Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мали аймағы
Region of Mali
Томбукту аймағы немесе Тимбукту аймағы (Бамбара: ߕߎߡߎߕߎ ߘߌߣߋߖߊ, Tumutu Dineja) – Малидің әкімшілік аймақтарының бірі. Әкімшілік мақсаттар үшін аймақ бес округке бөлінеді. Аймақ Малидің солтүстігіне жатады, және 2012 жылғы туарег көтерілісі кезінде Азавадты азат ету ұлттық қозғалысы (MNLA) тарапынан бөлініп, тәуелсіздігі жарияланды. Қақтығыс барысында MNLA бұл аумақты исламил топтарға жоғалтты. Томбукту аймағы өзінің елордасы – ежелгі Тимбукту қаласымен әлемге танымал, ол 19 ғасырдың еуропалықтары үшін қол жеткізу қиын, аңызға толы мақсатты білдіреді. Қала 1390 жылы билеушісі Манса Муса Меккеге қажылыққа барғанда, Мысырдан өтіп, оның валютасын құнсыздандыратын қанағатты алтын сыйлағанда атаққа ие болды. Осыдан бастап Африканың ішкі аймағындағы қала туралы аңыз пайда болды, онда көшелер алтынмен төселген және ғимараттар алтынмен жабылған деген әңгімелер тарады.
Tombouctou Region or Timbuktu Region (Bambara: ߕߎߡߎߕߎ ߘߌߣߋߖߊ, Tumutu Dineja) is one of the administrative regions of Mali. For administrative purposes, the region is subdivided into five cercles. The region is part of northern Mali that was separated and declared independent by the National Movement for the Liberation of Azawad (MNLA) during the Tuareg rebellion of 2012. In the course of the conflict, the MNLA lost control of the territory to Islamist militias. Tombouctou Region is world famous for its capital, the ancient city Timbuktu , synonymous to 19th century Europeans with an elusive, hard to reach destination. The city gained fame in 1390 when its ruler, Mansa Musa, went on a pilgrimage to Mecca, stopping with his entourage in Egypt and dispensing enough gold to devalue the Egyptian currency. This started the legend of a city in the interior of Africa, where roads were said to be paved with gold and buildings topped with roofs of gold.
Тарих
Қала Сахараның оңтүстік жиегінде, Нигер өзенінің жанында орналасқан. Өзеннің бастауы Атлант мұхитының жағалауына жақын жоталарда, ал содан соң солтүстік-шығысқа қарай ұзақ сапардан кейін, Атлант мұхитына жеткенше оңтүстікке бұрылады. Патшалықтың байлығы Томбуктудың Сахара арқылы жүретін алтын, тұз, кола жаңғағы, мыс және құл саудасының оңтүстік терминалы ретіндегі орналасуымен байланысты болды. Тимбуктудың құлдырауы 1592 жылы Марокконың қаланы басып алуымен басталды. Көптеген ислам ғалымдары тарап кетті, олардың кейбіреуі Мароккоға қоныс аударды. Марокко үшін қаланы ұстап тұру қиын болды, себебі аймақта үстемдік үшін күрескен жақын мемлекеттерге қарағанда, олардың жабдықтау жолдары тым ұзын болды. Сонымен қатар, марокколықтар Тимбуктуды және Нигер өзенінің айналасындағы өзге де иеліктерін басқару үшін тиісті жүйені құра алмады. Бірақ, Батыс Африка жағалауындағы теңіз саудасының дамуы Солтүстік Африканы Сахарадан оңтүстік Африкаға жалғастыратын құрлықтағы жолдарды жойды. Қала өзінің экономикалық негізін жоғалтты және оның тамаша университеті Тимбуктуды құлдыраудан құтқаруға жеткіліксіз болды. Басты сауда жолдарынан үзіліп қалған қала, керемет байлықтың аурасын сақтап қалды. 1815 жылы француз саяхатшылары қаланы қайта ашқанда, құмға көмілген, саз үйлерден тұрған қарапайым қалаға көңілі қалды. Аймақ 1960 жылы аяқталған француз отаршылдығының бақылауында маргиналдануға ұшырады. Француздар Атлант мұхитына дейінгі қысқа сауда жолдарын ашты, бұл Сахара арқылы жүретін сауда экономикасына және қала тұрғындарына нұқсан келтірді. 2012 жылдың басында Азавадты азат етуге арналған ұлттық қозғалысы және Мали үкіметіне қарсы басқа да радикалды топтар аймаққа еніп, жергілікті араб жасақтарымен келісімге келгеннен кейін Тимбуктуға қарсылықсыз кірді. 2012 жылдың 6 сәуірінде аймақ Малиден тәуелсіздігін жариялап, жаңа Азавад мемлекетінің құрамына кірді. Алайда, Мали Азавадтың тәуелсіздік декларациясын мойындаудан бас тартты, ал халықаралық қауымдастық Бамаконың аймаққа қатысты талаптарын мойындауды жалғастыруда.
The city is located at the southern edge of the Sahara, near the Niger River, which has headwaters in the highlands very near the Atlantic coast before its long journey to the north east, before finally turning south to reach the Atlantic. The riches of the kingdom were due to Tombouctou's position as the southern terminus of the trans Saharan trade in gold, salt, kola nuts, copper and slaves. Timbuktu's decline began with the capture of the city by Morocco in 1592. Many Islamic scholars were dispersed, some to Morocco. Morocco had difficulty holding onto the city, as the supply lines were long compared to the closer kingdoms vying for dominance of the region. Furthermore, the Moroccans did not establish a proper means of which to govern Timbuktu, and their other holdings along the Niger bend. Ultimately, however, it was the rise of sea trade along the West Africa coast that doomed the overland routes that connected North Africa to sub Saharan Africa. The city lost its economic base and its fine university was not enough to save Timbuktu from decline. Cut off from major trade routes, the city retained an aura of spectacular treasure. When French explorers rediscovered the city in 1815 they were disappointed to find a sand blown city of low mud buildings. The region was marginalized under French colonial control, which ended in 1960. The French opened up shorter trade routes to the Atlantic, cutting into the trans Sahara trading economy and people in the city. In early 2012, the National Movement for the Liberation of Azawad and other militant groups opposed to the government of Mali swept through the region, entering Timbuktu without a fight after making a deal with local Arab militias. On 6 April 2012, the region was declared independent from Mali as part of the new country of Azawad. However, Mali refused to acknowledge the Azawadi Declaration of Independence, and the international community continues to recognise Bamako's claim to the region.