Кіріспе

Британдық армия офицері, дипломат және саясаткер

Полковник сэр Реджинальд Хью Дорман Смит, ГБЭ (10 наурыз 1899 – 20 наурыз 1977) – британдық империядағы ағылшын-ирланд дипломаты, әскери қызметкер және саясаткер.

Ерте өмір және саясат

Дорман Смит Харроу мектебінде және Сандхерсттегі Корольдік әскери колледжінде білім алған. Әскерде қызметтен кейін, ол ауыл шаруашылығына деген үлкен қызығушылығымен мансабын жалғастырды, 32 жасында Ұлттық фермерлер одағының (NFU) президенті, ал кейін Ауыл шаруашылығы министрі болды. Ол алғаш рет 1935 жылғы жалпы сайлауда Петерсфилдтен Парламент мүшесі (депутат) болып сайланды. NFU қолдауымен сайланған депутаттардың бірі болды және келесі бірнеше жыл бойы Одақтың президенті қызметін атқарды. Депутат ретінде Дорман Смит ағылшын Мистериясы және оның ізбасары, ағылшын массивінің мүшесі болды. Ағылшын Мистериясы – ағылшындардың "жоғалған құпияларын" ашуға тырысқан, соның арқылы қандай да бір неофеодалдық саяси және әлеуметтік тәртіп орнатуды көздеген мистикалық "жерге оралу" қозғалысы. 1930 жылдардың соңында британ үкіметінің ауыл шаруашылығы саясаты NFU, Парламент және баспасөз тарапынан қатты сынға ұшырады. 1939 жылдың қаңтарында премьер-министр Невилл Чемберлен Дорман Смитті Ауыл шаруашылығы министрі етіп тағайындауға батыл қадам жасады. 1940 жылдың қазан айында Дорман Смит үкіметтің "Жеңіс үшін қазба" науқанын бастады, мақсаты – жеке бақшалардан азық-түлік өндірісін арттыру. Алайда, Чемберлен қызметтен кеткеннен кейін, Дорман Смит оның орнын басушы Уинстон Черчилль үкіметіне енбеді. Дорман Смит Майкл Фут, Фрэнк Оуэн және Питер Ховардтың (Като псевдонімімен жазған) 1940 жылы жарық көрген "Күнәлі адамдар" атты кітабында айтылды. Бұл кітапта нацистік Германияны қайта қаруландыруға және оларға мойынұсынуға жол берген қоғамдық тұлғаларға шабуыл жасалды.

Бирманың губернаторы

Дорман Смит 1941 жылдың 6 мамырынан 1946 жылдың 31 тамызына дейін Бирманың губернаторы болып тағайындалды, сондықтан жапондықтардың басып кіруі кезінде ол қызметте болды және жапондықтар оны елден қуғынға шығарды. 1942 жылдың мамыр айынан 1945 жылдың қазан айына дейін ол Үндістанның Симла қаласында эмиграцияда болды. Дорман Смит 1942 жылдың ақпан айында Сингапурдың құлауы туралы естігенде үшінші тұлғада жазды, оның "ерекше жаттығуы дағдарыс кезінде оған көмектесті және оны одан әрі жұмыс істеуге күш берді". 1943 жылдың қазан айында Дорман Смит Лондон қаласында Шығыс Үндістан қауымдастығы алдында сөз сөйледі. Ол британдықтар Азиядағы өзін-өзі басқару және реформалар туралы жылдар бойы сөйлеп келгенімен, олар одан өте аз нәрсені іске асырды, бұл олардың беделіне нұқсан келтірді деп айтты. Ол былай деді: "Біздің сөзімізге де, ниеттерімізге де сол аймақта сенім жоқ. Біз Бирма сияқты елдерді саяси формулалармен тойдырып қойдық, олар тіпті формуланың көрінісі мен дыбысынан да жиреніп кетті, менің тәжірибем көрсеткендей, бұл нақты әрекеттен қашудың британдық тәсілі болып саналады". Ол соғысқа дейінгі британдық саясаттың осы мәселелерде дискіредитацияланғанын және соғыстан кейін жаңа, сенімді тәсіл қажет екенін айтты. Рангун азат етілгеннен кейін британдық әскери қолбасшы генерал-майор сэр Хьюберт Рэнс елдің әскери басқаруын өз қолына алды, бірақ Дорман Смит 1946 жылы губернатор болып қайта келді. Дорман Смит 1942 жылы жасаған кісі өлтіруі үшін Аун Санды тұтқындауды қарастырды. Сол жылы Аун Сан көпшіліктің алдында Тебюгон ауылының басшысын пышақтап өлтірді. Дорман Смиттің жоғары лауазымдағы адамдары оны тұтқындамауға көндірді. Дорман Смит медициналық себептермен Ұлыбританияға қайтқанда, Рэнс оны ауыстырды, ол Бирманың Лорд Маунтбеттенінің қолдауына ие болды және AFPFL басшылығымен Бирманың толық тәуелсіздігі саясатын толығымен қолдады.