Кіріспе

Американдық автор, педагог және интеллектуалды дизайн креационизмін қолдаушы, интеллектуалды дизайн жақтасы Стивен С. Мейер (/m//aɪ//.//ər/; 1958 жылы туған) – американдық автор және бұрынғы педагог. Ол интеллектуалды дизайнның жақтасы, құдайдың бар екендігін дәлелдеуге бағытталған, псевдонаулық креационисттік аргументті қолдайды және Discovery Institute (DI) ғылыми-мәдени орталығының (CSC) құрылуына көмектесті. Мейер – DI-дің аға ғылыми қызметкері және CSC директоры.

Өмірбаян

1981 жылы Майер Уитворт колледжін бітіргеннен кейін, 1981 жылдың қарашасынан 1985 жылдың желтоқсанына дейін Даллас қаласындағы «Атлантик Ричфилд» (ARCO) компаниясында жұмыс істеді. Содан кейін Майер Даллас Ротари клубының стипендиясын алып, Кембридж университетінде оқыды, онда 1991 жылы тарих және ғылым философиясы саласында философия магистрі және философия докторы дәрежелерін алды. Оның диссертациясы «Іздер мен себептер: Тіршілік пайда болуы зерттеулерінің әдістемелік интерпретациясы» деп аталды. 1990 жылдың күзінде ол Уитвортта философия пәнінен ассистент-профессор болып жұмысқа орналасты, 1995 жылы доцент, ал 1996 жылы тұрақты профессор атанды. 2002 жылдың күзінде ол Христиан Палм Бич Атлантик университетінде «Ғылымның тұжырымдық негіздері» кафедрасының профессоры лауазымына көшті. Ол 2005 жылдың көктеміне дейін онда жұмыс істеді, содан кейін ақылды дизайн қозғалысына толыққандай арналып, оқытудан бас тартты.

Жаратылыс ғылымы

Студент кезінде Мейер «стандартты эволюциялық оқиғаны қабылдауға толықтай дайын болды, бірақ оған теистік түсіндірме берді – (эволюция) Құдайдың әрекет ету жолы», бірақ Далласта ARCO компаниясында жұмыс істеген кезде бір конференция оған әсер етті: «Мен бұл конференцияда тіршілік тегі туралы пікірталасқа ерекше қызығушылық танытқанымды еске аламын. Мені таң қалдырғаны – эволюциялық оқиғаны әрқашан қабылдап келген ғалымдар енді теистік сенімді қорғап отырғаны. Олар бұл қорғауды жай ғана жақсы сезіну немесе субъективті қанағат алу үшін емес, ғылыми дәлелдер табиғаттан тыс сананың әрекетін көрсететініне байланысты қорғады. Бұл мені қатты әсерге алды». Мейер Такстонның шеңберіне кірді және 1986 жылғы наурыз айында жарияланған екі мақаламен пікірталасқа қатысты: біреуінде ол Такстонның жақында бірлесіп жазған «Тіршілік тегінің сыры» кітабын талқылады, кітаптың «біз жалғыз емеспіз» деген ойды жеткізгенін айтты. «Тек аян ғана бізбен бірге кім екенін анықтай алады». Екінші мақала 1981 жылғы Арканзас штатына қарсы Маклин және 1985 жылғы Агиллардқа қарсы Трен аудандық сотының шешімдерін қарастырды, онда жаратылыстануды мемлекеттік мектептерде оқыту конституцияға қайшы деп танылды, өйткені жаратылыстану діни сенімге негізделген және «сенім қағияттарына» сүйенуі ғылыми емес екенін көрсетеді. Мейер қазіргі ғылыми әдіс те «табиғатқа сенуге негізделген» «негізгі болжамдарға» сүйенетінін, ол «барлық оқиғалар тек физикалық немесе табиғи себептерден туындайды деп есептейді», сондықтан сот ісінде қолданылған анықтама бойынша «ғылымның өзі заңды ғылым ретінде танылмайды» деп дәлелдеді. Ол «ғалымдар мен философтар» «адам ақылының түпкі қайнар көзі, нақты және реттелген ғаламның бар екендігі және шығармашылық және реттелген адам ақылының осы ғаламды білу қабілеті» туралы түсіндіру үшін Киелі кітаптың негізгі қағияттарына жүгінуі мүмкін деп ұсынды. «Ескі және Жаңа өсиет осы қатынастарды қазіргі ғылымға қажетті негізгі қағияттарды ғана емес, сонымен қатар мағыналы етеді». Мейердің эпистемологиялық негіздер туралы пікірі және эволюцияның табиғатқа сенуге негізделгені туралы айыптамасы дизайн қозғалысының орталық мәселесіне айналды. Кейіннен ол Англиядағы Кембридж университетінде теологияны оқып жүрген Марк Лаббертонмен танысты. 1987 жылдың күзінде Лаббертон Мейерді Лондон университетінің колледжінде демалыста болған Филипп Э. Джонсонмен таныстырды, ол «эволюцияға құмар болғандықтан» оның проблемалары туралы кітап жазуға кірісті. Мейер: «Біз Кембриджді аралап, шағылдарды тепкілеп, барлық мәселелерді талқыладық». Мейер мен Такстонның 1987 жылғы 27 желтоқсанда жарияланған мақаласында «адам құқықтары мемлекеттің емес, адамды қадір-қасиетпен жаратқан Жаратушының қолында» делінген. Олар мұны адамдарды жануарлармен теңеген «таза материалдық, ғылыми» идеялармен салыстырып, олардың негізгі тезисін қайталады: «Егер адам (шынында) арнайы Құдайдың мақсатының өнімі болса, онда оның ерекше немесе ішкі қадір-қасиеті туралы талаптары негізді». Бұл терминология мен ұғымдар кейінірек Кедж стратегиясында және теистік реализмде көрініс тапты.

Ақылды жобалау

1987 жылы Эдвардсқа қарсы Жоғарғы Сот шешімі Агиллардқа қарсы Трейн ісі бойынша шешімді бекіткеннен кейін, Такстон «Пандалар мен адамдар» журналының ғылыми редакторы ретінде интеллектуалды дизайн терминологиясын қабылдады. Мейер 1988 жылғы Таксомадағы конференцияда осы терминнің пайда болғанын еске алады. Филипп Джонсон эволюциялық ғылымның негізі ретінде натурализмге қарсы пікір білдіретін кітап жазып жатқан еді, ал Мейер конференцияға қолжазбаның көшірмесін алып келді. Ол Пол А. Нельсонмен танысты, ол кітапты қызықты деп тапты және екеуі бірлескен жобада жұмыс істеді. Математик қажет болғандықтан, олар 1991 жылы Дембскимен байланысқа түсті. Такстон Мейерді «Джонни Эпплсид сияқты», қозғалысқа басқаларды тартатын адам ретінде сипаттады. Мейер академиялық дәрежесі бар жас интеллектуалды дизайн (ИД) жақтастарының бірі болды: Мейер, Нельсон, Дембски және Джонатан Уэллс. Мейер 1992 немесе 1993 жылы Джонсонның «Дарвин сынақта» (Стивен Джей Гулдтың 1992 жылғы шілдедегі Scientific American журналындағы рецензиясына жауап ретінде) қорғауға арналған «Ad Hoc Origins Committee» комиссиясының жұмысына қатысты, ол кезде Уитворт колледжінің философия факультетінде жұмыс істеді. Кейін ол 1992 жылы Оңтүстік Методист университетінде өткен ИД-ге арналған алғашқы ресми жиынға қатысты. Кеньон «Пандалар мен адамдар» кітабының авторларының бірі болды, ал 1993 жылы Мейер «Пандалар» кітабының екінші басылымына арналған мұғалімдерге арналған нұсқаулыққа үлес қосты. Мейер Discovery институтының негізін қалаушы Джордж Гилдердің жақын досы болды, бір жылдан кейін олар материализмге қарсы бағытталған зерттеу орталығын құру идеясын жасады. 1995 жылдың жазында Чэпмен мен Мейер Ховард Ахмансонның өкілімен кездесті. Бұрын Ахмансонның ұлына ғылымнан сабақ берген Мейер: «Егер сізде қаржылық қолдау болса, не істей аласыз?» – деп сұрағанын еске алады. 1999 жылы Мейер Дэвид ДеВулф пен Марк ДеФоррестпен бірге «Интеллектуалды дизайнды мемлекеттік мектептерге енгізудің құқықтық стратегиясы» атты кітабында интеллектуалды дизайнды мемлекеттік мектептерге енгізудің құқықтық стратегиясын ұсынды. Мейер Джон Ангус Кэмпбеллмен бірлесіп «Дарвинизм, дизайн және қоғамдық білім беру» (Michigan State University Press, 2000) және Майкл Дж. Бихе мен Уильям А. Дембскимен бірлесіп «Ғаламдағы дизайнның ғылыми дәлелдері» (Ignatius Press, 2000) кітаптарын редакциялады. 2009 жылы оның «Жасушадағы қолтаңба» атты кітабы жарық көрді. Тарихшы Эдвард Ларсон, Discovery институтындағы әріптесі болғаннан кейін, Мейерді «ИД-ні (интеллектуалды дизайнды) DI (Discovery институтына) әкелген адам» деп сипаттады. 2004 жылы DI Дувер аймақтық мектеп округіне ИД-ні енгізуге көмектесті, нәтижесінде «Кицмиллер Дувер аймақтық мектеп округіне қарсы» ісі туды, онда ИД ғылыми дәлелдерге емес, діни сенімдерге негізделген деп шешілді. 2005 жылғы 6 мамырда Довермен байланысты ИД талқылауында Мейер Джон Гибсонның «The Big Story» бағдарламасында Эужени Скоттпен пікірсайыс жасады. Пікірсайыс барысында Мейер интеллектуалды дизайнды әртараптандыруға әкелетін табиғи іріктеу сияқты эволюциялық механизмдерден ғана емес, жалпы шығу тегінен де сынға алатынын айтты.

Фильмдер мен пікірталастар

Ол теледидарда және қоғамдық форумдарда интеллектуалды дизайнды жақтады. Ол 2002 жылы Discovery институтының "Өмірдің құпиясын ашу" фильмінің сценарийін жазып, түсіріліміне қатысты, ал 2008 жылы "Қуылған: Ақылға жол жоқ" фильмінде сұхбат берді. Ол сондай-ақ белсенді дебаттарға қатысты, мысалы, 2006 жылдың сәуір айында Вашингтон университетінің палеонтологы Питер Уордпен Сиэтлдегі Talk of the Times форумында интеллектуалды дизайн тақырыбында ашық онлайн-талқылау өткізді. Мейер сонымен қатар Питер Аткинс, Евгения Скотт және Майкл Шермер сияқты атеистермен де дебаттасқан.

"Тәуелсіздікке үйрету" акциясы

2002 жылдың наурыз айында Мейер «дауды оқыту» стратегиясын жариялады, ол эволюция теориясы ғылыми ортада даулы екенін жалған түрде айтады. Оның презентациясында 44 пірін сараптап бағалаған ғылыми мақалалардың түсіндірме библиографиясы ұсынылды, ол «дарвиндік эволюцияның» негізгі қағидаларына елеулі сын екенін алға тартты. Осы талапқа жауап ретінде Ұлттық ғылым білім беру орталығы (Ұлттық ғылым академиясымен, Ұлттық биология мұғалімдері қауымдастығымен және Ұлттық ғылым мұғалімдері қауымдастығымен бірлесіп жұмыс істейтін ұйым, мемлекеттік мектептерде эволюцияны оқытуды қолдау үшін) тізімдегі 44 мақаланың авторларымен байланысқа түсті, және олардың 26-сы, 34 мақаланы білдіретін авторлар жауап берді. Авторлардың ешқайсысы өз зерттеулері эволюция теориясының кез келген қағидасына қарсы келеді деп санамады. 2002 жылдың 11 наурызында эволюция тақырыбындағы панельдік талқылау кезінде Мейер Огайо штатының білім беру кеңесіне Санторум түзетуі «Ешбір бала артта қалмауы керек» заңының бөлігі екенін және Огайо штаты биология курсының бір бөлігі ретінде эволюцияның баламалы теорияларын оқытуға міндетті екенін жалған мәлімдеді. Биология профессоры Кеннет Р. Миллер конференциялық комитет есептеріндегі түсіндірмелер мен бекітілмеген түзетулер заң күшіне ие емес екенін және Мейер білім беру кеңесін олар туралы жаңылыстырғанын айтты.

Вашингтон биологиялық қоғамының іс қағаздарындағы мақала

2004 жылдың 4 тамызында Мейердің мақаласы рецензияланған ғылыми журнал "Proceedings of the Biological Society of Washington"-да жарияланды. 7 қыркүйекте журналдың баспашысы, Вашингтон биологиялық қоғамының кеңесі, мақала ғылыми стандарттарға сай келмегендігі үшін қайтарылып алынды деп мәлімдеді және мақала бұрынғы редактор Ричард Стернбергтің қалауымен "ешбір редактор қарауысыз" жарияланғанын айтты. Сынаушылар Стернбергтің Мейермен жеке және идеологиялық байланыстары оның Мейердің мақаласын мақұлдауында мүдделер қақтығысының болуын көрсетеді деп санайды. Журнал мақаланы жоққа шығару себептерін Стернберг жоққа шығарды, ол мақала стандартты рецензиялау процесінен өтті және оны жариялауға BSW Кеңесінің бір мүшесі ынталандырғанын мәлімдеді. Мақалаға жасалған сынды Panda's Thumb сайтынан табуға болады. 2005 жылдың қаңтар айында Discovery Institute өз веб-сайтында сынға жауап жариялады. Ұлттық ғылым білім беру орталығы "Мейердің мақаласын" псевдоғылым деп атады.

Қудалау туралы шағымдар

Мейер эволюция бойынша халықаралық ғылыми консенсусқа қарсы шыққандарды ғылыми қауымдық қанауға ұшыратып, олардың пікірлерін жариялауға кедергі келтіретінін мәлімдейді. 2001 жылы ол «Дарвинизмге ғылыми қарсылық» деген мәлімдемеге қол қойды, бұл PBS телеарнасының «Эволюция» сериалының басталуымен бірге болды, онда былай делінген: Дарвинизмге күмән келтіретін ғалымдардың саны аз, бірақ ол жылдам өсіп келеді. Бұл заңды қарсылықты қорқытып, басып-жаншуға жасалған күшті әрекеттердің нәтижесінде болып жатыр. Жас ғалымдарға қызметтен айыру қаупі төніп тұр. Басқалары ғылыми аргументтерге қарсы жеке шабуылдар жасаудың үлгісін байқады. Атап айтқанда, сериалдың барлық сыншыларды – ғалымдарды қоса алғанда – діни «жаратушылар» деп жамалау әрекеті – көзқарас дискриминациясының көрнекті мысалы. Көптеген ғылыми, ғылыми білім беру және заңнамалық дереккөздер бұл айыптауларды жоққа шығарды, теріске шығарды немесе қарапайым түрде ескермеді. 2006 жылы «Journal of Clinical Investigation» журналында жарияланған мақалада ғылым тарихшысы Рональд Л. Номерс («Жаратушылар» авторы), биология философы Эллиотт Собер, Висконсин штатының Ассамблеясының өкілі Терезе Берсо және Висконсин университетінің (Мэдисон) биохимия факультетінің төрт мүшесі мұндай мәлімдемелерді алдау деп сипаттады. «Expelled» фильміндегі (Мейер қатысқан) мәлімдемелерді жоққа шығаратын веб-сайтында Ұлттық ғылым білім беру орталығы «Ақылды дизайн жақтастарының зерттеулері мен дәлелдері жоқ, және олар сынауға болатын гипотезаларды жасауға қайта-қайта дайындық танытпады; бірақ негізгі қағидаларды орындамағаннан кейін де, елестетілген шеттету туралы шағымданады» деді. Флорида Сенаты Discovery Institute үлгісіндегі академиялық бостандық туралы заң жобасын талдағанда, «Білім беру департаментінің мәліметінше, Флоридада мемлекеттік мектеп мұғалімі немесе оқушысы ғылымды оқыту немесе курстық жұмыстарына байланысты кемсітілгенін айтқан жағдай тіркелген емес» деген қорытындыға келді.

Ұяшықтағы қолтаңба

2009 жылдың 23 маусымында HarperOne компаниясы Мейердің "Клеткадағы қолтаңба: ДНК және ақылды жобалаудың дәлелі" атты кітабын жариялады. Философ Томас Нагель, физикалистік редукционизм мен материализмнің философиялық ұстанымдарына қарсы пікір білдіретін, кітапты "Таймс" газетінің "Жылдың 2009 кітаптары" толықтыруына өзінің үлесі ретінде ұсынды, "Клеткадағы қолтаңба – бұл өмірдің жансыз материядан қалай пайда болғаны туралы мәселенің егжей-тегжейлі қарастырылуы – биологиялық эволюция процесі басталуы үшін осының орын алуы қажет болған нәрсе". Лофборо университетінің химигі Стивен Флетчер "Таймс" әдеби толықтыруында Нагельдің "фактилерге қарама-қарсы мәлімдемелерді қолданып, кітапты бізге таныстырғанын" жазды. Флетчер түсіндірді: "Табиғи іріктеу – бұл химиялық және биологиялық процесс, және ол қазбалар жазбасында ең алғашқы жасушалық өмір формалары пайда болғанға дейін шамамен жарты миллиард жыл бойы жұмыс істеді". BioLogos Foundation-ның бұрынғы президенті, Point Loma Nazarene University-тің биология профессоры Даррел Фолк кітапты қарап, оның ақылды жобалау қозғалысын қолдамауының себептерін көрсетеді деп айтты. Фолк Майердің ғалымдардың қате екенін, мысалы, Майкл Линчтің генетикалық дрейф туралы мәлімдемесін сынағанын, бірақ Майер Линчтің тұжырымын жоққа шығару үшін ешқандай эксперимент немесе есептеу жүргізбегенін атап өтті. Фолк былай деп жазады: "Кітап ғылыми кітап болуы керек және ID қозғалысы негізінен ғылыми қозғалыс, философиялық, діни немесе танымал емес", бірақ "Егер кітаптың мақсаты ақылды дизайн қозғалысы ғылыми қозғалыс екенін көрсету болса, ол сәтті болмады. Шын мәнінде, бұл философия, дін және әсіресе жалпы жұртшылықтың үміттері мен армандарына негізделген халықтық қозғалыс екенін көрсетуге мүмкіндік берді". Бұл кітапта Мейер кембрийлік жарылыс Дарвиннің эволюциялық процесіне қайшы келеді және оны ақылды жобалаумен түсіндіруге болады деп ұсынды. The Skeptics Society басылымының "Стефан Мейердің кемпірқосақ әуесқой кембрий ақымақтықтары" атты шолуында палеонтолог Дональд Протеро Мейердің кітабына өте жағымсыз шолу берді. Протеро "Кембрий жарылысы" тұжырымдамасының өзі соңғы онжылдықтардағы қазбалардың жаңа табыстарынан кейін ескірген тұжырым деп саналатынын және "кембрийлік әртараптандыру" қазір палеонтологияда 80 миллион жылдық уақыт аралығын сипаттау үшін қолданылатын консенсуалды термин екенін атап өтті. Протеро Мейерді қазба деректерінің көп бөлігін елемегені үшін және барлық кембрийлік өмір формалары алдыңғылары жоқ кенеттен пайда болды деген әсерді беру үшін кейінгі кезеңге назар аударғаны үшін сынға алды. Протеро палеонтолог Б.С. Либерманның айтуынша, "кембрий жарылысы" кезіндегі эволюция жылдамдығы өмір тарихындағы кез келген адаптивті сәулеленудің үлгісі болған. Ол тағы бір танымал палеонтолог Эндрю Ноллдың сөздерін келтіреді: "20 миллион жыл – бұл әрбір бір-екі жылда жаңа ұрпақ өндіретін организмдер үшін ұзақ уақыт", белгісіз процестердің қажеті жоқ. Қазіргі эволюциялық биологиядағы тақырыптардың тізімін қарап, Майер кітаптағы өз идеясын нығайту үшін қолданды, Протеро Майердің палеонтолог немесе молекулалық биолог емес екенін, осы ғылыми пәндерді түсінбейтінін, сондықтан ол деректерді қате түсіндіреді, бұрмалайды және шатастырады, бәрі "Бойының бос орындары" аргументін насихаттау мақсатында: "Қазіргі кезде ғылыммен оңай түсіндірілмейтін кез-келген нәрсе автоматты түрде табиғаттан тыс себептерге, яғни ақылды жобалауға жатқызылады". Гарет Кук "Нью-Йорккер" журналында жарияланған "Дарвиннің күмәнына күмән келтіру" атты мақаласында бұл кітап креационисттердің ақылды жобалау қозғалысын қайта жандандыруға жасаған тағы бір әрекеті екенін айтады. Дүние жүзіндегі қазбалардың жаңа табыстары мен жаңа есептеу-талдау әдістері ғалымдарға Дарвинге қол жетімді болмаған өмір ағашының толық суретін жасауға мүмкіндік берді (осыдан оның Мейердің сөздері бойынша "күмәні"). Қазіргі ғылыми консенсус "жарылыс" болмаған дегенге негізделген. Кук Ник Матцкенің Майер анықтаған негізгі олқылықтардың оның негізгі статистикалық әдістерді түсінбеуінен (басқа нәрселермен қатар) және өмір ағашының жаңылысты қайта орналасуынан туындағанын түсіндіреді. Кук өмірдің генетикалық машинасы үлкен серпілістерге қабілетсіз деген Мейердің дәлелін жоққа шығару үшін ғылыми әдебиетке сілтеме жасайды, сондықтан кез-келген ірі биологиялық жетістік "ақылды дизайнердің" араласуының нәтижесі болуы керек. Протеро сияқты, Кук та Майердің бүгінгі ғылыммен толық түсіндірілмейтін нәрсе, жоғары құдайдың жұмысы болуы керек деген пікірін сынады. Бұл кітапты "псевдонаука шедеврi" деп атап, Кук оның ықпалын төмен бағаламауға шақырды. Кук кітаптың, Мейер ғылымның құралдарын шебер пайдаланып, Кембридж университетінен тарих ғылымдары бойынша PhD дәрежесін алғанын, және оның жазуының мәнi мен әдiсiне қарағанда, Құдайдың материалдық дәлелдерін іздеген немесе ғылымды руханиятқа қарсы қастандық деп санайтын көптеген адамдарға ұнайтынын айтады. Басқаша көзқараспен, палеонтолог Чарльз Маршалл "Жақсы білімнен гөрі алдын ала сенім басымдық танытқанда" атты мақаласында Science журналында жариялап, Мейер ақылды жобалаудың ғылыми негізін құруға тырысқанда, оның терең сенімінің ғылыми деректерді және кембрий кезеңі үшін жиналған қазбаларды түсінуіне және интерпретациялауына бағытталғанын жазды. Нәтижесінде (осы кітап) – бұрмалау, жою және ғылыми консенсустың қабылдамауымен шектелген таңдамалы білім (ғылым); Майердің тиісті салалардағы ғылыми білімінің жетіспеуімен және молекулалық филогенетика және морфогенезді беткей түсінуімен күшейтілді. Майердің басты аргументі – кембрий кезеңінде жаңа түрлердің пайда болуын қолдайтын математикалық жағынан мүмкін емес уақыт шкаласы. Маршалл бұл кезеңде жаңа жануар түрлерінің салыстырмалы түрде жылдам пайда болуы жаңа гендермен емес, гендік реттеу желілерінің (GRN) "қайта бағдарламалануы" арқылы қалыптасқан генотиптерден эволюцияға байланысты екенін атап өтеді. Бұл морфогенездің негізі Майердің жаңа гендер мен жаңа белок бүктемелерін жаңа түрлердің пайда болуының алғы шарты ретінде қарауына байланысты қабылданбайды. Оның бұл қисықтығының түбінде "Бойының бос орындары" білімге деген көзқарасы және "әлемдік қоғам мен ғылымға, әсіресе, сенімін жоғалтқандарға көңіл беру" деген ниеті жатыр.