Венгрия патшайымы Гертруда Мераниялық (1185-1213) – Андраш II-нің бірінші әйелі, регент болған. Бавариялық тегі, әдемі әпкесі және қазасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгрия королевасы, Гертруда Мераниялық (1185 – 28 қыркүйек 1213) – 1205 жылдан бастап, өлтірілгенге дейін Андрей II-нің бірінші әйелі ретінде Венгрия королевасы болды. Ол күйеуі болмаған кезде регенттік қызметін атқарды.
Queen consort of Hungary
Gertrude of Merania ( 1185 – 28 September 1213) was Queen of Hungary as the first wife of Andrew II from 1205 until her assassination. She was regent during her husband's absence.
Өмір
Гертруда – Бавария графы Бертольд IV фон Андекстің, Карниола және Истрия маркграфының, және оның әйелі, Саксондық Веттин әулетінен шыққан Агнестің қызы еді. Гертруданың үлкен әпкесі – әйгілі сұлу Агнес Меранская, Франция королі Филипп II-ге үйленген. Оның кіші әпкесі – Силезиялық қасиетті Гедвига, Пяст әулетінен шыққан Генрих I Бородатыйның әйелі, кейін Польшаның жоғары герцогы болған. Олардың ағалары – Мерания герцогы атағын мұра еткен Ото, Бавариядағы әкесінің иеліктерін басқарған Генрих, Карниола және Истрияны басқарған, ал Бертольд Гертруданың жақын кеңесшісі болып, Калокса архиепискобы болып тағайындалды.
Gertrude was the daughter of the Bavarian Count Berthold IV of Andechs, Margrave of Carniola and Istria, and his wife Agnes from the Saxon House of Wettin. Gertrude's elder sister was Agnes of Merania, a famous beauty, who married King Philip II of France. Her younger sister was St. Hedwig of Silesia, wife of the Piast duke Henry I the Bearded, the later High Duke of Poland. Their brothers were Otto, who inherited the title of Duke of Merania and succeeded their father in his Bavarian domains, Henry who took over the rule in Carniola and Istria, and Berthold who became a close advisor to Gertrude and was named Archbishop of Kalocsa.
Таңдау
Амбициялы Гертруда күйеуіне зор саяси ықпал етті. Ол, әлде Андрейді тағы да бауырына қарсы қастандық жасауға көндірген болуы мүмкін, бірақ король Емерик, Андрейдің әскерінің өзінікінен көп екенін түсінген соң, қарусыз, тек тәж мен жезді ұстап, Варасд маңындағы Андрейдің лагеріне барды. Сол сәтте Андрей ерікті түрде басылды. Король бауырын тұтқындатты, бірақ Андрей көп ұзамай қашып құтылды. Осы кезде Гертруда әкесіне қайтарылды. 1204 жылы король Емерик қайтыс болғаннан кейін, князь Андрей Венгрия патшалығының билігін өз қолына алғанда, ол кіші немересі Ладислав III үшін ресми түрде регент болып тағайындалды, бірақ Ладислав бір жылдан кейін шет елде қайтыс болды.
Ambitious Gertrude exerted much political influence over her husband. It was probably she who persuaded Andrew to conspire against his brother again, but when King Emeric, who had realised that Andrew's troops outnumbered his armies, went unarmed, wearing only the crown and the sceptre, to Andrew's camp near Varasd, Andrew surrendered voluntarily in the spur of the moment. The king had his brother arrested, but Andrew managed to escape shortly afterwards. During this time, Gertrude was sent back to her father. Things improved for her, when Prince Andrew took over the government of the Hungarian kingdom upon the death of King Emeric in 1204, officially as regent for his minor nephew Ladislaus III, who nevertheless died in exile one year later.
Регент
Патша соғыста болғанда Гертруда өзінің жақындарына Венгрия жерін "сыйлық" ретінде берді. Орта ғасырлық жылнамашылардың мәліметінше, елдің үштен бір бөлігі таралды, бірақ патшайымның қайтысынан кейін магнаттар оны қайтарып алды. Осының салдарынан Венгрия гүлденбеді. Әйелінің күйеуі жиі жоқ болған кездерде патшайым регенттік қызметін атқарды және Дитрих Аполдиннің айтуынша, мемлекеттік істерді "ер адамдай" басқарды. 1206 жылы оның кіші інісі Бертольд Калокса архиепископы болып тағайындалды. 1212 жылы ол сондай-ақ Трансильвания воеводасы болып тағайындалды.
While the king was in battle, Gertrude gave out Hungarian land as "gifts" to her favorites. According to medieval chroniclers, one third of the country was given away but the magnates got it back after the queen's death. Thus, Hungary did not prosper. During the frequent absence of her husband, the queen was regent and, as Dietrich of Apolda states, conducted the affairs of the kingdom "like a man". In 1206, her younger brother Berthold was installed as Archbishop of Kalocsa. In 1212, he was also appointed Voivode of Transylvania.
Өлім
Патша Андрей Галисияда жорық жүргізген кезде, венгр дворяны Петр, Тордың ұлы, патшайымды өлтіруді шешті. 1213 жылы Бертольд пен оның қонағы, Австрияның герцогы Леопольд VI-мен бірге Пилис тауларында аң аулау кезінде ол қаза тапты. Гертруданың денесі қиыр-қиырға бөлінді, ал оның інісі мен герцог Леопольд өмірлерін сақтап қалды. Жақындағы зерттеулерге сәйкес, қылмыскер жеке себептермен әрекет ететін жеке қылмыскер болуы мүмкін. Оның патшайыммен арасында қандай да бір қарым-қатынас болған болуы да мүмкін. Мысалы, патшаның күзетшілері патшайымның ұйықтайтын шатырына қандай себеппен қарулы адамды кіргізді деген сұрақ туындайды. Бұрын кең таралған пікірге қарамастан, патша әйелінің қазасын білгеннен кейін, қылмыскерді қатыгездікпен жазалап, бағанаға тіккені белгілі болды. Оның ұлы, патша Бела IV, анасының өлтірілуін ондаған жылдардан кейін саяси тартыстар үшін пайдаланып, бұрынғы оқиғаға қатысқан жоқ деушілерді айыптады. Гертруданың мазары готикалық стильде салынған. Оның мазары 1967-1980 жылдар аралығында қазылды. Гертруданың қазасынан кейін Эндрю Йоланда де Куртенэйге үйленді.
While King Andrew was campaigning in Galicia, a Hungarian noble, Peter, son of Töre, decided to assassinate the queen and in 1213, on a hunt with Berthold and their guest Duke Leopold VI of Austria in the Pilis Mountains, she was killed. Gertrude's body was torn to pieces, while her brother and Duke Leopold narrowly escaped with their lives. According to recent research, the perpetrator could have been a serious lone criminal with a personal motive. It is possible that there was something between him and the queen. It raises questions, e. g. why would the royal bodyguard allow a man armed with a sword into the queen's sleeping tent. Contrary to the previously widespread view, it is now known that when the king found out about his wife's murder, he brutally executed justice and impalement the perpetrator. His son, King Béla IV, used the killing of his mother decades later for political showdowns, accusing non genuine accomplices of earlier involvement. Gertrude's tomb was of a Gothic style. Her tomb was excavated between 1967 and 1980. On Gertrude's death, Andrew married Yolanda de Courtenay.
Мәдениетте
Гертруда – Йозеф Катонаның «Банк бан» (1819) пьесасының және Ференц Эркельдің сол аттас операсының (1861) басты антагонисті. Бұл туындылар – қастандықтың көркемделіп баяндалған нұсқасы, онда Венгрия ақсүйектері королева Гертрудаға (пьесада және операда Гертрудис деп аталады) қарсы сөз байласады. Гертруда Венгрия халқын регент ретінде өз мүддесі үшін пайдаланды, оларды қорқыныш пен кедейлікте қалдырды, ал өзі патша сарайында той-думандар өткізіп, мерандық достары мен туыстарына құрметті лауазымдар мен жерлер сыйлады. Ақсүйектер Банк банның, олардың арасындағы ең беделдісінің мақұлдауын күтеді, ол бастапқыда оларға қосылуға қарсы тұрады. Бірақ Гертруданың інісі Оттоның, Банк банның әйелі Мелинданы есірткі беріп зорлағанын естіген соң, ол түнде королеваның жатын бөлмесіне кіріп, онымен сөзге келеді, бұл қызу дауға және королеваның өліміне әкеледі. Бұл оқиға көбінесе қиялда жасалған және шындықтан алыс, себебі қастандыққа қатысты сенімді деректер жоқ. Гертруданың зорлық-зомбылық жасаған немесе міндетін дұрыс атқармаған регент болғанына ешқандай дәлел жоқ. Банк бан нақты тарихи тұлға болғанымен, оның королеваны өлтіргеніне және әйелі болғанына қатысты ешқандай мәлімет жоқ. Гертруданың інілерінің арасында Мерания герцогы Отто емес, Калоч архиепископы Берхтольд Венгрияда онымен бірге тұрып, оған кеңес берген. Кейбір дереккөздер оқиғадан кейін көп өткен соң оны Мелинданы азғырып немесе зорлағаны үшін айыптайды, бірақ 1820 жылы, пьеса алғаш жарияланған кезде, дін қызметкері туралы мұндай айыптаулар жасау мүмкін емес еді. Пьеса мен опера Австрияның Габсбург әулетінің билігінде болған Венгрияда тез танымал болды, онда ұлттық сезімдерге қарсы күшті шаралар қабылданды және қатаң цензура салдарынан монархқа немесе патша отбасына тікелей сын айту мүмкін емес еді.
Gertrude is the main antagonist in both József Katona's play, Bánk bán (1819) and the opera (1861) of the same name composed by Ferenc Erkel. They are fictionalized retellings of the assassination, in which the noble men of Hungary conspire against Queen Gertrude (called Gertrudis in the play and the opera) who exploited the people of Hungary as a regent and let them live in fear and poverty, while she herself was throwing feasts in the royal palace and giving titles and estates to her Meranian friends and relatives. The noble men only wait for the approval of Bánk bán, the most powerful among them, who is resistant to join. However, upon learning that Otto, Gertrude's brother, drugged and raped his wife Melinda with the tacit approval of the queen, he breaks into the bed chamber of Gertrude at night and confronts her, which leads to a heated argument ending in the murder of the queen. This story is strongly fictionalized and likely very inaccurate, as there are no reliable sources on the details of the assassination. There is no proof that Gertrude was an exploitative or negligent regent, and although Bánk bán was a real historical person, there's no evidence that he was the one who murdered the queen and no records of him having a wife. Among Gertrude's brothers, it wasn't Otto, the Duke of Merania, but Berchtold, the Archbishop of Kalocs, who lived with her in Hungary and counseled her. Some sources written well after the events accuse him of seducing or raping Melinda, but such accusations could not be written about a priest in 1820, when the play was first published. The play and the opera quickly became favorites in Hungary, which was under the rule of the Austrian Habsburg dynasty, and national sentiments were strongly discouraged, while any straightforward criticism against the sovereign or the royal family was impossible because of the strict censorship rules.