Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эндоскопиялық торакальдық симпатектомия (ЭТС) – бұл торакальдық аймақтағы симпатиялық жүйке түбірінің бір бөлігінің жойылмасымен жүзеге асырылатын хирургиялық процедура. ЭТС денедегі белгілі бір аймақтардағы шектен тыс терлеуді (фокалды гипергидроз), бетке қанның құйылуын, Рейно ауруын және рефлекстік симпатикалық дистрофияны емдеу үшін қолданылады. ЭТС арқылы ең көп емделетін шағым – алақандардың тершеуі (пальмарлық гипергидроз). Бұл араласу кейбір елдерде даулы және заңсыз болып табылады. Кез келген хирургиялық процедура сияқты, оның да тәуекелдері бар; эндоскопиялық симпатикалық блокада (ESБ) процедурасы және аз мөлшерде жүйкеге әсер ететін процедуралардың тәуекелдері төмен. Симпатектомия екі симпатиялық түбірдің кез келген жеріндегі тиісті жүйкелерді физикалық түрде жояды, олар омыртқа жотасының екі жағында орналасқан жүйке ганглияларының ұзын тізбектері (жарақат алу қаупі төмен орын), перифериялық жүйке жүйесінің (ПЖЖ) әртүрлі маңызды аспектілеріне жауапты. Әрбір жүйке түбірі негізінен үш аймаққа бөлінеді: мойын, кеуде және бел. Симпатектомияда ең көп таралған аймақ – жоғарғы кеуде аймағы, яғни бірінші және бесінші кеуде омыртқалары арасында орналасқан симпатиялық тізбектің бөлігі.
Endoscopic thoracic sympathectomy (ETS) is a surgical procedure in which a portion of the sympathetic nerve trunk in the thoracic region is destroyed. ETS is used to treat excessive sweating in certain parts of the body (focal hyperhidrosis), facial blushing, Raynaud's disease and reflex sympathetic dystrophy. By far the most common complaint treated with ETS is sweaty palms (palmar hyperhidrosis). The intervention is controversial and illegal in some jurisdictions. Like any surgical procedure, it has risks; the endoscopic sympathetic block (ESB) procedure and those procedures that affect fewer nerves have lower risks. Sympathectomy physically destroys relevant nerves anywhere in either of the two sympathetic trunks, which are long chains of nerve ganglia located bilaterally along the vertebral column (a localisation which entails a low risk of injury) responsible for various important aspects of the peripheral nervous system (PNS). Each nerve trunk is broadly divided into three regions: cervical (neck), thoracic (chest), and lumbar (lower back). The most common area targeted in sympathectomy is the upper thoracic region, that part of the sympathetic chain lying between the first and fifth thoracic vertebrae.
Көрсеткіштер
Кеуде симпатектомиясының ең көп кездесетін көрсеткіштері – ошақтық гипергидроз (қолдар мен қолқаптарға әсер ететін), Рейно синдромы және ошақтық гипергидрозбен қатар беттің қызаруы. Бромгидрозды емдеу үшін де қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе хирургиялық емес емдерге жақсы жауап береді, ал кейде иіс туралы мағыналық синдроммен (olfactory reference syndrome) азаптанушылар хирургтардан симпатектомия жасауды сұрайды. Сонымен қатар, ETS-ті моямоя ауруы бар науқастарда ми реваскуляризациясын жүзеге асыру, сондай-ақ бас ауруларын, бронхтардың жоғары сезімталдығын, ұзақ QT синдромын, әлеуметтік фобияны, күйбеңдеуді және басқа да ауруларды емдеу үшін қолданылғандығы туралы хабарламалар бар.
The most common indications for thoracic sympathectomy are focal hyperhidrosis (that specifically affects the hands and underarms), Raynaud syndrome, and facial blushing when accompanied by focal hyperhidrosis. It may also be used to treat bromhidrosis, although this usually responds to non surgical treatments, and sometimes people with olfactory reference syndrome present to surgeons requesting sympathectomy. There are reports of ETS being used to achieve cerebral revascularization for people with moyamoya disease, and to treat headaches, hyperactive bronchial tubes, long QT syndrome, social phobia, anxiety, and other conditions.
Хирургиялық процедура
ЕТС симпатикалық жүйке жүйесінің жоғарғы кеуде аймағындағы негізгі симпатикалық тізбекті кесуді қамтиды, бұл қалыпты жағдайда көптеген органдарға, бездерге және бұлшық еттерге жіберілетін нейрондық сигналдарды қайта келтірілмейтіндей етіп тоқтатады. Денеге қоршаған ортаның өзгеруіне, эмоционалдық жағдайларға, физикалық жүктемеге және басқа да факторларға жауап ретінде дененің қалыпты күйін сақтау үшін осы жүйкелер арқылы (гомеостазды қараңыз) ми денеге әсер етеді. Осы жүйкелер шамадан тыс қызарту немесе тершеу сияқты жағдайларды реттейді, сондықтан процедураның мақсаты – осы функцияларды жою болғандықтан, симпатектомия бұл физиологиялық механизмдердің қалыпты жұмысын тоқтатады немесе едәуір нашарлатады. ЕТС ота жасаушылар арасында ең тиімді хирургиялық әдіс, жүйке тінін кесудің оңтайлы орны, сондай-ақ осының нәтижесінде туындайтын негізгі және қосымша әсерлердің сипаты мен ауқымы туралы көптеген пікірталас болады. Әдеттегідей, эндоскопиялық ота жасау кезінде хирург көкірек қуысына еніп, қабырғалар арасындағы түтікше диаметріне жуық бірнеше тіліс жасайды. Бұл хирургқа бір тесікке бейнекамераны (эндоскопты), ал екіншісіне хирургиялық құралдарды енгізуге мүмкіндік береді. Операция негізгі симпатикалық тізбектің жүйке тінін кесу арқылы жүзеге асырылады. Тағы бір әдіс – "эндоскопиялық симпатикалық блокада" (ESB) деп аталатын қысу әдісі, жүйке тінінің айналасына титан қысқыштарды орнатады және бұл процедураны қайтаруға болатын ету үшін бұрынғы әдістерге балама ретінде жасалды. Қысқыштарды орнатудан кейін қысқа мерзім ішінде (көптеген жағдайларда бірнеше күн немесе апта ішінде) техникалық түрде қайта орнату қажет, бірақ деректер көрсеткендей, толық қалпына келтіру мүмкін емес.
ETS involves dissection of the main sympathetic trunk in the upper thoracic region of the sympathetic nervous system, irreparably disrupting neural messages that ordinarily would travel to many different organs, glands and muscles. It is via those nerves that the brain is able to make adjustments to the body in response to changing conditions in the environment, fluctuating emotional states, level of exercise, and other factors to maintain the body in its ideal state (see homeostasis). Because these nerves also regulate conditions like excessive blushing or sweating, which the procedure is designed to eliminate, the normative functions these physiological mechanisms perform will be disabled or significantly impaired by sympathectomy. There is much disagreement among ETS surgeons about the best surgical method, optimal location for nerve dissection, and the nature and extent of the consequent primary effects and side effects. When performed endoscopically as is usually the case, the surgeon penetrates the chest cavity making multiple incisions about the diameter of a straw between ribs. This allows the surgeon to insert the video camera (endoscope) in one hole and a surgical instrument in another. The operation is accomplished by dissecting the nerve tissue of the main sympathetic chain. Another technique, the clamping method, also referred to as 'endoscopic sympathetic blockade' (ESB) employs titanium clamps around the nerve tissue, and was developed as an alternative to older methods in an unsuccessful attempt to make the procedure reversible. Technical reversal of the clamping procedure must be performed within a short time after clamping (estimated at a few days or weeks at most), and a recovery, evidence indicates, will not be complete.
Физикалық, психикалық және эмоционалдық әсерлері
Симпатектомия автономды жүйке жүйесінің бір бөлігін (соның салдарынан мидан келетін сигналдарын бұзады) хирургиялық араласу арқылы, белгіленген мәселені жою немесе жеңілдету ниетімен жұмыс істейді. Көптеген ЭТС-ке қатысы жоқ дәрігерлер бұл тәжірибені күмәнді деп санайды, себебі оның мақсаты – функционалды бұзылған, бірақ анатомиялық тұрғыдан қалыпты жүйкелерді жою. ЭТС нәтижелерін нақты болжау мүмкін емес, өйткені жүйке функциясының анатомиялық ерекшеліктері әрбір науқасқа қатысты өзгеше, сондай-ақ хирургиялық техниканың да ерекшеліктері бар. Автономды жүйке жүйесі анатомиялық тұрғыдан нақты емес, және жүйкелер бұзылғанда болжамсыз әсерге ұшырауы мүмкін байланыстар болуы мүмкін. Бұл мәселе, қол терлеуіне байланысты симпатектомия жасаған, бірақ кейін аяқ терлеуі азайған немесе тоқтаған, ал басқаларында мұндай әсер болмаған көптеген науқастарда байқалды. Аяқ терлеуі үшін сенімді операция тек белдік симпатектомия болып табылады, ол симпатиялық тізбектің қарама-қарсы жағында жасалады. Торакальдық симпатектомия көптеген дене функцияларын өзгертеді, оның ішінде терлеу, жүрек соғуы, жүрек соғуының көлемі, қалқанша безі, барорефлекс, өкпе көлемі, көздің қарамағының кеңеюі, тері температурасы және автономды жүйке жүйесінің басқа да аспектілері, мысалы, қашу немесе күресу реакциясы. Ол қорқыныш пен күлкі сияқты күшті эмоцияларға физиологиялық жауапты азайтады, организмнің ауырсыну мен ләззатқа физикалық реакциясын төмендетеді және қаз терісі сияқты терідегі сезімдерді тежейді. Бұл операциямен емделген психиатриялық науқастарға жасалған ірі зерттеу қорқыныш, сергектік және эмоционалдық жағдайдың айтарлықтай төмендеуін көрсетті. Эмоционалдық жағдай – сананың, назар мен ақпаратты өңдеудің, есте сақтау мен сезімнің реттелуі үшін маңызды. ЭТС науқастарын автономды жүйке жүйесінің бұзылуының протоколы бойынша зерттейді, оны АҚШ Ұлттық неврологиялық аурулар және инсульт институтының аға зерттеушісі, доктор Дэвид Голдштейн басқарады. Ол терморегуляциялық функцияның жоғалуы, жүрек нервінің бұзылуы және қан тамырларының тарылуының жоғалуы туралы мәліметтерді жазған. Операциядан кейінгі алғашқы жыл ішінде жүйкелердің қайта өсуіне немесе жаңа жүйке талшықтарының пайда болуына байланысты бастапқы симптомдар қайтадан пайда болуы мүмкін. Жүйке талшықтарының өсуі немесе жүйкелердің зақымдануынан кейін жүйкелердің қалыптан тыс өсуі қосымша зақымдануға әкелуі мүмкін. Жаңа өскен симпатиялық жүйкелер сезім жүйкелерімен байланыс құрап, SNS арқылы жүзеге асырылатын ауырсыну синдромына әкелуі мүмкін. Жүйе белсендірілген сайын, бұл ауырсынуға айналады. Бұл өсу және оның әсері Фрей синдромына алып келуі мүмкін, бұл симпатектомиядан кейін болатын танымал салдар, онда жаңа өскен симпатиялық жүйкелер сілекей бездерін иннервациялайды, иіс немесе дәмдік стимулдар арқылы қоршаған орта температурасына қарамастан, шамадан тыс терлеуге әкеледі. Сонымен қатар, науқастар шаршағыштық, депрессия, әлсіздік, аяқ-қолдардың ісінуі, либидоның төмендеуі, физикалық және психикалық реактивтіліктің төмендеуі, дыбысқа, жарыққа және стресске сезімталдық және салмақтың артуы туралы хабарлады (British Journal of Surgery 2004; 91: 264–269).
Sympathectomy works by disabling part of the autonomic nervous system (and thereby disrupting its signals from the brain), through surgical intervention, in the expectation of removing or alleviating the designated problem. Many non ETS doctors have found this practice questionable chiefly because its purpose is to destroy functionally disordered, yet anatomically typical nerves. Exact results of ETS are impossible to predict, because of considerable anatomic variation in nerve function from one patient to the next, and also because of variations in surgical technique. The autonomic nervous system is not anatomically exact and connections might exist which are unpredictably affected when the nerves are disabled. This problem was demonstrated by a significant number of patients who underwent sympathectomy at the same level for hand sweating, but who then presented a reduction or elimination of feet sweating, in contrast to others who were not affected in this way. No reliable operation exists for foot sweating except lumbar sympathectomy, at the opposite end of the sympathetic chain. Thoracic sympathectomy will change many bodily functions, including sweating, heart rate, heart stroke volume, thyroid, baroreflex, lung volume, pupil dilation, skin temperature and other aspects of the autonomic nervous system, like the essential fight or flight response. It reduces the physiological responses to strong emotions, such as fear and laughter, diminishes the body's physical reaction to both pain and pleasure, and inhibits cutaneous sensations such as goose bumps. A large study of psychiatric patients treated with this surgery showed significant reductions in fear, alertness and arousal. Arousal is essential to consciousness, in regulating attention and information processing, memory and emotion. ETS patients are being studied using the autonomic failure protocol headed by David Goldstein, M. D. Ph. D., senior investigator at the U. S National Institute of Neurological Disorders and Stroke. He has documented loss of thermoregulatory function, cardiac denervation, and loss of vasoconstriction. Recurrence of the original symptoms due to nerve regeneration or nerve sprouting can occur within the first year post surgery. Nerve sprouting, or abnormal nerve growth after damage or injury to the nerves can cause other further damage. Sprouting sympathetic nerves can form connections with sensory nerves, and lead to pain conditions that are mediated by the SNS. Every time the system is activated, it is translated into pain. This sprouting and its action can lead to Frey's syndrome, a recognized after effect of sympathectomy, when the growing sympathetic nerves innervate salivary glands, leading to excessive sweating regardless of environmental temperature through olfactory or gustatory stimulation. In addition, patients have reported lethargy, depression, weakness, limb swelling, lack of libido, decreased physical and mental reactivity, oversensitivity to sound, light and stress and weight gain (British Journal of Surgery 2004; 91: 264–269).
Тарих
Симпатектомия 19 ғасырдың ортасында дамыды, сол кезде автономды жүйке жүйесінің денедегі дерлік барлық мүшелерге, бездерге және бұлшық жүйелерге жететіні анықталды. Осы жүйкелердің сыртқы ортаның өзгеруіне және эмоцияларға жауап ретінде денедегі көптеген функцияларды реттеуде маңызды рөл атқаратыны болжалды. Алғашқы симпатектомияны 1889 жылы Александр жасаған. 1920 жылдан бері торакальдық симпатектомия гипергидрозға (артық терлеуге) көрсетіледі, себебі Котзарефф бұл процедураның емшектен жоғары бөлігінде ангидрозға (терлеуге қабілетсіздікке) әкелетінін көрсеткен. Белдік симпатектомия да жасалды және аяқтардың шамадан тыс терлеуі және басқа да ауруларды емдеу үшін қолданылды, көбінесе ерлерде импотенция мен ретроградты эякуляцияға алып келді. Белдік симпатектомия әлі де плантарлық гипергидрозды емдеу ретінде немесе кезектік терлеуге (артық терлеуге) шалдыққан пациенттерге, пальмарлық гипергидроз немесе беттің қызаруы үшін торакальдық симпатектомиядан кейін ұсынылады; алайда, кеңейтілген симпатектомия гипотония қаупін тудырады. Эндоскопиялық симпатектомия өте оңай орындалады; бірақ, дәстүрлі хирургиялық әдістермен кеуде қуысындағы жүйке тіндеріне қол жеткізу қиын, ауыртпалы болды және бұрын әртүрлі тәсілдерді тудырды. Артқы тәсіл 1908 жылы жасалды және қабырғаларды кесуді (қырқуды) қажет етті. 1935 жылы жағалай сүйектің үстінен (супраклавикулярлық) тәсіл жасалды, ол артқы тәсілге қарағанда аз ауыртпалы болды, бірақ нәзік жүйкелер мен қан тамырларын зақымдауға бейім. Осы қиындықтар мен симпатикалық денервацияға байланысты болатын жағымсыз салдарлардың салдарынан, дәстүрлі немесе "ашық" симпатектомия кең таралған процедура болған жоқ, бірақ ол гипергидроз, Рейно ауруы және әртүрлі психикалық аурулар үшін қолданыла берді. 1940 жылдары лоботомияның қысқа мерзімді танымалдылығымен симпатектомия психохирургияның бір түрі ретінде маңызын жоғалтты. Эндоскопиялық торакальдық симпатектомияны Швецияда 1980 жылдардың соңында Горен Клас және Кристер Дротт енгізді. Эндоскопиялық "азайған инвазивтілік" хирургиялық техникалардың дамуы операциядан кейінгі қалпына келу уақытын қысқартып, оның қолжетімділігін арттырды. Бүгінде ETS хирургиясы әлемнің көптеген елдерінде, негізінен қан тамырлары хирургтары тарапынан жүзеге асырылады.
Sympathectomy developed in the mid 19th century, when it was learned that the autonomic nervous system runs to almost every organ, gland and muscle system in the body. It was surmised that these nerves play a role in how the body regulates many different body functions in response to changes in the external environment, and in emotion. The first sympathectomy was performed by Alexander in 1889. Thoracic sympathectomy has been indicated for hyperhidrosis (excessive sweating) since 1920, when Kotzareff showed it would cause anhidrosis (total inability to sweat) from the nipple line upwards. A lumbar sympathectomy was also developed and used to treat excessive sweating of the feet and other ailments, and typically resulted in impotence and retrograde ejaculation in men. Lumbar sympathectomy is still being offered as a treatment for plantar hyperhidrosis, or as a treatment for patients who have a bad outcome (extreme 'compensatory sweating') after thoracic sympathectomy for palmar hyperhidrosis or blushing; however, extensive sympathectomy risks hypotension. Endoscopic sympathectomy itself is relatively easy to perform; however, accessing the nerve tissue in the chest cavity by conventional surgical methods was difficult, painful, and spawned several different approaches in the past. The posterior approach was developed in 1908, and required resection (sawing off) of ribs. A supraclavicular (above the collar bone) approach was developed in 1935, which was less painful than the posterior, but was more prone to damaging delicate nerves and blood vessels. Because of these difficulties, and because of disabling sequelae associated with sympathetic denervation, conventional or "open" sympathectomy was never a popular procedure, although it continued to be practiced for hyperhidrosis, Raynaud's disease, and various psychiatric disorders. With the brief popularization of lobotomy in the 1940s, sympathectomy fell out of favor as a form of psychosurgery. The endoscopic version of thoracic sympathectomy was pioneered by Goren Claes and Christer Drott in Sweden in the late 1980s. The development of endoscopic "minimally invasive" surgical techniques has decreased the recovery time from the surgery and increased its availability. Today, ETS surgery is practiced in many countries throughout the world predominantly by vascular surgeons.