Кіріспе

Нацистік Германияның мемлекеттік қауіпсіздік полициясы

Sicherheitspolizei, көбінесе SiPo деп қысқартылатын, Германияда қауіпсіздік полициясын білдіретін термин еді. Нацистік кезеңде ол мемлекеттік саяси және қылмыстық тергеу қауіпсіздік органдарына қатысты. 1936-1939 жылдар аралығында Гестапо (құпия мемлекеттік полициясы) мен Криминальполицей (қылмыстық полиция; Крипо) күштерінің бірігуінен құрылған. SiPo 1939 жылы Рейх қауіпсіздік бас басқармасына (RSHA) ресми түрде қосылды, бірақ Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін бұл термин бейресми түрде қолданыла берді.

Шығу тегі

Термин 1919 жылғы тамызда пайда болды, сол кезде Рейхсвер тәртіпсіздіктер мен ереуілдер кезінде шара қолдану үшін Sicherheitswehr әскерилендірілген полиция күштерін құрды. Әскер санының шектеулі болуына байланысты, ол назар аудармау үшін Sicherheitspolizei деп аталды. Олар жасыл түсті форма киіп, кейде "Жасыл полиция" деп аталды. Бұл әскери ұйым болды, кадрларын негізінен Фрейкорптан іріктеді, ал сержанттары мен офицерлері ескі неміс императорлық армиясынан тағайындалды.

Нацистік дәуір

1933 жылы нацистер билікке келген кезде Германия, федеративтік мемлекет ретінде, көптеген жергілікті және орталықтандырылған полиция органдарына ие болды, олар көбінесе үйлесімсіз және өкілеттіктері қайталасып жатты. Генрих Гиммлер мен Рейнхард Гейдрихтің жоспары – барлық полиция және қауіпсіздік құрылымдарын Schutzstaffel (СС) құрылымына толыққанды қосу болатын. Осы мақсатта Гиммлер алдымен Гестапоны (Пруссияның құпия полициясынан пайда болған) өзіне бағындырды. Содан кейін 17 маусымда 1936 жылы Адольф Гитлер Гиммлерді Германия полициясының бастығы (Chef der Deutschen Polizei) етіп тағайындағаннан кейін, Германияның барлық полиция күштері біріктірілді. Формальды түрде ол ішкі істер министрі Вильгельм Фрикке бағынышты болды, бірақ іс жүзінде Гиммлер тек Гитлерге ғана есеп берді. Гиммлер дереу полицияны қайта ұйымдастырды, мемлекеттік органдар заңмен екі топқа бөлінді: Ordnungspolizei (Тәртіп полициясы; Orpo), оған ұлттық униформадағы полиция және қалалық полиция кірді, және Sicherheitspolizei (Қауіпсіздік полициясы; SiPo), оған Крипо мен Гестапо кірді. Гейдрих SiPo бастығы болып тағайындалды және бұрыннан партиялық Sicherheitsdienst (Қауіпсіздік қызметі; SD) мен Гестапоға жетекшілік етіп келді. Полицияның екі тармағы әдетте Orpo және SiPo (Крипо мен Гестапоның біріктірілген құрамы) деп аталды. Мақсат – партиялық агенттік (SD) пен мемлекеттік агенттік (SiPo) арасында толық сәйкестік пен интеграцияны қамтамасыз ету болды. SiPo қызметкерлерінің көпшілігі SS-ке мүше болуға ынталандырылды немесе өз еркімен тіркелді, соның салдарынан көптеген қызметкерлер екі ұйымда да шенді болды. Дегенмен, іс жүзінде SD мен Гестапо арасында өкілеттік аумағының қабаттасуы және операциялық қайшылықтар туындады. Крипо өзінің ұзақ қалыптасқан құрылымының арқасында белгілі бір деңгейде тәуелсіздігін сақтап қалды. Гиммлер SiPo-ның Гейдрихтің жалпы басқаруымен орталықтандырылған бас кеңсе құру үшін Hauptamt Sicherheitspolizei-ді құрды. Einsatzgruppen (арнайы топтар) Гейдрихтің басшылығымен құрылды және SiPo мен SD басқаруымен SS арқылы жұмыс істеді. Einsatzgruppen 1938 жылғы наурызда Австриядағы Аншлюс кезінде үкіметтік ғимараттар мен құжаттарды қорғау үшін Гейдрих құрған жедел топтардан (Einsatzkommando) бастау алды. Бастапқыда SiPo құрамына кірген Einsatzgruppen-нің екі бөлімшесі 1938 жылдың қазан айында Судет аймағына орналастырылды. Мюнхен келісімінен кейін әскери қимыл қажет болмағандықтан, Einsatzgruppen-ге үкіметтік құжаттар мен полиция құжаттарын тәркілеу тапсырылды. Олар сондай-ақ үкіметтік ғимараттарды қоршады, жоғары лауазымды шенеуніктерді сұраққа тартып, 10 мыңға жуық чех коммунистерін және неміс азаматтарын тұтқындады.

Бірігу

1939 жылдың қыркүйегінде Рейх қауіпсіздік бас кеңсесінің (Райхссехерхейтсхауптамт; RSHA) құрылуымен бірге, Sicherheitspolizei мемлекеттік орган ретінде тоқтатылды, өйткені бұл бөлім RSHA-ға біріктірілді. Сонымен қатар, RSHA осы кезден бастап Einsatzgruppen бөлімшелеріне толық бақылау алды. Осы кездегі Einsatzgruppen бөлімшелерінің құрамына СС, СД және полиция қызметкерлері енді. Олар Польшаға басып кірген кезде поляк халқын күштеп саяси белсенділіктен айыру және поляк ұлттық ерекшелігімен ең анық байланысты топтардың мүшелерін – интеллигенцияны, дін қызметкерлерін, мұғалімдерді және аристократия өкілдерін өлтіру үшін пайдаланылды. 1941 жылы Кеңес Одағына шабуылға дейін бөлімшелер қайта құрылғанда, Einsatzgruppen қатарына СД, Гестапо, Крипо, Орпо және Waffen SS өкілдері тартылды. Бұл жылдам әрекет ететін өлім отрядтары нацистік әскерлер басып алған аумақтарда «Соңғы шешімді» іске асыруға белсенді қатысты.

Ұйымдастыру құрылымы

Amt Politische Polizei (саяси полиция кеңсесі) PP II A – Kommunismus und andere marxistische Gruppen (коммунизм және басқа марксистік топтар) PP II B – Kirchen, Sekten, Emigranten, Juden, Logen (шіркеулер, секталар, эмигранттар, еврейлер, ложалар) PP II C – Reaktion, Opposition, Österreichische Angelegenheiten (реакция, оппозиция, австриялық істер) PP II D – Schutzhaft, Konzentrationslager (қорғауға алу, концентрациялық лагерлер) PP II E – Wirtschafts-, agrar- und sozialpolitische Angelegenheiten, Vereinswesen (экономикалық, ауыл шаруашылығы және әлеуметтік саясат мәселелері, қоғамдық ұйымдар) PP II G – Funküberwachung (радио бақылау) PP II H – Angelegenheiten der Partei, ihrer Gliederungen und angeschlossenen Verbände (партияның істері, оның бөлімдері мен қосымша ұйымдары) PP II J – Ausländische Politische Polizei (Шет елдік саяси полиция) PP II Ber. – Lageberichte (жағдай туралы есептер) PP II P – Presse (баспасөз мәселелері) PP II S – Bekämpfung der Homosexualität und Abtreibung (гомосексуализм және абортқа қарсы күрес) PP III – Abwehrpolizei (қарсы барлау полициясы)