Кіріспе
Ортағасырлық Уэльс поэмасы, Хен Огледд халқы. Y Gododdin – шамамен 600 жылы Катрает деген жерде Дейра және Берниция аңғарларымен шайқасып қаза тапқан бриттік Гододин корольдігінің және оның одақтастарының құрметіне арналған ортағасырлық Уэльс поэмасы. Бұл поэманы дәстүрлі түрде ақын Анеирін жазған деп есептейді және ол тек "Анеирін кітабы" деген бір қолжазбада сақталған. "Анеирін кітабының" қолжазбасы 13 ғасырдың соңына жатады, ал Y Gododdin 7-ден 11 ғасырдың басына дейінгі кезеңге дараланады. Мәтіннің бір бөлігі Орта Уэльс әліпбиінде, ал екінші бөлігі Көне Уэльс тілінде жазылған. Ерте мерзімі шайқастан кейін ауызша айтылғанын көрсетеді, бәлкім, Хен Огледд ("Ескі Солтүстік") аймағында, сондықтан ол жалпы бриттік тілдің кумбрик диалектінде туған. Басқалары оны 9, 10 немесе 11 ғасырлардағы Уэльс ақынының туындысы деп санайды. Тіпті 9 ғасырға жатса да, ол Уэльс поэзиясының ең көне еңбектерінің бірі болып табылады. Рим дәуірінде Вотадинилер деп белгілі болған Гододиндер қазіргі Шотландияның оңтүстік-шығысы мен Нортумберленд аймақтарындағы, Хен Огледдтің бір бөлігін құраған жерлерді иеленген. Поэмада 300 (немесе 363) таңдаулы жауынгердің, олардың кейбіреулері Пиктланд және Гвинед сияқты алыс аймақтардан келгендігі айтылады. Бір жыл бойы Дин-Эйдинде (қазіргі Эдинбург) той жасағаннан кейін, олар Катраетке шабуыл жасады, ол көбінесе Солтүстік Йоркширдегі Каттерикпен теңестіріледі. Бірнеше күнге созылған шайқаста жауынгерлердің көбі қаза тапты. Поэманың рухы батырлық поэзияға ұқсас, басты назар батырлардың даңқ үшін күресуіне берілген, бірақ бұл оқиға емес. Қолжазбада Гододинмен байланысы жоқ бірнеше шумақтар бар, олар интерполяция деп саналады. Атап айтқанда, бір шумақта Артур патша туралы сөз қозғалған, егер ол интерполяция болмаса, бұл сол кейіпкерге қатысты ең ерте белгілі сілтеме болар еді.
the people of the Hen Ogledd
Y Gododdin is a medieval Welsh poem consisting of a series of elegies to the men of the Brittonic kingdom of Gododdin and its allies who, according to the conventional interpretation, died fighting the Angles of Deira and Bernicia at a place named Catraeth in about AD 600. It is traditionally ascribed to the bard Aneirin and survives only in one manuscript, the "Book of Aneirin". The Book of Aneirin manuscript is from the later 13th century, but Y Gododdin has been dated to between the 7th and the early 11th centuries. The text is partly written in Middle Welsh orthography and partly in Old Welsh. The early date would place its oral composition soon after the battle, presumably in the Hen Ogledd ("Old North"); as such it would have originated in the Cumbric dialect of Common Brittonic. Others consider it the work of a poet from Wales in the 9th, 10th, or 11th century. Even a 9th century date would make it one of the oldest surviving Welsh works of poetry. The Gododdin, known in Roman times as the Votadini, held territories in what is now southeast Scotland and Northumberland, part of the Hen Ogledd. The poem tells how a force of 300 (or 363) picked warriors were assembled, some from as far afield as Pictland and Gwynedd. After a year of feasting at Din Eidyn, now Edinburgh, they attacked Catraeth, which is usually identified with Catterick, North Yorkshire. After several days of fighting against overwhelming odds, nearly all the warriors are killed. The poem is similar in ethos to heroic poetry, with the emphasis on the heroes fighting primarily for glory, but is not a narrative. The manuscript contains several stanzas which have no connection with the Gododdin and are considered to be interpolations. One stanza in particular has received attention because it mentions King Arthur in passing, which, if not an interpolation, would be the earliest known reference to that character.
Қолжазба
"И Гододин" поэмасының тек бір ғана ерте қолжазбасы белгілі, ол 13 ғасырдың екінші жартысына жататын "Анерин кітабы" деп саналады. Қазіргі таңдағы қабылданған пікір бойынша, бұл қолжазбада Ә және Б деп аталатын екі жазушының еңбегі бар. А жазушысы поэманың 88 шумағын жазып, содан кейін төрт туысқан өлеңді, яғни "Горчанауды" жазып, бір бетін бос қалдырған. Бұл жазушы материалды орта валлий тілінің орфографиясымен жазған. Б жазушысы кейінрек материал қосып, ол бұрынғы қолжазбаға қол жеткізген болуы мүмкін, себебі оның қосқан материалы көне валлий орфографиясында жазылған. Б жазушысы 35 шумақ жазды, олардың кейбіреулері А жазушысы берген шумақтардың нұсқалары, ал қалғандары А жазушысынан табылмаған. Соңғы шумақ толық емес және қолжазбаның соңынан үш парақ жоғалған, сондықтан кейбір материалдар жоғалған болуы мүмкін. Б жазушысының қосқан материалдарында да айырмашылықтар бар. B материалының алғашқы 23 шумағы орфографияның ішінара жаңару белгілерін көрсетеді, ал қалған бөлігі көне валлий ерекшеліктерін көбірек сақтайды. Джарман мұны Б жазушысының шумақтарды көшіру кезінде орфографияны ішінара жаңартқан, бірақ кейіннен осыдан шаршап, қалған шумақтарды ескі қолжазбадағыдай көшіргендігімен түсіндіреді. Исаак Б жазушысы екі дереккөзді – B1 және B2 қолданғанын айтқан. Егер бұл дұрыс болса, онда "Анерин кітабындағы" материалдар үш дереккөзден алынған.
Интерполяциялар
Қолжазбаға енгізілген үш шуманың қалған мазмұнмен ешқандай байланысы жоқ, олар тек Уэльске емес, Оңтүстік Шотландияға немесе Солтүстік Англияға қатысты. Олардың бірі – бұл бриттердің Стратклайд Корольдігінің Евгений I басшылығымен, мұнда "Нейттонның немересі" деп сипатталған, Дал Риата патшасы Домналь Брекке ("Уэльс тілінде Dyfnwal Frych") қарсы 642 жылғы Страткаррон шайқасындағы жеңісін жырлайтын шума. Тағы бір шума Лливарх Хенге байланысты өлеңдер циклының бөлігі сияқты көрінеді. Үшінші интерполяция – "Диногадтың көйлегі" атты өлең, ол Диногад есімді нәрестеге арналған бесік ән, онда оның әкесі қалай аң аулауға және балық аулауға баратыны суреттеледі. Интерполяциялар өлең жазылып біткен соң қосылған деп саналады, бұл шумалар алдымен қолжазбадағы бос орынға жазылып, кейін оларды өлеңге енгізген көшіруші олардың жат екенін түсінбеген. Мысалы, Страткаррон шумасы Анерин кітабының B нұсқасындағы бірінші шума болып табылады, ал Кеннет Х. Джексон оның түпнұсқа қолжазбаның бірінші бетінің жоғарғы жағындағы бос орынға енгізілген болуы мүмкін деп болжайды. Джон Т. Кохтың реконструкциясына сәйкес, бұл шума Стратклайдтағы мәтінге қасақана қосылған.
Another stanza appears to be part of the separate cycle of poems associated with Llywarch Hen. The third interpolation is a poem entitled "Dinogad's Smock", a cradle song addressed to a baby named Dinogad, describing how his father goes hunting and fishing. The interpolations are thought to have been added to the poem after it had been written down, these stanzas first being written down where there was a space in the manuscript, then being incorporated in the poem by a later copier who failed to realise that they did not belong. The Strathcarron stanza, for example, is the first stanza in the B text of the Book of Aneirin, and Kenneth H. Jackson has suggested that it had probably been inserted on a blank space at the top of the first page of the original manuscript. According to John T. Koch's reconstruction, this stanza was deliberately added to the text in Strathclyde.
Күні
Y Gododdin поэмасының қай жылы жазылғаны ғалымдар арасында 19 ғасырдың басынан бері талқыланып келеді. Егер поэма шайқастан кейін көп ұзамай жазылған болса, онда ол 638 жылға дейін, Берниция патшасы Освидің тұсында Дин-Эйдиннің құлауы тіркелген кезде, Гододиндер патшалығының құлдырауы дегенді білдірген оқиға болуы керек. Егер бұл кейінгі композиция болса, оған жатқызуға болатын соңғы күн Скрип Б мәтінінің екінші бөлігінің орфографиясымен анықталады. Бұл әдетте 9-10 ғасырлардағы қолжазба, бірақ кейбір ғалымдар оны 11 ғасырдағы деп санайды. Поэманың пайда болу уақыты туралы пікірталастың көпшілігі лингвистикалық аргументтерді пайдаланды, көбінесе рифмаға қатысты (бастапқы уэльстік фонология туралы синтаксис сияқты тілдің басқа аспектілеріне қарағанда көбірек белгілі болғандықтан). Соғыс кезінде британ тілі өзінің қыз тілдеріне: Уэльстегі уэльс тілінің, оңтүстік-батыстағы Британия мен Бретаньдегі корнли және бретон тілдерінің және солтүстік Британиядағы кумбрик тілдерінің бастапқы түріне ауысып жатқан деп есептеледі. Кеннет Х. Джексон британдықтарды алғашқы валлий тіліне айналдырған өзгерістердің көпшілігі V ғасырдың ортасынан VI ғасырдың аяғына дейінгі кезеңге жатады деген қорытындыға келді. Бұл ұйқысырау және соңғы ырғақтарды жоғалтуды білдіреді. Егер өлең осы уақытқа жататын болса, онда ол кумбрик тілінің ерте формасында пайда болған болар еді, бұл Хен Огледтің бриттоникалық сөйлеуінің әдеттегі атауы. Свиттер Y Gododdin-де кездесетін Cynfelyn есімінің мысалын келтіреді; британ тілінде бұл Cunobelinos болар еді. Ортаңғы басымсыз o және соңғы басымсыз os жоғалды. 1938 жылы жазылған мәтіні поэзияны зерттеудің қазіргі заманғы ғылыми негізін қалаған Ифор Уильямс, оның бір бөлігін 6 ғасырдың аяғында пайда болған деп қарастыруға болады деп есептеді. Бұл жазбалар ауызша беріліп, кейін жазылып кеткен. Дилон құрастыру күнін күмәнмен қарастырып, 6 ғасырдың аяғында алғашқы валлий тілі "тоғызыншы ғасырдан бұрын емес" тілге айналуы мүмкін емес деп дәлелдеді. Ол поэзия 9 ғасырда дәстүрлі тақырыптар бойынша жазылған болуы мүмкін және Анеирінге тиесілі деп болжайды. Алайда Джексон бұл дәлелдерде "нағыз мән жоқ" деп санайды және поэзияның ұзақ уақыт бойы ауызша беріліп, жазылып алынбағанға дейін, және рецитаторлар арқылы жаңғыртылған болуы мүмкін екенін және кез-келген жағдайда қолданылған тілде 600 жыл шамасындағы датаны жоққа шығаратын ештеңе жоқ екенін атап көрсетеді. Кох 570-ші жылдар шамасында ертерек болғандығын айтады, сонымен қатар өлең әдеттегіден әлдеқайда ертерек, 7 ғасырда жазбаша түрде болған болуы мүмкін деп болжайды. Кох 1997 жылы поэзияның күні туралы дәлелдерді қарап отырып, былай дейді: Бүгінгі таңда қазiргi заманғы әдеби ұғымның ерте Уэльс дәстүрiне анахронистік түрде таңбалауына барабар болатын қатал жалғандық ықтималдығы енді маңызды талас емес. Керісінше, баламалардың тарайған спектрі Гододин корпусынан басталады, ол негізінен ортағасырлық Уэльстің әдеби шығармашылығы, ол ескі бритондық Солтүстік дәстүрлерінің өте жұқа желісіне негізделген, көп жағдайда бұрынғы уақытта және жерде жасалған мәтін ретінде қалпына келтірілетін корпусқа дейін. Кохтың өзі поэманың едәуір бөлігін 6 ғасырға жатқызуға болады деп санайды. 1971 жылы Грин өлеңнің тілі 6 ғасырдан гөрі 9 ғасыр деп есептеген, ал 1999 жылы жазған Исаак лингвистикалық дәлелдер өлеңнің толығымен 9 немесе 10 ғасырдан бұрын болуын талап етпейтінін мәлімдеді. Поэзияны даталаудың екінші тәсілі оған тарихи тұрғыдан қарау болды. Чарльз Эдвардс 1978 жылы былай деп қорытындылады: Сондықтан тарихи дәлелдер поэманың Анеирдің шынайы еңбегі екенін көрсетеді; біз поэманың негізгі табиғатын сақталған екі нұсқадан анықтауға болады; бірақ біз қолайлы жағдайларды қоспағанда, түпнұсқаның сөздерін анықтай алмаймыз. Дэмвилл 1988 жылы өлеңнің тарихилығын анықтаудың осы әрекеттеріне қатысты: "Біздің шындыққа деген көзқарасымыз қандай болса да, шынайылығы дәлелденген жоқ; бірақ бұл оның болуы мүмкін емес дегенді білдірмейді". Сол сияқты, Патрик Симс Уильямс 2016 жылы "Анерин мен Талиэсин кітаптарындағы өлеңдердің VI ғасырға қайтып бара алмайтындығына дәлел келтірген дәлелдерді бағалап, біз оларды дұрыс емес деп таптық немесе оларды тек бірнеше жолдарға немесе строфаларға ғана қолдануға болады. Алайда, кез келген өлеңнің лингвистикалық жағынан VI ғасырға қайтуы керектігін және бір ғасыр немесе одан да көп уақыт өткеннен кейін болатындығын дәлелдеу мүмкін емес". Поэмадағы шайқасқа қатысқан көптеген сарбаздардың басқа көздерден белгілі болмауы, поэма кейінірек жазылған болуы мүмкін деген пікірге қарсы аргумент ретінде бірнеше авторлармен келтірілді. Кейінірек жазылған "жалғандықтар" белгілі бір династияның талаптарын күшейту сияқты мақсаттармен жазылғаны анық. Y Gododdin поэмасында еске алынған адамдар ешқандай уэльс династиясының шежіресінде кездеспейді. Бриз былай дейді: "Поэмадан басқа еш жерде еске алынбаған адамдарды еске алу үшін кейінірек жазылған ақынның неге тырысатынын түсіну қиын".
Today, the possibility of an outright forgery – which would amount to the anachronistic imposition of a modern literary concept onto early Welsh tradition – is no longer in serious contention. Rather, the narrowing spectrum of alternatives ranges from a Gododdin corpus which is mostly a literary creation of mediaeval Wales based on a fairly slender thread of traditions from the old Brittonic North to a corpus which is in large part recoverable as a text actually composed in that earlier time and place. Koch himself believes that a considerable part of the poem can be dated to the 6th century. Greene in 1971 considered that the language of the poem was 9th century rather than 6th century, and Isaac, writing in 1999, stated that the linguistic evidence did not necessitate dating the poem as a whole before the 9th or 10th century. The other approach to dating the poetry has been to look at it from a historical point of view. Charles Edwards writing in 1978 concluded that:
The historical arguments, therefore, suggest that the poem is the authentic work of Aneirin; that we can establish the essential nature of the poem from the two surviving versions; but that we cannot, except in favourable circumstances, establish the wording of the original. Dumville, commenting on these attempts to establish the historicity of the poem in 1988, said, "The case for authenticity, whatever exactly we mean by that, is not proven; but that does not mean that it cannot be." Likewise, Patrick Sims Williams concluded in 2016 that, 'evaluating the supposed proofs that poems in the Books of Aneirin and Taliesin cannot go back to the sixth century, we have found them either to be incorrect or to apply to only a very few lines or stanzas that may be explained as additions. It seems impossible to prove, however, that any poem must go back to the sixth century linguistically and cannot be a century or more later'. The fact that the great majority of the warriors mentioned in the poem are not known from other sources has been put forward by several authors as an argument against the idea that the poem could be a later composition. The poems which are known to be later "forgeries" have clearly been written for a purpose, for example to strengthen the claims of a particular dynasty. The men commemorated in Y Gododdin do not appear in the pedigrees of any Welsh dynasty. Breeze comments, "it is difficult to see why a later poet should take the trouble to commemorate men who, but for the poem, would be forgotten".
Өмірбаян
Өлеңнің оқиғасы қазіргі Шотландияның оңтүстігінде және Англияның солтүстік-шығысында орын алады. Шамамен 600 жылға қарай, бұл аймақ бірнеше бритон мемлекеттерін қамтыды. Гододиннен өзге, Альт Клут мемлекеті Стратклайд аймағын, ал Регед – Галлоуэй, Ланкашир және Камбрияның бір бөлігін басып алды. Одан оңтүстікке қарай Лидс аймағында Эльмет мемлекеті орналасқан. Бұл аймақтар кейін Уэльс тілінде Yr Hen Ogledd (Ескі Солтүстік) деп белгілі болды. Римдік-британдық кезеңде Вотадинилер деп аталған Гододиндер, Форт шығанағының бастауына жақын аймақтан бастап, Оңтүстікке қарай Уэр өзеніне дейінгі жерді қамтыды. Қазіргі кезде олардың жерлеріне Клэкманнанширдің көп бөлігі, сондай-ақ Лотиан және Бордерс аймақтары кіреді. Олардың сол кездегі астанасы Дин-Эйдин болған болуы мүмкін, ол қазір Эдинбург деп аталады. Осы уақытқа дейін, кейін Нортумбрия аталған аймаққа англосаксондық Дейра және Берниция мемлекеттері шапқындап, оны басып алды. Нениусқа жатқызылатын "Historia Brittonum" еңбегінде 6 ғасырда осы аймақтағы бірнеше ақындар туралы айтылады. 547 және 559 жылдар аралығында билік еткен Нортумбрия патшалық әулетінің негізін қалаушы Ида Берниция туралы айтқаннан кейін, "Хистория" былай деп жалғастырады: Сол кезде поэзияда Музаның әкесі Талхерн даңққа ие болды, ал Нейрин, Талиэсин, Блучфард және Гвеинтгвауд аталған Цян бірдей уақытта британ поэзиясында белгілі болды. Талхерн, Блучфард және Цянның еңбектерінен ештеңе сақталмаған, бірақ Талиэсинге жатқызылатын өлеңдерді Ифор Уильямс "Canu Taliesin" еңбегінде жариялап, оларды Гододинмен теңдестірілген ежелгі туындылар деп санады. Бұл өлеңдер Регедтің Уриені мен оның ұлы Оуэйнды мақтайды және Уриенді Катраеттің иесі деп сипаттайды.
At that time Talhaearn the Father of the Muse was famous in poetry, and Neirin, Taliesin, Blwchfardd and Cian who is called Gweinthgwawd, at one and the same time were renowned in British poetry. Nothing has been preserved of the work of Talhaearn, Blwchfardd and Cian, but poems attributed to Taliesin were published by Ifor Williams in Canu Taliesin and were considered by him to be comparable in antiquity to the Gododdin. This poetry praises Urien of Rheged and his son Owain, and refers to Urien as lord of Catraeth.
Интерпретация
"Y Gododdin" – повесть емес, алайда ол – ерлікпен өлген батырларға арналған әндер жинағы, ал оның тарихы бастапқы тыңдаушыларға мәлім болған. Өлеңнің мән-жайын мәтіннің өзінен анықтау керек. Өлеңдегі оқиғалар түрліше түсіндірілген. XIX ғасырдың Уэльс ғалымы Томас Стивенс "Y Gododdin" поэмасын Вотадини тайпасымен, ал Катраетті – Солтүстік Йоркширдегі Каттерикпен байланыстырды. Ол поэманы 603 жылы Берникия королі Этельфрит пен Даль Риада королі Аедан мак Габрайн бастаған галдар арасындағы Дегстандан шайқасына қатысты деп есептеді. Гвеногврин Эванс 1922 жылы жарық көрген "Анерин кітабының" басылымында және аудармасында поэма 1098 жылы Менай бұғазы маңындағы шайқасқа сілтеме жасайды деп мәлімдеді, бұл теорияны қолдау үшін мәтінді өзгертті. Катрет шайқасы туралы қалыптасқан түсінік – 1938 жылы жарияланған "Canu Aneirin" еңбегінде Ифор Уильямс ұсынған нұсқа. Уильямс мәтіндегі mynydawc mwynvawr сөзін адам есімін білдіретін Mynyddog Mwynfawr деп түсіндірді (қазіргі Уэльс тілінде). Оның пікірінше, Миндёдд Гододиннің патшасы болған, оның резиденциясы Дин Эйдин (қазіргі Эдинбург) қаласында орналасқан. Шамамен 600 жылы Миндёдд 300-ге жуық таңдалған жауынгерді жинады, олардың кейбіреулері Гвинендтен келген. Ол оларды Дин Эйдинде бір жыл бойы тойлап, содан кейін Катраетке шабуыл жасады. Уильямс Стивенспен келіседі, Каттерик Англо-саксондықтардың билігінде болған. Оларға қарсы Дейра және Берниция ағылшын-саксондық патшалықтарының үлкен әскері тұрды. Катрет шайқасы – англдардың алға жылжуына қарсы тұруға жасалған әрекет ретінде қарастырылады. Сол кезде англдар қазіргі Солтүстік-шығыс Англиядағы Брайниктің бұрынғы Вотадини жерлерін басып алып, оны Берниция патшалығы етіп алған. Шайқастан кейін англдар Гододин патшалығын сіңіріп алды, мүмкін, 638 жылы олардың астанасы Дин Эйдин құлағаннан кейін, және оны Нортумбрия патшалығының құрамына қосты. Бұл түсінікті қазіргі ғалымдардың көпшілігі қабылдайды. Джексон бұл түсінікті қабылдаса да, 300 адамнан тұратын күш оларға талап етілген міндетті орындау үшін тым аз болады деп санайды. Ол 300 атты жауынгердің қасында көптеген жаяу әскерлер болған, бірақ олар поэмада айтылмаған деп есептейді. Джарман да Уильямстың түсіндірмесін қолдайды. Джексон Гододин патшалығының 638 жылы құлауынан кейін поэма Стратклайдта сақталған деп болжайды, ол бірнеше ғасыр бойы тәуелсіздігін сақтады. Ол поэманың ауызша таралудан кейін Стратклайдта алғаш жазылған, ал 8-9 ғасырлардың соңында Уэльске қолжазба түрінде жеткенін айтады. Гвинендте Гододинге қатысты мәселелерге ерекше қызығушылық болды, себебі патшалықтың негізін қалау туралы мифте Манау Гододиннен келген Кунедда Вледиг туралы айтылады.
Альтернативті түсіндірме
1997 жылы Джон Т. Кох Y Gododdin-нің жаңа зерттеуін жариялады, онда Кох «Архаикалық нео-бритттік» деп атаған түпнұсқа поэзияны қайта құруға тырысты. Бұл жұмыс поэзияның жаңа және мүлдем басқаша интерпретациясын да қамтиды. Ол Canu Taliesin-дегі Gweith Gwen Ystrat («Gwen Ystrat шайқасы») атты өлеңге назар аударады:
Катраеттің адамдары күнмен бірге туып, жеңіске жеткен шайқастың маңында, бай малға ие, билеуші – бұл Уриен, ең жоғары дәрежелі басшы. Катраетке сілтеме кейінірек жазылған «Moliant Cadwallon» өлеңінде де кездеседі, бұл шамамен 633 жылы Гвинедтің Кадуаллон ап Кадфанға арналған мадақтау өлеңі деп есептеледі. Осы өлеңдегі екі жолды Кох «Қаһарлы Гваллак Катраетте ұлы және белгілі өлім әкелді» деп аударады. Ол Гваллакты Берникияға қарсы одақтасқан патшалардың бірі – «Guallauc» деп анықтайды. Кох Y Gododdin-нің 15-ші шумағында meibion Godebawc (Godebog ұлдары) жау ретінде көрсетілгеніне назар салады және ескі Уэльс шежірелеріне сәйкес, Уриен мен басқа бриттік патшалар «Coïl Hen Guotepauc» (Coel Hen) ұрпақтары екенін айтады. Ол үш өлеңдегі сілтемелерді ескере отырып, Y Gododdin-де жазылған Катраетқа жасалған шабуылды Гвен Истрат шайқасымен байланыстыруға негіз бар деп санайды. Бұл Уильямс және басқалар ұсынған шамамен 600 жыл емес, 570 жылға жуық мерзімге жатқызады. Ол Гододдинді Регед және Альт Клуттың бриттерімен Елметтегі билік үшін күрескендер деп түсіндіреді, екі тарапта да англ одақтастары болған, Регед Дейрамен одақтасқан. Ол Historia Britonnum бойынша, 626 немесе 627 жылы Уриен Регедтің ұлы Рун Дейра ханшайымы Эанфледті, оның әкесі Эдвинді және 12000 азаматын крещение рәсімінен өткізгенін айтады. Осылайша, Уриен Регед шайқастың нағыз жеңімпазы болды. Mynyddog Mwynfawr – бұл адамның есімі емес, «тау тойы» немесе «тау басшысы» деген мағына беретін жекелеген сипаттама. Кохтың тарихи контекстке қатысты көзқарастарының кейбір аспектілерін Оливер Падель де, Тим Кларксон да сынға алды. Мысалы, Кларксон Gweith Gwen Ystrat-та «Катраеттің адамдары» туралы айтылғанын, шайқастың Катраетте болғаны туралы ештеңе көрсетілмейтінін, сондай-ақ Беденің айтуынша, Дейралықтарды крещение рәсімінен өткізген Паулин екенін атап өтеді.
The men of Catraeth arise with the dayaround a battle victorious, cattle rich sovereignthis is Uryen by name, the most senior leader. There is also a reference to Catraeth in the slightly later poem Moliant Cadwallon, a panegyric addressed to Cadwallon ap Cadfan of Gwynedd, thought to have been composed in about 633. Two lines in this poem are translated by Koch as "fierce Gwallawc wrought the great and renowned mortality at Catraeth". He identifies Gwallawc as the "Guallauc" who was one of the kings who fought against Bernicia in alliance with Urien. Koch draws attention to the mention of meibion Godebawc (the sons of Godebog) as an enemy in stanza 15 of Y Gododdin and points out that according to old Welsh genealogies Urien and other Brittonic kings were descendants of "Coïl Hen Guotepauc" (Coel Hen). He considers that, in view of the references in the three poems, there is a case for identifying the attack on Catraeth recorded in Y Gododdin with the Battle of Gwen Ystrat. This would date the poem to about 570 rather than the c. 600 favoured by Williams and others. He interprets the Gododdin as having fought the Britons of Rheged and Alt Clut over a power struggle in Elmet, with Anglian allies on both sides, Rheged being in an alliance with Deira. He points out that according to the Historia Britonnum it was Rhun, son of Urien Rheged who baptized the princess Eanflæd of Deira, her father Edwin, and 12,000 of his subjects in 626 or 627. Urien Rheged was thus the real victor of the battle. Mynyddog Mwynfawr was not a person's name but a personal description meaning 'mountain feast' or 'mountain chief'. Some aspects of Koch's view of the historical context have been criticised by both Oliver Padel and Tim Clarkson. Clarkson, for example, makes the point that the reference in Gweith Gwen Ystrat is to "the men of Catraeth"; it does not state that the battle was fought at Catraeth, and also that according to Bede it was Paulinus, not Rhun, who baptized the Deirans.
Басылымдар мен аудармалар
Y Gododdin-нің алғашқы белгілі аудармасын 1764 жылы өзінің "Ежелгі Уэльс бардтарының поэзиясының кейбір үлгілері" атты кітабында латын тіліндегі аудармасы бар он строфаны басып шығарған Эван Эванс ("Иуан Фард") жасаған. Толық мәтінді алғаш рет Оуэн Джонс 1801 жылы жариялады. Поэманың ағылшын тіліндегі аудармаларын Уильям Проберт 1820 жылы және Джон Уильямс (Аб Итель) 1852 жылы шығарды, содан кейін Уильям Форбс Скене өзінің "Уэльстің төрт көне кітабы" (1866) және Томас Стивенс 1888 жылы Cymmrodorion қоғамы үшін аудармаларын жариялады. Гвеногврин Эванс 1908 жылы "Анерин кітабының" факсимильді көшірмесін және 1922 жылы аудармамен бірге басылым шығарды. Алғашқы сенімді басылым 1938 жылы жарық көрген, валлий тіліндегі түсіндірмелері бар Ифор Уильямстың "Кану Анерин" еңбегі болды. Бұл еңбекке негізделген жаңа аудармаларды Кеннет Х. Джексон 1969 жылы және Уэльс тіліндегі мәтін мен сөздікті жаңғыртып, 1988 жылы А. О. Х. Джарман шығарды. Қолжазбаның түсті факсимильді басылымын Дэниел Хьюздың кіріспесімен 1989 жылы Оңтүстік Гламорган округі кеңесі мен Уэльс ұлттық кітапханасы жариялады. 1997 жылы Джон Т. Кохтың түпнұсқа мәтінін қайта құруға бағытталған жаңа басылымы жарық көрді. Сондай-ақ, "Гододдинді" ғылыми зерттеу нысаны ретінде емес, әдебиет ретінде ұсынуға бағытталған бірқатар аудармалар болды. Мысалы, Джозеф П. Клэнсидің "The earliest Welsh poetry" (1970) және Стив Шорттың 1994 жылғы аудармасы.
Мәдениеттің әсері
Кейінгі ортағасырлық Уэльс поэзиясында Й Гододинге қатысты бірқатар сілтемелер бар. Оуэйн Цифелионың 12 ғасырдағы белгілі поэмасы «Хирлас Оуэйн», онда Оуэйн өзінің әскери тобын мақтайды, оларды Гододиннің батырларымен теңестіреді және Й Гододинді үлгі ретінде пайдаланады. Сәл кейінірек Даффид Бенфрас Льюэлин Ұлына арналған мақтау сөзінде «Анерин салғандай ән салмаққа / Гододин жырлаған күні» шабыттанғысы келеді. Осы кезеңнен кейін бұл поэзия Уэльсте ғасырлар бойы ұмытылғандай болды, дейді, дей тұрғанмен, Еван Эванс (Иуан Фард) 18 ғасырдың соңында қолжазбаны табады. 19 ғасырдың басынан бастап Уэльс поэзиясында көптеген сілтемелер кездеседі. Ағылшын тілінде Й Гододин Дэвид Джонстың 1937 жылғы «Парантезис» атты ұзын поэмасына зор әсер етті, онда ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қырғынды бейнелейді. Джонс «Парантезис» поэмасының жеті бөлімінің әрқайсысының басына Й Гододиннен үзінділер қосты. Тағы бір ағылшын ақыны Ричард Каддел Й Гододинді ұлы Томның есіміне арналған «For the Fallen» (1997) атты күрделі, бірақ жоғары бағаланған өлеңінің негізі ретінде пайдаланды. Тони Конранның 1982 жылғы Фолкленд аралдарындағы «Уэльс қаза тапқандарына арналған элегия» поэмасы «Адамдар Катретке барды» деген жолмен басталады, түпнұсқа поэманы заманауи қақтығысқа қатысты түсініктеме беру үшін қолданады. Й Гододиннің тақырыбы мен ырғағы Оуэн Ширстің «Pink Mist» (2012) поэмасының астында жатқан күш болып табылады, бұл Ауғанстандағы қаза тапқан және жарақат алған сарбаздарға арналған эпикалық элегия. Поэма 30 қайтарылған әскери қызметкерлермен сұхбаттасулар негізінде жазылды, алғашқыда радио үшін тапсырылып, кейіннен Old Vic театр компаниясы сахналық қойылым ретінде қойды. Бұл поэма сонымен қатар көптеген тарихи романдарға шабыт берді, оның ішінде Джон Джеймстің «Каттрайтке барған ер адамдар» (1969), Розмари Сатклифтің «Шырақтайтын компания» (1990) және Ричард Дж. Деннингтің «Күрекше қазына» (2009) романдары бар. 1989 жылы британдық индустриалды музыка тобы Test Dept. «Gododdin» атты альбом шығарды, онда поэманың сөздері музыкаға қойылды, бір бөлігі түпнұсқада, ал екінші бөлігі ағылшын тіліне аударылды. Бұл Уэльстің авангардтық театр компаниясы Brith Gof-пен бірлескен жоба болды және Уэльсте, Германияда, Италияда, Нидерландыда және Шотландияда орындалды.
Пайдаланылған әдебиеттер
Берггрен, Дж. Леннартл Джонс, Александр. Птолемейдің географиясы: теориялық тараулардың түсіндірме аудармасы. Принстон университетінің баспасы. Бриз, Эндрю. 1997 жыл. Ортағасырлық Уэльс әдебиеті. Төрт соттың баспасы. Чарльз Эдвардс, Томас. 1978 жыл. "Гододдиннің шынайылығы: тарихшының пікірі", Бромвич, Рейчел және Джонс, Р. Бринли (ред.) Астудиатау ар ир Хенгердд: Сайфлвинедиг и Сир Идрис Фостерге арналған еңбектер. Кардифф: Gwasg Prifysgol Cymru. 44–71 беттер. Клэнси, Джозеф П. 1970 жыл. Ең ерте Уэльс поэзиясы. Макмиллан. Кларксон, Тим. 1999 жыл. "Годдин қайта қарастырылды" ("The Heroic Age") 2006 жылдың 21 тамызында алынды. Дэвис, Венди. 2005 жыл. "Келттік патшалықтар". Фуракер, Пол және Маккиттеррик, Розамонд (ред.), "Жаңа Кембридж ортағасырлық тарихы" (C. 500 – c. 700). Кембридж университетінің баспасы. Диллон, Майлс; Чадвик, Нора К. 1973 жыл. Кельт әлемдерінің кардиналы. Дэмвилл, Д. 1988 жыл. "Ерте Уэльс поэзиясы: тарихилық мәселелер", Робертс, Бринли Ф. (ред.), Ерте Уэльс поэзиясы: Анерин кітабы бойынша зерттеулер. Аберистуит: Уэльстің Ұлттық кітапханасы. Эллиот, Элизабет. 2005 жыл. "Шотландия жазуы". Фуракер, Пол және Маккиттеррик, Розамонд (ред.), "Жаңа Кембридж ортағасырлық тарихы" (C. 500 – c. 700). Кембридж университетінің баспасы. Эванс, Д. Саймон. 1977 жыл. "Анерин – христиан бард?" "Ysgrifau Beirniadol" 10-шы санында. Gwasg Gee. 35–44 беттер. Эванс, Д. Саймон. 1978 жыл. "Iaith y Gododdin", Бромвич, Рейчел және Джонс, Р. Бринли (ред.), Астудиатау ар ир Хенгердд: Сайфлвинедиг и Сир Идрис Фостерге арналған еңбектер. Кардифф: Gwasg Prifysgol Cymru. 72–88 беттер. Эванс, Д. Саймон. 1982 жыл. "Ауызша және жазбаша түрдегі ескі дәуірде" Дарлит Гоффа Г. Дж. Уильямсқа арналған естелік лекциясы. Gwasg Prifysgol Cymru. Эванс, Стивен С. 1997 жыл. Қараңғы дәуірдегі Ұлыбританияның батырлық поэзиясы: мерзімдеуге, құрастыруға және тарихи дереккөз ретінде пайдалануға кіріспе. Ланхам, Мэриленд: Америка университетінің баспасы. Грин, Дэвид. 1971 жыл. "Ерте Уэльс өлеңдерінің мерзімін анықтаудағы тілдік мәселелер". Studia Celtica VI, 1–11 беттер. Хуус, Даниэль (ред.). 1989 жыл. Llyfr Aneurin: факсимиле. Оңтүстік Гламорган округі / Уэльстің Ұлттық кітапханасы. Айзек, Г. Р. 1999 жыл. "Гододдин тарихы мен таралуы бойынша оқулар". Cambrian Medieval Celtic Studies 37, 55–78 беттер. Джексон, Кеннет Х. 1953 жыл. Ертедегі Ұлыбританиядағы тіл және тарих: бритон тілдерінің хронологиялық шолуы, б.з. бірінші – XII ғасырлар. Эдинбург университетінің баспасы. Джексон, Кеннет Х. 1969 жыл. "Гододдин": Шотландияның ең көне өлеңі. Эдинбург университетінің баспасы. Джарман, А. О. Х. (ред.). 1988 жыл. Y Gododdin: Ұлыбританияның ең көне батырлық поэмасы. "Welsh Classics" сериясы, 3-ші том. Gomer. Кох, Джон Т. 1997 жыл. Анеуриннің Гододины: мәтін және Қараңғы дәуірдегі Солтүстік Британияның контексі. Кардифф: Уэльс университетінің баспасы. О'Хехир, Брендан. 1988 жыл. "Гододдин деген не?" Робертс, Бринли Ф. (ред.), Ерте Уэльс поэзиясы: Анерин кітабы бойынша зерттеулер. Аберистуит: Уэльстің Ұлттық кітапханасы. Падель, Оливер. 1998 жыл. "Кембрий ортағасырлық кельт зерттеулеріндегі Гододдинді зерттеудің жаңа зерттеуі" 35-ші том. Шорт, Стив (ауд.). 1994 жыл. Анерин: Гододдин. Llanerch Publishers. Стивенс, Томас. 1876 жыл. Кимри әдебиеті: Уэльс тілі мен әдебиеті тарихы бойынша сын мақала, 2-ші басылым. Longmans, Green and Co. Свитсер, Ева. 1988 жыл. "Жол құрылымы және rhan құрылымы: Гододдин корпусының метрикалық бірліктері", Робертс, Бринли Ф. (ред.), Ерте Уэльс поэзиясы: Анерин кітабы бойынша зерттеулер. Аберистуит: Уэльстің Ұлттық кітапханасы. 139–154 беттер. Тернер, Шарон. 1803 жыл. Анеурин, Талисин, Лливарх Хен және Мерддиннің ежелгі британдық өлеңдерінің шынайылығын қорғау, өлеңдердің үлгілерімен. E. Williams. Уильямс, Ифор. 1938 жыл. Canu Aneirin: кіріспе және түсіндірмелермен. Аберистуит: Gwasg Prifysgol Cymru. Уильямс, Ифор. 1944 жыл. Ерте Уэльс поэзиясы бойынша лекциялар. Дублин жоғары оқу орыны, 1944 жыл. Уильямс, Ифор; Бромвич, Рейчел (ред.). 1980 жыл. Уэльс поэзиясының бастамасы: зерттеулер, 2-ші басылым. Кардифф: Уэльс университетінің баспасы. Wmffre, Иван. 2002 жыл. "Минидаук – Эдинбургтің билеушісі ме?", Studi Celtici 1, 83–105 беттер.
Clancy, Joseph P. 1970. The Earliest Welsh Poetry. Macmillan. Clarkson, Tim. 1999. "The Gododdin Revisited" in The Heroic Age 1. Retrieved August 21, 2006. Davies, Wendy. 2005. "The Celtic Kingdoms". In Fouracre, Paul, and McKitterick, Rosamond (eds. ), The New Cambridge Medieval History: C. 500 – c. 700. Cambridge University Press. Dillon, Myles; Chadwick, Nora K. 1973. The Celtic Realms Cardinal. Dumville, D. 1988. "Early Welsh poetry: Problems of historicity" in Roberts, Brynley F. (ed. ), Early Welsh Poetry: Studies in the Book of Aneirin. Aberystwyth: National Library of Wales. Elliott, Elizabeth. 2005. "Scottish Writing". In Fouracre, Paul, and McKitterick, Rosamond (eds. ), The New Cambridge Medieval History: C. 500 – c. 700. Cambridge University Press. Evans, D. Simon. 1977. "Aneirin – bardd Cristionogol?" in Ysgrifau Beirniadol 10. Gwasg Gee. pp. 35–44
Evans, D. Simon. 1978. "Iaith y Gododdin" in Bromwich, Rachel, and Jones, R. Brinley (eds. ), Astudiaethau ar yr hengerdd: Cyflwynedig i Syr Idris Foster. Cardiff: Gwasg Prifysgol Cymru. pp. 72–88
Evans, D. Simon. 1982. Llafar a Llyfr yn yr Hen Gyfnod: Darlith Goffa G. J. Williams Gwasg Prifysgol Cymru. Evans, Stephen S. 1997. The Heroic Poetry of Dark age Britain: An Introduction to its Dating, Composition, and Use as a Historical Source. Lanham, Maryland: University Press of America. Greene, David. 1971. "Linguistic considerations in the dating of early Welsh verse". Studia Celtica VI, pp. 1–11
Huws, Daniel (ed.). 1989. Llyfr Aneurin: A facsimile. South Glamorgan County Council / The National Library of Wales. Isaac, G. R. 1999. "Readings in the history and transmission of the Gododdin". Cambrian Medieval Celtic Studies 37 pp. 55–78
Jackson, Kenneth H. 1953. Language and History in Early Britain: A Chronological Survey of the Brittonic Languages, First to Twelfth Centuries A. D. Edinburgh University Press. Jackson, Kenneth H. 1969. The Gododdin: The Oldest Scottish Poem. Edinburgh University Press. Jarman, A. O. H. (ed.). 1988. Y Gododdin: Britain's Oldest Heroic Poem. "The Welsh Classics" series, vol. 3. Gomer. Koch, John T. 1997. The Gododdin of Aneurin: Text and Context from Dark age North Britain. Cardiff: University of Wales Press. O'Hehir, Brendan. 1988. "What is the Gododdin?" in Roberts, Brynley F. (ed. ), Early Welsh Poetry: Studies in the Book of Aneirin. Aberystwyth: National Library of Wales. Padel, Oliver. 1998. "A New Study of the Gododdin" in Cambrian Medieval Celtic Studies 35. Short, Steve (transl.). 1994. Aneirin: The Gododdin. Llanerch Publishers. Stephens, Thomas. 1876. The Literature of the Kymry: Being a Critical Essay on the History of the Language and Literature of Wales, 2nd ed. Longmans, Green and Co.
Sweetser, Eve. 1988. "Line structure and rhan structure: the metrical units of the Gododdin corpus", in Roberts, Brynley F. (ed) Early Welsh poetry: Studies in the Book of Aneirin. Aberystwyth: National Library of Wales. pp. 139–154
Turner, Sharon. 1803. A Vindication of the Genuineness of the Ancient British Poems of Aneurin, Taliesyn, Llywarch Hen and Merddin, with Specimens of the Poems. E. Williams. Williams, Ifor. 1938. Canu Aneirin: Gyda rhagymadrodd a nodiadau. Aberystwyth: Gwasg Prifysgol Cymru. Williams, Ifor. 1944. Lectures on Early Welsh Poetry. Dublin Institute for Advanced Studies, 1944. Williams, Ifor; Bromwich, Rachel (ed.). 1980. The Beginnings of Welsh Poetry: Studies, 2nd ed. Cardiff: University of Wales Press. Wmffre, Iwan. 2002. "Mynydawc – Ruler of Edinburgh? ", Studi Celtici 1 pp. 83–105