Кіріспе

Санта-Фе индей мектебі (SFIS) – Нью-Мексико штатының Санта-Фе қаласындағы тайпалық пансиондық орта білім беру мектебі. Ол Үндістердің білім беру бюросымен (BIE) байланысты.

Тарих

Федералды үкімет 1890 жылы Оңтүстік-Батыс АҚШ-тың Лагуна Пуэбло, Санто Доминго Пуэбло, Сан Фелипе Пуэбло және Зуни Пуэбло сияқты тайпаларынан келген американдық үнді балаларын білім беру мақсатымен SFIS-ті құрды. SFIS құрудың мақсаты – американдық үнді балаларын АҚШ-тың басым мәдениеті мен экономикасына ассимиляциялауға бағытталған әрекет болды. 1975 жылы Бүкіл Үнді Пуэбло Кеңесі (AIPC) құрылды. Бұл балаларына білім беру үшін қолданыстағы заңдарды пайдаланған алғашқы үнді ұйымы болды. Көп ұзамай, AIPC мектептің және оқу бағдарламасының толық бақылауын алды. 2001 жылы SFIS заңы қабылданысымен мектеп жерге меншік құқығын алды.

Үнді мектеп-интернаттарының пайда болуы

Индия мектеп-интернатының бастапқы идеясы Азамат соғысына дейінгі әлеуметтік тәжірибе ретінде пайда болды. 1860 жылдар шамасында АҚШ Федералдық үкіметі балаларды батыс өркениетімен таныстыру үшін "күндізгі мектептер" құрды. Бірақ бұл процесте тиімділік болмады, себебі оқушылар мектепте алған білімдерін ұзақ сақтамады. Білімді сақтауға әсер ететін факторлардың бірі – оқушылардың үйде болуы еді. Бұл әдіс тиімсіз екенін анықтағаннан кейін, басқа тәсілге көшті. 1870 жылдары Индия мектеп-интернаттарының идеясы іске асты. Армия лейтенанты Ричард Генри Праттке Армияға қарсы күрескен жетпіс екі американдық тұтқынды бақылауға міндеттелді; ол бұрын балалармен жасалған әлеуметтік тәжірибенің өзге түрін сынап көрді. Пратт "жабайыларды" "цивилизацияланған" адамдарға айналдыруды мақсат тұтты. Пратт тұтқындарға ағылшын тілін үйретті және американдықтарға еуропалық қоғам мен дін туралы білім берді. Осы оқудан кейін 62 тума халқы Вирджиния штатындағы Хэмптон институтына оқуға қабылданды. Тәжірибені одан әрі кеңейтуді шешкен Пратт, американдық отбасыларды өз балаларын интернатқа жіберуге көндіре алды. Ричард Х. Пратт 1879 жылы Карлайл үнді өнеркәсіптік мектебін құрды; студенттердің мәдениетіне қатысты барлық белгілерінен айырылды, мысалы: ұзын шаштары, киімдері және ана тілі. Сол студент былай деді: "Осы кезде жалғыздық сезімі пайда болды, себебі біз енді жалғызбыз деп түсіндік. Көптеген балалар мектептен қашып кетті, өйткені оларға жаман қатысты, бірақ көпшілігі полиция тарапынан ұсталып, қайта әкелінді". Мектептегі қысым мен отбасынан алыс болу салдарынан оқушылар жалғыздық сезіміне тап болды.

Үнді мектеп-интернаттарын реформалау

ХХ және ХХІ ғасырларда үнді балалар интернаттары жүйесінде өзгерістер болды. Мектеп жүйесі қазіргі түріне реформаланды. 1920 жылдары АҚШ-тың ішкі істер министрі Хьюберт Уорк үнді балалар интернаттарының жағдайын зерттеуге рұқсат берді; топ өздерінің қорытындыларын Мериам есебінде жариялады, онда интернат жүйесінің кемшіліктері айқындалды. Франклин Д. Рузвельт президент болған кезде, федералдық үнді саясатында өзгеріс басталып, Рузвельт президент АҚШ-та тұратын үнді халқын қорғау мақсатында «Үнді жаңа келісімін» құрды. 1934 жылы «Үнділерді қайта ұйымдастыру туралы» заң «Үнді жаңа келісімінің» негізгі тасы болды. Бұл заң үнділерге өздерінің конституцияларын жасауға және өздерін-өздері басқаруға мүмкіндік берді. Сол жылы Джонсон-О'Мэлли заңы үнді балалар білімін қаржыландыру үшін қабылданды. 1966 жылы «Раф Рок» үлгілік мектебі ашылды. Мектеп Навахо жерінде орналасқан және үндістер басқаратын алғашқы интернат мектеп болды. «Раф Рок» үлгілік мектебінің табысынан кейін 1969 жылы «Үнді білімі: ұлттық трагедия, ұлттық қиындық» атты есеп жарияланды, онда АҚШ үкіметінің ассимиляция саясаты «үнді балаларының біліміне зиян келтіргені» айтылды. Осы есептің нәтижесінде 1972 жылы «Үнді білімі туралы» заң қабылданып, Үнді білімі басқармасы құрылды. 1975 жылы қабылданған «Үнділердің өзін-өзі анықтау және білім беруге көмектесу туралы» заң үнділерге «қоғамдық негіздегі білім беру арқылы өзін-өзі анықтау» туралы заң шығару мүмкіндігін берді. 1990 жылы «Жергілікті американ тілдері туралы» заң үнділерге тіл құқықтарын берді. 2006 жылы «Эстер Мартинес атындағы жергілікті американ тілдерін сақтау туралы» заң қабылданды, ол үнді тілдерін тереңдетіп оқыту бағдарламаларын құрды. Бұл өзгерістер үнді балалар интернаттарына қажетті реформаларды әкелді. Тонита Пенья 1930 жылдары мектепте оқытушы болып жұмыс істеген.

Құру және қалпына келтіру

SFIS-ті ресми түрде өз бақылауына алғаннан кейін, он тоғыз Пуэбло тайпасы 2000-шы жылдардың басында SFIS-тің бұзылуы мен қайта жаңартылуына қатысты шаралар қолдана бастады. 2008 жылы SFIS 18 ғимаратты қиратты. Кейбір мұрағатшылар бұл қиратуға наразылық білдірді. Мектеп әкімшілігі былай деді: «Соңғы бес жылда түрлі бағалаулар жүргізілгеннен кейін, Санта-Фе индей мектебі өз егемендігін және тиісті зердесалдығын қолданып, SFIS студенттері мен қызметкерлерін, сондай-ақ жалпы халықты қорғау үшін денсаулыққа, қауіпсіздікке және қауіпсіздікке төнетін жағдайларды жою мақсатында ғимараттарды бұзуға кірісті». SFIS-тің ғимараттарды қиратуға құқығы бар ма деген мәселе туындады. Әртүрлі заңдар мен ережелерді қарастырғаннан кейін, егемендік тарихи ескерткіштерді сақтау актілерінен басымдық алды; Пуэбло тайпалары тарихи ғимараттарды жазасыз бұзуға мүмкіндік алды. Бүгінде SFIS-те 7-12 сыныптарда 624 оқушы білім алып жатыр. Олардың 155-і сырттан келіп оқиды, ал 469-ы жатақханада тұрады. Мектепте 54% қыз және 46% ұл оқиды. Мектептің құрылысына ең көп үлес қосқан – он тоғыз Пуэбло тайпасы болды; олар архитектураның өздерінің дәстүрлерін көрсететініне және Пуэбло архитектурасының ерекше белгілерін қамтитынына көз жеткізді. «Жобаның табысты болуының маңызды факторы – мектеп ғимараттарын орналастыру арқылы Пуэбло ауылын қайта жаңғырту, сонымен қатар қасиетті мағынасы бар көріністерді сақтау болды. Ғимараттар орталық алаңнан сәулелене шығады, ол жобаның негізгі элементі болып табылады».

SFIS білім беру мақсаттары

SFIS-тің мақсаты – студенттерге олардың қандай міндеттерді орындау керектігін нақты түсіндіру арқылы білім беру, сонымен қатар түпкілікті американдық мәдениетін білім берудің негізі ретінде қолдау. "Санта-Фе индей мектебі индей студенттері мен олардың қоғамдастықтарының дамуы үшін өте маңызды білім беру мекемесі және оқу-жаттығу алаңы болып қала береді". Мектептің тайпалық қоғамдармен және ата-аналармен берік байланысы – SFIS тәжірибесінің маңызды бір бөлігі. Білім беру сапасын арттыру және оқытудың жаңа әдістерін әзірлеу арқылы SFIS алдағы мүмкіндіктерді пайдаланып, жоспарларына көбірек технология енгізуге тырысады.

Агробиологиялық ғылым

Бір маңызды бастама – «Агрисайнс» деп аталатын CBE бөлімшесі. Ол бірнеше Пуэбло қауымдастықтарымен тығыз байланыста жұмыс істейді, студенттерді ауыл шаруашылығы және егіншілік саласының барлық түрлерімен таныстыру үшін үнемі қауымдастықтарға сапарлар ұйымдастырады. Олар өз мәдениеттері мен ғылым туралы білім алады, сонымен қатар тұрақты егіншілік жүйелерін жобалау және басқару дағдыларын меңгереді.

Жоғары оқу орындарының құрмет көрсету жобасы

ЕББ-нің тағы бір саласы – Үздік бітірушілер жобасы (ҰБЖ). ҰБЖ жоғары сынып студенттеріне қажетті жобалық дағдыларды үйрету үшін жасалған, бұл олардың қоғамдастығына қазіргі мәселелерді шешуге көмектеседі. Виктория Атенсионың ҰБЖ-сы – өте маңызды мысал. Оның "Ана Жерді құрметтеу" жобасында ол дәстүрлі тәсілдерге оралып, жаңартылатын/балама энергия көздеріне назар аудару арқылы Жерге тигізетін зиянымызды азайту жолдарын зерттеді, соның арқасында біздің қоғам тұрақты дамуға қол жеткізе алады. Ол мектептің "Жасыл командасымен" бірге сыныптастарына тұрақты өмір салтының басқа да мүмкіндіктерін үйретті.

Кампус

Орта және жоғары сынып оқушылары үшін жатақхана бар.