейде орналасқан. Тей өзені Аберфелдиден басталып, Лох-Тейден көтеріліп, оңтүстікке және шығысқа қарай ағып, Перттен шығысқа қарай Ферт-оф-Тейге құяды. Шотландияның мұздық ландшафтына тән U пішіндес жартасты аймақта орналасқан Аберфелди мен оның төңірегіндегі жер бедері жұмсақ толқындармен сипатталады. Қаланың шетінде шаруашылық және ауыл шаруашылық алқаптары жатыр. Аберфелдиден алыс жерлерде (әсіресе солтүстік және батыс жақтарда) Грампиан таулары кең жайылып жатыр, онда Крег Одар, Фаррагон Хилл, Шиехаллион, Бен Лауэрс және Срон Мхор сияқты әдемі шыңдар көз тартады. Аберфелди екі A жолының тоғысқан жерінде орналасқан: A826 – Криффке, ал A827 – негізгі A9 магистраліне қарай шығысқа және оңтүстікке жетелейді. Оңтүстік аймақтардан Аберфелдиге жету үшін A9 жолын Баллинлюг шығысына дейін жүріп, содан кейін A827 жолымен қалаға келуге болады. А9 магистралінен алыс орналасқандықтан, Аберфелди Питлохриге қарағанда туристерге аз таныс. 1865 жылдың шілдесінен 1965 жылдың мамырына дейін қалаға Баллинлюгтен келген Хайленд теміржолының тармағы қызмет көрсетті. Қалаға дейінгі жолдың көп бөлігі сақталған болса да, вокзалдың орны қазіргі заманғы тұрғын үйлердің құрылысымен жойылған. Аберфелдидің Бёркс шатқалына кіру – әдемі шатқал және серуендеуге арналған жол – Аберфелдидің оңтүстік шетінде, A826 жолында орналасқан. Бёркс «Осота ғылыми қызығушылық тудыратын орын» ретінде тіркелген және әртүрлі флора мен фауна түрлерін қамтиды, олардың кейбіреулері қорғауға алынған. Глен-Лион, Шотландияның ең таңғажайып және сирек барылатын алқаптарының бірі ретінде танылады, ол Аберфелдидің шетінен шамамен 8 километр қашықтықта жатыр. 1600 жылдан астам бұрын рим легиондарының қамал салуға жасаған әрекеттері аймақтың тарихи және географиялық маңыздылығын көрсетеді. Глен-Лионның аузында Фортингэлл ауылы орналасқан, бұл ауыл теріс ақпараттарға сүйене отырып, Понтий Пилаттың туған жері деп есептеледі және 5000 жылдан астам ғасырлық тамырлары бар Фортингэлл ырысының үйі болып саналады (бірақ соңғы зерттеулер оның жасын шамамен 2500 жылға жақын деп көрсетеді).

Aberfeldy is situated in Strath Tay on the upper reaches of the River Tay, which begins up strath from Aberfeldy at Loch Tay and carries on south and east from Aberfeldy until it discharges at its estuary east of Perth at the Firth of Tay. Lying in an u shaped strath common to Scotland's glaciated landscape, the terrain in and around Aberfeldy is gently undulating. Farming and agriculture border the town in the strath. Areas further outside of Aberfeldy (particularly to the north and west) give way to the extensive Grampian Mountains, with scenic peaks such as Creag Odhar, Farragon Hill, Schiehallion, Ben Lawers and Sron Mhor punctuating the landscape. Aberfeldy lies at the intersection of two A roads, the A826 to Crieff and the A827, which leads east and south towards the main A9 trunk road. Aberfeldy is easily reached from southern locations by taking the A9 to the Ballinluig exit, then the A827 to get to the town. Owing to its location off the A9 trunk road, Aberfeldy is less geared toward tourists than its cousin Pitlochry. From July 1865 until May 1965, the town was served by a Highland Railway branch from Ballinluig. Although most of the trackbed leading into the town is still extant, the site of the station has vanished under modern housing developments. The entrance to the Birks of Aberfeldy – a gorge and scenic walk – lies on the southern outskirts of Aberfeldy on the A826. The Birks is classified as a "Site of Special Scientific Interest" and contains many varieties of flora and fauna, some of which are protected. Glen Lyon, regarded as one of Scotland's most stunning and least visited glens, lies about 8 kilometres from the outskirts of Aberfeldy. Evidence of fort construction by Roman legions more than 1,600 years ago is a testament to the region's historical as well as geographical relevance. At the mouth of Glen Lyon lies the village of Fortingall, falsely claimed to be the birthplace of Pontius Pilate and home to the Fortingall Yew Tree, reputed to be more than 5,000 years old (though recent research suggests its age to be closer to 2,500).

Барит өндіру

Аберфелдидің солтүстігіндегі жоталы аймақтағы докембрийлік Дальрадиан геологиялық құрылымдарында мұнай және газ барлау ұңғымаларындағы ағынды болдырмау үшін бұрғылау сұйықтықтарының салмақтандырғыш агенті ретінде қолданылатын барит минералының қомақты кен орындары бар. Оны пайдалануға болатын үш орналасқан жері бар. Аберфелдиден шамамен 6 км солтүстік-батысқа қарай орналасқан Фосс кеніші 1984 жылдан бері жұмыс істеп келеді және жылына орташа 50 000 тонна өнім береді. МІ SWACO компаниясы осы уақытқа дейін 525 000 тонна баритты өндірді. 1990 жылы жергілікті компания Аберфелдиден тура солтүстікке қарай 6 км жерде орналасқан Бен-Иагач тауының етегінде ашық карьерде кен қазуды бастады. Шамамен 25 000 тонна кен, қазір тасталған шағын шұңқырлардан алынды. Ең ірі кен орны, 7,5 миллион тонналық қоры бар, Дунтанлихта орналасқан, ол Аберфелдиден солтүстікке қарай 10 км (6 миль) жерде, Лох Туммельдің оңтүстігінде жатыр. 1994 жылы MI Great Britain Ltd компаниясының кен орынын қазуға арналған жер асты операциясын жүргізуге берген өтініші қабылданбады. 2000 жылы M I Drilling Fluids UK компаниясы Duntanlich-те кен өндіруді қайта жандандыру жоспарларын жасады, келесі 50 жылда кен орнынан 6 миллион тонна барит алуды көздеді және Perth & Kinross Council мен Scottish Natural Heritage ұйымдарымен алдын ала келіссөздер жүргізді. Алайда, сол кезде бұл ұсыныстарды іске асырмау туралы шешім қабылданды.

Демография

Шотландияның 2001 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 1895 адамды құрады. Перт және Кинросс кеңесі қазіргі халық санын 2292 деп бағалап отыр, және 2028 жылға қарай 2800-ден асып түсуі күтілуде.

Спорт

1869 жылы құрылған Бридалбейн крикет клубы өз алаңындағы матчтарды Аберфелдидегі Виктория паркінде өткізеді. Команда 2007 және 2008 жылдарғы Пертшир кубогының жеңімпаздары, 2006 және 2007 жылдарғы Стратмор крикет одағы бірінші лигасының чемпиондары, 2014 және 2018 жылдарғы екінші лигасының чемпиондары, ал 2013, 2017, 2018, 2019 және 2020 жылдарғы Пертшир жабық лигасының чемпиондары атанды. Қалада сонымен қатар қаланың Уэйд паркінде лигада ойнайтын Аберфелди RFC регби клубы да бар.

Есімдес

Аберфельди, Австралияның Виктория штатындағы Мельбурн қаласының маңындағы аудан, қаланың құрметіне тікелей емес, жанама түрде аталған. Сондай-ақ, Виктория штатындағы Аберфельди жері де осылай аталған.