Кіріспе

Ортағасырлық Уэльс поэмасы, Хен Огледд халқы. Y Gododdin – шамамен 600 жылы Катрает деген жерде Дейра және Берниция аңғарларымен шайқасып қаза тапқан бриттік Гододин корольдігінің және оның одақтастарының құрметіне арналған ортағасырлық Уэльс поэмасы. Бұл поэманы дәстүрлі түрде ақын Анеирін жазған деп есептейді және ол тек "Анеирін кітабы" деген бір қолжазбада сақталған. "Анеирін кітабының" қолжазбасы 13 ғасырдың соңына жатады, ал Y Gododdin 7-ден 11 ғасырдың басына дейінгі кезеңге дараланады. Мәтіннің бір бөлігі Орта Уэльс әліпбиінде, ал екінші бөлігі Көне Уэльс тілінде жазылған. Ерте мерзімі шайқастан кейін ауызша айтылғанын көрсетеді, бәлкім, Хен Огледд ("Ескі Солтүстік") аймағында, сондықтан ол жалпы бриттік тілдің кумбрик диалектінде туған. Басқалары оны 9, 10 немесе 11 ғасырлардағы Уэльс ақынының туындысы деп санайды. Тіпті 9 ғасырға жатса да, ол Уэльс поэзиясының ең көне еңбектерінің бірі болып табылады. Рим дәуірінде Вотадинилер деп белгілі болған Гододиндер қазіргі Шотландияның оңтүстік-шығысы мен Нортумберленд аймақтарындағы, Хен Огледдтің бір бөлігін құраған жерлерді иеленген. Поэмада 300 (немесе 363) таңдаулы жауынгердің, олардың кейбіреулері Пиктланд және Гвинед сияқты алыс аймақтардан келгендігі айтылады. Бір жыл бойы Дин-Эйдинде (қазіргі Эдинбург) той жасағаннан кейін, олар Катраетке шабуыл жасады, ол көбінесе Солтүстік Йоркширдегі Каттерикпен теңестіріледі. Бірнеше күнге созылған шайқаста жауынгерлердің көбі қаза тапты. Поэманың рухы батырлық поэзияға ұқсас, басты назар батырлардың даңқ үшін күресуіне берілген, бірақ бұл оқиға емес. Қолжазбада Гододинмен байланысы жоқ бірнеше шумақтар бар, олар интерполяция деп саналады. Атап айтқанда, бір шумақта Артур патша туралы сөз қозғалған, егер ол интерполяция болмаса, бұл сол кейіпкерге қатысты ең ерте белгілі сілтеме болар еді.

Қолжазба

"И Гододин" поэмасының тек бір ғана ерте қолжазбасы белгілі, ол 13 ғасырдың екінші жартысына жататын "Анерин кітабы" деп саналады. Қазіргі таңдағы қабылданған пікір бойынша, бұл қолжазбада Ә және Б деп аталатын екі жазушының еңбегі бар. А жазушысы поэманың 88 шумағын жазып, содан кейін төрт туысқан өлеңді, яғни "Горчанауды" жазып, бір бетін бос қалдырған. Бұл жазушы материалды орта валлий тілінің орфографиясымен жазған. Б жазушысы кейінрек материал қосып, ол бұрынғы қолжазбаға қол жеткізген болуы мүмкін, себебі оның қосқан материалы көне валлий орфографиясында жазылған. Б жазушысы 35 шумақ жазды, олардың кейбіреулері А жазушысы берген шумақтардың нұсқалары, ал қалғандары А жазушысынан табылмаған. Соңғы шумақ толық емес және қолжазбаның соңынан үш парақ жоғалған, сондықтан кейбір материалдар жоғалған болуы мүмкін. Б жазушысының қосқан материалдарында да айырмашылықтар бар. B материалының алғашқы 23 шумағы орфографияның ішінара жаңару белгілерін көрсетеді, ал қалған бөлігі көне валлий ерекшеліктерін көбірек сақтайды. Джарман мұны Б жазушысының шумақтарды көшіру кезінде орфографияны ішінара жаңартқан, бірақ кейіннен осыдан шаршап, қалған шумақтарды ескі қолжазбадағыдай көшіргендігімен түсіндіреді. Исаак Б жазушысы екі дереккөзді – B1 және B2 қолданғанын айтқан. Егер бұл дұрыс болса, онда "Анерин кітабындағы" материалдар үш дереккөзден алынған.

Интерполяциялар

Қолжазбаға енгізілген үш шуманың қалған мазмұнмен ешқандай байланысы жоқ, олар тек Уэльске емес, Оңтүстік Шотландияға немесе Солтүстік Англияға қатысты. Олардың бірі – бұл бриттердің Стратклайд Корольдігінің Евгений I басшылығымен, мұнда "Нейттонның немересі" деп сипатталған, Дал Риата патшасы Домналь Брекке ("Уэльс тілінде Dyfnwal Frych") қарсы 642 жылғы Страткаррон шайқасындағы жеңісін жырлайтын шума. Тағы бір шума Лливарх Хенге байланысты өлеңдер циклының бөлігі сияқты көрінеді. Үшінші интерполяция – "Диногадтың көйлегі" атты өлең, ол Диногад есімді нәрестеге арналған бесік ән, онда оның әкесі қалай аң аулауға және балық аулауға баратыны суреттеледі. Интерполяциялар өлең жазылып біткен соң қосылған деп саналады, бұл шумалар алдымен қолжазбадағы бос орынға жазылып, кейін оларды өлеңге енгізген көшіруші олардың жат екенін түсінбеген. Мысалы, Страткаррон шумасы Анерин кітабының B нұсқасындағы бірінші шума болып табылады, ал Кеннет Х. Джексон оның түпнұсқа қолжазбаның бірінші бетінің жоғарғы жағындағы бос орынға енгізілген болуы мүмкін деп болжайды. Джон Т. Кохтың реконструкциясына сәйкес, бұл шума Стратклайдтағы мәтінге қасақана қосылған.

Күні

Y Gododdin поэмасының қай жылы жазылғаны ғалымдар арасында 19 ғасырдың басынан бері талқыланып келеді. Егер поэма шайқастан кейін көп ұзамай жазылған болса, онда ол 638 жылға дейін, Берниция патшасы Освидің тұсында Дин-Эйдиннің құлауы тіркелген кезде, Гододиндер патшалығының құлдырауы дегенді білдірген оқиға болуы керек. Егер бұл кейінгі композиция болса, оған жатқызуға болатын соңғы күн Скрип Б мәтінінің екінші бөлігінің орфографиясымен анықталады. Бұл әдетте 9-10 ғасырлардағы қолжазба, бірақ кейбір ғалымдар оны 11 ғасырдағы деп санайды. Поэманың пайда болу уақыты туралы пікірталастың көпшілігі лингвистикалық аргументтерді пайдаланды, көбінесе рифмаға қатысты (бастапқы уэльстік фонология туралы синтаксис сияқты тілдің басқа аспектілеріне қарағанда көбірек белгілі болғандықтан). Соғыс кезінде британ тілі өзінің қыз тілдеріне: Уэльстегі уэльс тілінің, оңтүстік-батыстағы Британия мен Бретаньдегі корнли және бретон тілдерінің және солтүстік Британиядағы кумбрик тілдерінің бастапқы түріне ауысып жатқан деп есептеледі. Кеннет Х. Джексон британдықтарды алғашқы валлий тіліне айналдырған өзгерістердің көпшілігі V ғасырдың ортасынан VI ғасырдың аяғына дейінгі кезеңге жатады деген қорытындыға келді. Бұл ұйқысырау және соңғы ырғақтарды жоғалтуды білдіреді. Егер өлең осы уақытқа жататын болса, онда ол кумбрик тілінің ерте формасында пайда болған болар еді, бұл Хен Огледтің бриттоникалық сөйлеуінің әдеттегі атауы. Свиттер Y Gododdin-де кездесетін Cynfelyn есімінің мысалын келтіреді; британ тілінде бұл Cunobelinos болар еді. Ортаңғы басымсыз o және соңғы басымсыз os жоғалды. 1938 жылы жазылған мәтіні поэзияны зерттеудің қазіргі заманғы ғылыми негізін қалаған Ифор Уильямс, оның бір бөлігін 6 ғасырдың аяғында пайда болған деп қарастыруға болады деп есептеді. Бұл жазбалар ауызша беріліп, кейін жазылып кеткен. Дилон құрастыру күнін күмәнмен қарастырып, 6 ғасырдың аяғында алғашқы валлий тілі "тоғызыншы ғасырдан бұрын емес" тілге айналуы мүмкін емес деп дәлелдеді. Ол поэзия 9 ғасырда дәстүрлі тақырыптар бойынша жазылған болуы мүмкін және Анеирінге тиесілі деп болжайды. Алайда Джексон бұл дәлелдерде "нағыз мән жоқ" деп санайды және поэзияның ұзақ уақыт бойы ауызша беріліп, жазылып алынбағанға дейін, және рецитаторлар арқылы жаңғыртылған болуы мүмкін екенін және кез-келген жағдайда қолданылған тілде 600 жыл шамасындағы датаны жоққа шығаратын ештеңе жоқ екенін атап көрсетеді. Кох 570-ші жылдар шамасында ертерек болғандығын айтады, сонымен қатар өлең әдеттегіден әлдеқайда ертерек, 7 ғасырда жазбаша түрде болған болуы мүмкін деп болжайды. Кох 1997 жылы поэзияның күні туралы дәлелдерді қарап отырып, былай дейді: Бүгінгі таңда қазiргi заманғы әдеби ұғымның ерте Уэльс дәстүрiне анахронистік түрде таңбалауына барабар болатын қатал жалғандық ықтималдығы енді маңызды талас емес. Керісінше, баламалардың тарайған спектрі Гододин корпусынан басталады, ол негізінен ортағасырлық Уэльстің әдеби шығармашылығы, ол ескі бритондық Солтүстік дәстүрлерінің өте жұқа желісіне негізделген, көп жағдайда бұрынғы уақытта және жерде жасалған мәтін ретінде қалпына келтірілетін корпусқа дейін. Кохтың өзі поэманың едәуір бөлігін 6 ғасырға жатқызуға болады деп санайды. 1971 жылы Грин өлеңнің тілі 6 ғасырдан гөрі 9 ғасыр деп есептеген, ал 1999 жылы жазған Исаак лингвистикалық дәлелдер өлеңнің толығымен 9 немесе 10 ғасырдан бұрын болуын талап етпейтінін мәлімдеді. Поэзияны даталаудың екінші тәсілі оған тарихи тұрғыдан қарау болды. Чарльз Эдвардс 1978 жылы былай деп қорытындылады: Сондықтан тарихи дәлелдер поэманың Анеирдің шынайы еңбегі екенін көрсетеді; біз поэманың негізгі табиғатын сақталған екі нұсқадан анықтауға болады; бірақ біз қолайлы жағдайларды қоспағанда, түпнұсқаның сөздерін анықтай алмаймыз. Дэмвилл 1988 жылы өлеңнің тарихилығын анықтаудың осы әрекеттеріне қатысты: "Біздің шындыққа деген көзқарасымыз қандай болса да, шынайылығы дәлелденген жоқ; бірақ бұл оның болуы мүмкін емес дегенді білдірмейді". Сол сияқты, Патрик Симс Уильямс 2016 жылы "Анерин мен Талиэсин кітаптарындағы өлеңдердің VI ғасырға қайтып бара алмайтындығына дәлел келтірген дәлелдерді бағалап, біз оларды дұрыс емес деп таптық немесе оларды тек бірнеше жолдарға немесе строфаларға ғана қолдануға болады. Алайда, кез келген өлеңнің лингвистикалық жағынан VI ғасырға қайтуы керектігін және бір ғасыр немесе одан да көп уақыт өткеннен кейін болатындығын дәлелдеу мүмкін емес". Поэмадағы шайқасқа қатысқан көптеген сарбаздардың басқа көздерден белгілі болмауы, поэма кейінірек жазылған болуы мүмкін деген пікірге қарсы аргумент ретінде бірнеше авторлармен келтірілді. Кейінірек жазылған "жалғандықтар" белгілі бір династияның талаптарын күшейту сияқты мақсаттармен жазылғаны анық. Y Gododdin поэмасында еске алынған адамдар ешқандай уэльс династиясының шежіресінде кездеспейді. Бриз былай дейді: "Поэмадан басқа еш жерде еске алынбаған адамдарды еске алу үшін кейінірек жазылған ақынның неге тырысатынын түсіну қиын".

Өмірбаян

Өлеңнің оқиғасы қазіргі Шотландияның оңтүстігінде және Англияның солтүстік-шығысында орын алады. Шамамен 600 жылға қарай, бұл аймақ бірнеше бритон мемлекеттерін қамтыды. Гододиннен өзге, Альт Клут мемлекеті Стратклайд аймағын, ал Регед – Галлоуэй, Ланкашир және Камбрияның бір бөлігін басып алды. Одан оңтүстікке қарай Лидс аймағында Эльмет мемлекеті орналасқан. Бұл аймақтар кейін Уэльс тілінде Yr Hen Ogledd (Ескі Солтүстік) деп белгілі болды. Римдік-британдық кезеңде Вотадинилер деп аталған Гододиндер, Форт шығанағының бастауына жақын аймақтан бастап, Оңтүстікке қарай Уэр өзеніне дейінгі жерді қамтыды. Қазіргі кезде олардың жерлеріне Клэкманнанширдің көп бөлігі, сондай-ақ Лотиан және Бордерс аймақтары кіреді. Олардың сол кездегі астанасы Дин-Эйдин болған болуы мүмкін, ол қазір Эдинбург деп аталады. Осы уақытқа дейін, кейін Нортумбрия аталған аймаққа англосаксондық Дейра және Берниция мемлекеттері шапқындап, оны басып алды. Нениусқа жатқызылатын "Historia Brittonum" еңбегінде 6 ғасырда осы аймақтағы бірнеше ақындар туралы айтылады. 547 және 559 жылдар аралығында билік еткен Нортумбрия патшалық әулетінің негізін қалаушы Ида Берниция туралы айтқаннан кейін, "Хистория" былай деп жалғастырады: Сол кезде поэзияда Музаның әкесі Талхерн даңққа ие болды, ал Нейрин, Талиэсин, Блучфард және Гвеинтгвауд аталған Цян бірдей уақытта британ поэзиясында белгілі болды. Талхерн, Блучфард және Цянның еңбектерінен ештеңе сақталмаған, бірақ Талиэсинге жатқызылатын өлеңдерді Ифор Уильямс "Canu Taliesin" еңбегінде жариялап, оларды Гододинмен теңдестірілген ежелгі туындылар деп санады. Бұл өлеңдер Регедтің Уриені мен оның ұлы Оуэйнды мақтайды және Уриенді Катраеттің иесі деп сипаттайды.

Интерпретация

"Y Gododdin" – повесть емес, алайда ол – ерлікпен өлген батырларға арналған әндер жинағы, ал оның тарихы бастапқы тыңдаушыларға мәлім болған. Өлеңнің мән-жайын мәтіннің өзінен анықтау керек. Өлеңдегі оқиғалар түрліше түсіндірілген. XIX ғасырдың Уэльс ғалымы Томас Стивенс "Y Gododdin" поэмасын Вотадини тайпасымен, ал Катраетті – Солтүстік Йоркширдегі Каттерикпен байланыстырды. Ол поэманы 603 жылы Берникия королі Этельфрит пен Даль Риада королі Аедан мак Габрайн бастаған галдар арасындағы Дегстандан шайқасына қатысты деп есептеді. Гвеногврин Эванс 1922 жылы жарық көрген "Анерин кітабының" басылымында және аудармасында поэма 1098 жылы Менай бұғазы маңындағы шайқасқа сілтеме жасайды деп мәлімдеді, бұл теорияны қолдау үшін мәтінді өзгертті. Катрет шайқасы туралы қалыптасқан түсінік – 1938 жылы жарияланған "Canu Aneirin" еңбегінде Ифор Уильямс ұсынған нұсқа. Уильямс мәтіндегі mynydawc mwynvawr сөзін адам есімін білдіретін Mynyddog Mwynfawr деп түсіндірді (қазіргі Уэльс тілінде). Оның пікірінше, Миндёдд Гододиннің патшасы болған, оның резиденциясы Дин Эйдин (қазіргі Эдинбург) қаласында орналасқан. Шамамен 600 жылы Миндёдд 300-ге жуық таңдалған жауынгерді жинады, олардың кейбіреулері Гвинендтен келген. Ол оларды Дин Эйдинде бір жыл бойы тойлап, содан кейін Катраетке шабуыл жасады. Уильямс Стивенспен келіседі, Каттерик Англо-саксондықтардың билігінде болған. Оларға қарсы Дейра және Берниция ағылшын-саксондық патшалықтарының үлкен әскері тұрды. Катрет шайқасы – англдардың алға жылжуына қарсы тұруға жасалған әрекет ретінде қарастырылады. Сол кезде англдар қазіргі Солтүстік-шығыс Англиядағы Брайниктің бұрынғы Вотадини жерлерін басып алып, оны Берниция патшалығы етіп алған. Шайқастан кейін англдар Гододин патшалығын сіңіріп алды, мүмкін, 638 жылы олардың астанасы Дин Эйдин құлағаннан кейін, және оны Нортумбрия патшалығының құрамына қосты. Бұл түсінікті қазіргі ғалымдардың көпшілігі қабылдайды. Джексон бұл түсінікті қабылдаса да, 300 адамнан тұратын күш оларға талап етілген міндетті орындау үшін тым аз болады деп санайды. Ол 300 атты жауынгердің қасында көптеген жаяу әскерлер болған, бірақ олар поэмада айтылмаған деп есептейді. Джарман да Уильямстың түсіндірмесін қолдайды. Джексон Гододин патшалығының 638 жылы құлауынан кейін поэма Стратклайдта сақталған деп болжайды, ол бірнеше ғасыр бойы тәуелсіздігін сақтады. Ол поэманың ауызша таралудан кейін Стратклайдта алғаш жазылған, ал 8-9 ғасырлардың соңында Уэльске қолжазба түрінде жеткенін айтады. Гвинендте Гододинге қатысты мәселелерге ерекше қызығушылық болды, себебі патшалықтың негізін қалау туралы мифте Манау Гододиннен келген Кунедда Вледиг туралы айтылады.

Альтернативті түсіндірме

1997 жылы Джон Т. Кох Y Gododdin-нің жаңа зерттеуін жариялады, онда Кох «Архаикалық нео-бритттік» деп атаған түпнұсқа поэзияны қайта құруға тырысты. Бұл жұмыс поэзияның жаңа және мүлдем басқаша интерпретациясын да қамтиды. Ол Canu Taliesin-дегі Gweith Gwen Ystrat («Gwen Ystrat шайқасы») атты өлеңге назар аударады:
Катраеттің адамдары күнмен бірге туып, жеңіске жеткен шайқастың маңында, бай малға ие, билеуші – бұл Уриен, ең жоғары дәрежелі басшы. Катраетке сілтеме кейінірек жазылған «Moliant Cadwallon» өлеңінде де кездеседі, бұл шамамен 633 жылы Гвинедтің Кадуаллон ап Кадфанға арналған мадақтау өлеңі деп есептеледі. Осы өлеңдегі екі жолды Кох «Қаһарлы Гваллак Катраетте ұлы және белгілі өлім әкелді» деп аударады. Ол Гваллакты Берникияға қарсы одақтасқан патшалардың бірі – «Guallauc» деп анықтайды. Кох Y Gododdin-нің 15-ші шумағында meibion Godebawc (Godebog ұлдары) жау ретінде көрсетілгеніне назар салады және ескі Уэльс шежірелеріне сәйкес, Уриен мен басқа бриттік патшалар «Coïl Hen Guotepauc» (Coel Hen) ұрпақтары екенін айтады. Ол үш өлеңдегі сілтемелерді ескере отырып, Y Gododdin-де жазылған Катраетқа жасалған шабуылды Гвен Истрат шайқасымен байланыстыруға негіз бар деп санайды. Бұл Уильямс және басқалар ұсынған шамамен 600 жыл емес, 570 жылға жуық мерзімге жатқызады. Ол Гододдинді Регед және Альт Клуттың бриттерімен Елметтегі билік үшін күрескендер деп түсіндіреді, екі тарапта да англ одақтастары болған, Регед Дейрамен одақтасқан. Ол Historia Britonnum бойынша, 626 немесе 627 жылы Уриен Регедтің ұлы Рун Дейра ханшайымы Эанфледті, оның әкесі Эдвинді және 12000 азаматын крещение рәсімінен өткізгенін айтады. Осылайша, Уриен Регед шайқастың нағыз жеңімпазы болды. Mynyddog Mwynfawr – бұл адамның есімі емес, «тау тойы» немесе «тау басшысы» деген мағына беретін жекелеген сипаттама. Кохтың тарихи контекстке қатысты көзқарастарының кейбір аспектілерін Оливер Падель де, Тим Кларксон да сынға алды. Мысалы, Кларксон Gweith Gwen Ystrat-та «Катраеттің адамдары» туралы айтылғанын, шайқастың Катраетте болғаны туралы ештеңе көрсетілмейтінін, сондай-ақ Беденің айтуынша, Дейралықтарды крещение рәсімінен өткізген Паулин екенін атап өтеді.

Басылымдар мен аудармалар

Y Gododdin-нің алғашқы белгілі аудармасын 1764 жылы өзінің "Ежелгі Уэльс бардтарының поэзиясының кейбір үлгілері" атты кітабында латын тіліндегі аудармасы бар он строфаны басып шығарған Эван Эванс ("Иуан Фард") жасаған. Толық мәтінді алғаш рет Оуэн Джонс 1801 жылы жариялады. Поэманың ағылшын тіліндегі аудармаларын Уильям Проберт 1820 жылы және Джон Уильямс (Аб Итель) 1852 жылы шығарды, содан кейін Уильям Форбс Скене өзінің "Уэльстің төрт көне кітабы" (1866) және Томас Стивенс 1888 жылы Cymmrodorion қоғамы үшін аудармаларын жариялады. Гвеногврин Эванс 1908 жылы "Анерин кітабының" факсимильді көшірмесін және 1922 жылы аудармамен бірге басылым шығарды. Алғашқы сенімді басылым 1938 жылы жарық көрген, валлий тіліндегі түсіндірмелері бар Ифор Уильямстың "Кану Анерин" еңбегі болды. Бұл еңбекке негізделген жаңа аудармаларды Кеннет Х. Джексон 1969 жылы және Уэльс тіліндегі мәтін мен сөздікті жаңғыртып, 1988 жылы А. О. Х. Джарман шығарды. Қолжазбаның түсті факсимильді басылымын Дэниел Хьюздың кіріспесімен 1989 жылы Оңтүстік Гламорган округі кеңесі мен Уэльс ұлттық кітапханасы жариялады. 1997 жылы Джон Т. Кохтың түпнұсқа мәтінін қайта құруға бағытталған жаңа басылымы жарық көрді. Сондай-ақ, "Гододдинді" ғылыми зерттеу нысаны ретінде емес, әдебиет ретінде ұсынуға бағытталған бірқатар аудармалар болды. Мысалы, Джозеф П. Клэнсидің "The earliest Welsh poetry" (1970) және Стив Шорттың 1994 жылғы аудармасы.

Мәдениеттің әсері

Кейінгі ортағасырлық Уэльс поэзиясында Й Гододинге қатысты бірқатар сілтемелер бар. Оуэйн Цифелионың 12 ғасырдағы белгілі поэмасы «Хирлас Оуэйн», онда Оуэйн өзінің әскери тобын мақтайды, оларды Гододиннің батырларымен теңестіреді және Й Гододинді үлгі ретінде пайдаланады. Сәл кейінірек Даффид Бенфрас Льюэлин Ұлына арналған мақтау сөзінде «Анерин салғандай ән салмаққа / Гододин жырлаған күні» шабыттанғысы келеді. Осы кезеңнен кейін бұл поэзия Уэльсте ғасырлар бойы ұмытылғандай болды, дейді, дей тұрғанмен, Еван Эванс (Иуан Фард) 18 ғасырдың соңында қолжазбаны табады. 19 ғасырдың басынан бастап Уэльс поэзиясында көптеген сілтемелер кездеседі. Ағылшын тілінде Й Гододин Дэвид Джонстың 1937 жылғы «Парантезис» атты ұзын поэмасына зор әсер етті, онда ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қырғынды бейнелейді. Джонс «Парантезис» поэмасының жеті бөлімінің әрқайсысының басына Й Гододиннен үзінділер қосты. Тағы бір ағылшын ақыны Ричард Каддел Й Гододинді ұлы Томның есіміне арналған «For the Fallen» (1997) атты күрделі, бірақ жоғары бағаланған өлеңінің негізі ретінде пайдаланды. Тони Конранның 1982 жылғы Фолкленд аралдарындағы «Уэльс қаза тапқандарына арналған элегия» поэмасы «Адамдар Катретке барды» деген жолмен басталады, түпнұсқа поэманы заманауи қақтығысқа қатысты түсініктеме беру үшін қолданады. Й Гододиннің тақырыбы мен ырғағы Оуэн Ширстің «Pink Mist» (2012) поэмасының астында жатқан күш болып табылады, бұл Ауғанстандағы қаза тапқан және жарақат алған сарбаздарға арналған эпикалық элегия. Поэма 30 қайтарылған әскери қызметкерлермен сұхбаттасулар негізінде жазылды, алғашқыда радио үшін тапсырылып, кейіннен Old Vic театр компаниясы сахналық қойылым ретінде қойды. Бұл поэма сонымен қатар көптеген тарихи романдарға шабыт берді, оның ішінде Джон Джеймстің «Каттрайтке барған ер адамдар» (1969), Розмари Сатклифтің «Шырақтайтын компания» (1990) және Ричард Дж. Деннингтің «Күрекше қазына» (2009) романдары бар. 1989 жылы британдық индустриалды музыка тобы Test Dept. «Gododdin» атты альбом шығарды, онда поэманың сөздері музыкаға қойылды, бір бөлігі түпнұсқада, ал екінші бөлігі ағылшын тіліне аударылды. Бұл Уэльстің авангардтық театр компаниясы Brith Gof-пен бірлескен жоба болды және Уэльсте, Германияда, Италияда, Нидерландыда және Шотландияда орындалды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Берггрен, Дж. Леннартл Джонс, Александр. Птолемейдің географиясы: теориялық тараулардың түсіндірме аудармасы. Принстон университетінің баспасы. Бриз, Эндрю. 1997 жыл. Ортағасырлық Уэльс әдебиеті. Төрт соттың баспасы. Чарльз Эдвардс, Томас. 1978 жыл. "Гододдиннің шынайылығы: тарихшының пікірі", Бромвич, Рейчел және Джонс, Р. Бринли (ред.) Астудиатау ар ир Хенгердд: Сайфлвинедиг и Сир Идрис Фостерге арналған еңбектер. Кардифф: Gwasg Prifysgol Cymru. 44–71 беттер. Клэнси, Джозеф П. 1970 жыл. Ең ерте Уэльс поэзиясы. Макмиллан. Кларксон, Тим. 1999 жыл. "Годдин қайта қарастырылды" ("The Heroic Age") 2006 жылдың 21 тамызында алынды. Дэвис, Венди. 2005 жыл. "Келттік патшалықтар". Фуракер, Пол және Маккиттеррик, Розамонд (ред.), "Жаңа Кембридж ортағасырлық тарихы" (C. 500 – c. 700). Кембридж университетінің баспасы. Диллон, Майлс; Чадвик, Нора К. 1973 жыл. Кельт әлемдерінің кардиналы. Дэмвилл, Д. 1988 жыл. "Ерте Уэльс поэзиясы: тарихилық мәселелер", Робертс, Бринли Ф. (ред.), Ерте Уэльс поэзиясы: Анерин кітабы бойынша зерттеулер. Аберистуит: Уэльстің Ұлттық кітапханасы. Эллиот, Элизабет. 2005 жыл. "Шотландия жазуы". Фуракер, Пол және Маккиттеррик, Розамонд (ред.), "Жаңа Кембридж ортағасырлық тарихы" (C. 500 – c. 700). Кембридж университетінің баспасы. Эванс, Д. Саймон. 1977 жыл. "Анерин – христиан бард?" "Ysgrifau Beirniadol" 10-шы санында. Gwasg Gee. 35–44 беттер. Эванс, Д. Саймон. 1978 жыл. "Iaith y Gododdin", Бромвич, Рейчел және Джонс, Р. Бринли (ред.), Астудиатау ар ир Хенгердд: Сайфлвинедиг и Сир Идрис Фостерге арналған еңбектер. Кардифф: Gwasg Prifysgol Cymru. 72–88 беттер. Эванс, Д. Саймон. 1982 жыл. "Ауызша және жазбаша түрдегі ескі дәуірде" Дарлит Гоффа Г. Дж. Уильямсқа арналған естелік лекциясы. Gwasg Prifysgol Cymru. Эванс, Стивен С. 1997 жыл. Қараңғы дәуірдегі Ұлыбританияның батырлық поэзиясы: мерзімдеуге, құрастыруға және тарихи дереккөз ретінде пайдалануға кіріспе. Ланхам, Мэриленд: Америка университетінің баспасы. Грин, Дэвид. 1971 жыл. "Ерте Уэльс өлеңдерінің мерзімін анықтаудағы тілдік мәселелер". Studia Celtica VI, 1–11 беттер. Хуус, Даниэль (ред.). 1989 жыл. Llyfr Aneurin: факсимиле. Оңтүстік Гламорган округі / Уэльстің Ұлттық кітапханасы. Айзек, Г. Р. 1999 жыл. "Гододдин тарихы мен таралуы бойынша оқулар". Cambrian Medieval Celtic Studies 37, 55–78 беттер. Джексон, Кеннет Х. 1953 жыл. Ертедегі Ұлыбританиядағы тіл және тарих: бритон тілдерінің хронологиялық шолуы, б.з. бірінші – XII ғасырлар. Эдинбург университетінің баспасы. Джексон, Кеннет Х. 1969 жыл. "Гододдин": Шотландияның ең көне өлеңі. Эдинбург университетінің баспасы. Джарман, А. О. Х. (ред.). 1988 жыл. Y Gododdin: Ұлыбританияның ең көне батырлық поэмасы. "Welsh Classics" сериясы, 3-ші том. Gomer. Кох, Джон Т. 1997 жыл. Анеуриннің Гододины: мәтін және Қараңғы дәуірдегі Солтүстік Британияның контексі. Кардифф: Уэльс университетінің баспасы. О'Хехир, Брендан. 1988 жыл. "Гододдин деген не?" Робертс, Бринли Ф. (ред.), Ерте Уэльс поэзиясы: Анерин кітабы бойынша зерттеулер. Аберистуит: Уэльстің Ұлттық кітапханасы. Падель, Оливер. 1998 жыл. "Кембрий ортағасырлық кельт зерттеулеріндегі Гододдинді зерттеудің жаңа зерттеуі" 35-ші том. Шорт, Стив (ауд.). 1994 жыл. Анерин: Гододдин. Llanerch Publishers. Стивенс, Томас. 1876 жыл. Кимри әдебиеті: Уэльс тілі мен әдебиеті тарихы бойынша сын мақала, 2-ші басылым. Longmans, Green and Co. Свитсер, Ева. 1988 жыл. "Жол құрылымы және rhan құрылымы: Гододдин корпусының метрикалық бірліктері", Робертс, Бринли Ф. (ред.), Ерте Уэльс поэзиясы: Анерин кітабы бойынша зерттеулер. Аберистуит: Уэльстің Ұлттық кітапханасы. 139–154 беттер. Тернер, Шарон. 1803 жыл. Анеурин, Талисин, Лливарх Хен және Мерддиннің ежелгі британдық өлеңдерінің шынайылығын қорғау, өлеңдердің үлгілерімен. E. Williams. Уильямс, Ифор. 1938 жыл. Canu Aneirin: кіріспе және түсіндірмелермен. Аберистуит: Gwasg Prifysgol Cymru. Уильямс, Ифор. 1944 жыл. Ерте Уэльс поэзиясы бойынша лекциялар. Дублин жоғары оқу орыны, 1944 жыл. Уильямс, Ифор; Бромвич, Рейчел (ред.). 1980 жыл. Уэльс поэзиясының бастамасы: зерттеулер, 2-ші басылым. Кардифф: Уэльс университетінің баспасы. Wmffre, Иван. 2002 жыл. "Минидаук – Эдинбургтің билеушісі ме?", Studi Celtici 1, 83–105 беттер.