Кіріспе
Артурий аңызындағы Изольттың күйеуі, Корнуолл Маркі (Маркус, Марч немесе Марчелл) – алтыншы ғасырдағы Кернов (Корнуолл) королі, мүмкін король Кономормен бірдей. Ол Артурий аңызында Тристанның емілдісі және Изольттың күйеуі ретінде белгілі, Тристанмен жасырын қарым-қатынасқа түседі, соның салдарынан Маркқа «Алданыш король» деген лақап қойылған.
Mark of Cornwall (Marcus, , March or Marchell, ) was a sixth century King of Kernow (Cornwall), possibly identical with King Conomor. He is best known for his appearance in Arthurian legend as the uncle of Tristan and the husband of Iseult who engages with Tristan in a secret liaison, giving Mark the epithet "Cuckold King".
Патша Марк
Ежелгі Уэльс жазбаларында Марк Керновтың (Корнуолл) «Мейрхионның Марш ұлы» деп тіркелген. Ол Уэльстегі Гвиненд пен Гламморганның бір бөліктерін басқарумен байланысты. Марк Арморикадағы Домнонея мен Кернев (Домнонея мен Корнуэя) патшасы Кономормен теңестірілген. Ландевеннектік Врмонок «Жанды Поль де Леон» өмірнамасында «Король Марк, оның басқа аты – Квономор» деп айтады. Бұл есім «теңіздің иті» дегенді білдіреді. Корнуоллдың Фуэй қаласының жанындағы VI ғасырға жататын қабір тасында (латын тілінде) «Куномордың ұлы Друстан» деп жазылған, және бұл аңыз бойынша «Марктің (алқауы – Куномор) ұлы Тристан» екені ойластырылған. Тас қазіргі уақытта орналасқан жері – , бірақ бастапқыда Доре қамалында болған. Онда 6-ғасырдың ортасына жататын екі жолды жазу бар, ол DRVSTANVS HIC IACIT CVNOWORI FILIVS («Друстан мұнда жатыр, Куномордың ұлы») деп түсіндірілген. Қазір жоқ болған үшінші жолды 16 ғасырдың антиквары Джон Лиланд CVM DOMINA OUSILLA («Оусилла ханыммен») деп сипаттаған. Ousilla – Корнуолл әйелінің аты Эселттің латынша нұсқасы. Осы тас Марктың Доре қамалымен байланысын тудырды.
Аңыз
Тристан мен Изольданың көптеген нұсқаларында Корнуолл королі Марк – Тристанның қарындасының ұлы. Оның әпкесі – Тристанның анасы Бланшфлор (сондай-ақ Елизавета немесе Изабелла деп те аталады). Кейбір кейінгі нұсқаларда ол Тристанның әкесі Мелиадқа туыс. Марк Тристанды өзінің жас келіні, принцесса Изельтаны Ирландиядан әкелу үшін өкілі ретінде жібереді. Тристан мен Изельта ғашық болады және бір сиқырлы эліксірдің көмегімен ортағасырлық әдебиеттегі ең құйынды махаббатқа ие болады. Марк олардың қарым-қатынасын күдіктенеді, және оның күдіктері ақырында расталады. Кейбір нұсқаларда ол Тристанды асып өлтіруге бұйырады, ал Изельтаны мәйіттер колониясына қуады. Тристан асылудан құтылып, Изельтаны тұтқыннан босатады. Кейін Марк бұл туралы біліп, оларды кешіреді; Изельта Маркқа қайта оралады, ал Тристан елден кетеді. Оқиға айналмалы болып келеді, Марк Тристан мен Изельтаны жиі адалдықтан тыс іс жасады деп күдіктенеді, содан кейін олардың кінәсіз екеніне сенеді. Берульдің нұсқасында Тристан мен Изельта ешқашан қауіпке ұшырамайды; баяндаушы өзі мен Құдай олардың жағында екенін мәлімдейді. Марк, күйеуі және патшасы ретінде, басқа Артурий патшалары сияқты идеалдандырылмаған; оның оқиғаға қатысы жеке. Мари де Франстың "Шеврефоль" бретондық жырлары (кейде "Жасыл жапырақ" деп те аталады) Тристан мен Изельтаның қиссасының бір бөлігін баяндайды. Жыр Марктың Тристан мен Изельтаның қарым-қатынасына ашуланып, оның Тристанды Корнуоллдан қууына себеп болғанын түсіндіреді. Тристан Оңтүстік Уэльсте Изельтаға бір жыл сағынып, қайғысы оны жасырын түрде Корнуоллға қайтуға итермелейді. Орманға жасырынған және түнде ауыл тұрғындарымен паналаған Тристан Марктың Изельтамен бірге Пентикост мерекесін өткізуді жоспарлап отырғанын естіп алады. Тристан патшайымның орман арқылы баратынын біледі. Ол оның ең мүмкін жолын анықтап, жолына өз аты жазылған, қабығынан айырылған қоңыр тал бұтағын қояды. Изельта белгіні таниды және тоқтап, серуендеу үшін өзінің қызметшісі Брангвайнмен бірге Тристанды іздеуге кетеді. Рұқсатсыз кездесу кезінде Изельта Тристанға Марктың құрметін қайтару жоспарына көмектеседі. Мари жырды Тристан жазған жырдың ағылшын тілінде "Қоңыр жапырақ" ("Chèvrefeuille" француз тілінде) деп аталғанын және оқырман жаңа ғана аяқтаған жыр осы екенін мәлімдейді. "Прозалық Тристан" нұсқасында Марк патша Феликстің ұлы болып табылады және оның мінезі жаны ашырған алданыштан зұлымдыққа өзгереді; ол өзінің немере қызын зорлап, оның ұлы Мераугисті туғанда өлтіреді. Марк өзінің інісі, принц Будвинді де өлтіреді, содан кейін Будвиннің кек қайтаруға ант берген жеткіншек ұлы Алисандрді (Алисуандер, Александр) жетімді өлтіреді. Оқиғаның ертерек нұсқаларында Тристан Марктан алыс Бреттанияда қайтыс болады; бірақ "Прозалық Тристан" нұсқасында Тристан Изельтаға арфа ойнап жатқанда Марк оны жаралайды. Марктың бұл нұсқасы басқа ортағасырлық шығармаларда, соның ішінде Паламед романсы мен Томас Малоридің "Артурдың өлімі" романында танымал болды. Бұл мәтіндерде Марк әдетте Корнуоллды Тинтагель қамалынан басқарады, көбінесе Артурдың шуақшысы Динаданның жауы болып табылады және (Пост-Вулгата циклында) тіпті Артурдың өлімінен кейін Камелотты қиратады. Малоридің нұсқасында Алисандрдың ұлы әкесі мен атасының кекін алады, әлде Маркты өлтіреді.
Жылқы құлақтары
Марк грек мифологиясындағы Мидас және оның есек құлақтары туралы әңгіменің кельт нұсқасымен байланыстырылды, себебі marc (кельт сөзі, "жылқы" деген мағына береді) сөзімен байланысты шуақ жасалды. Джон Рис уэльс тіліндегі қарапайым бретондық нұсқаға ұқсас бір ертегіні жазды. 1905 жылы Ян ар Флок жинаған көркемделген нұсқада Ис аңызы Градлонның қызы (немесе Дахут) Маркты кінәлі деп тапқан деген оймен үйлестірілген.
Қазіргі заманғы мәдениет
Король Марк занимает зловещую роль в поэтическом цикле Альфреда, лорда Теннисона «Идиллы короля». Пока Артур и многие его рыцари осаждают двор Красного рыцаря, Ланселоту поручают судить «Турнир Невинных Умерших». Турнир быстро превращается в насмешку, полную оскорблений и нарушенных правил. Тристрам (Тристан) становится победителем турнира, выигрывая все рубины из ожерелья. Затем он нарушает традицию, преподнося их женщине, говоря: «Сегодня моя Королева Красоты здесь отсутствует». Это приводит в ярость толпу, и многие говорят, что «Вся учтивость мертва» и «Слава нашего Круглого стола больше не существует». Тристрам, который в этой версии женится на Изольте Белоручке, относит свои трофеи жене Марка, королеве Изольте (которая расстроена тем, что Тристрам женился на другой женщине). Они недолго насмехаются друг над другом, после чего Тристрам надевает ожерелье на шею Изольте и наклоняется, чтобы поцеловать ее. Марк появляется в тот момент, когда его губы касаются ее, и убивает Тристрама мечом. Марк (немецкое «Марке») — персонаж оперы Вагнера «Тристан и Изольда» 1859 года, где эта роль была впервые исполнена басом Людвигом Цоттмайером. В фильме 1954 года «Черный рыцарь» он изображен Патриком Траутоном как язычник, пытающийся свергнуть христианство и короля Артура. В телешоу 1970-х годов «Артур Британии» Марка сыграл Брайан Блессид. В фильме 1981 года «Любовное заклинание» роль короля Марка исполнил Ричард Бертон. Марк (называемый «Марк'х из Керноу») — персонаж романа Дианы Л. Паксон «Белый ворон» 1988 года. В романе Паксон представляет свою интерпретацию истории Тристана и Изольды с точки зрения кузины Изольды, Бранвен. В романе Бернарда Корнуэлла 1996 года «Враг Бога» (часть его серии «Хроники военачальника») король Марк — физически и морально чудовищный тиран, который убивает свою молодую жену каждые несколько лет, чтобы жениться на другой. Когда новая юная жена Марка (Изеулт) бежит со своим молодым сыном Тристаном, беглые влюбленные находят убежище в королевстве Дюмнония Мордреда под регентством друга Тристана, Артура. Артур разрешает Марку прибыть со своими солдатами, и принц убит, а королева сожжена на костре. Позже Марк умирает от ужасной болезни. В фильме 2006 года «Тристан и Изольда» Марке сыграл Руфус Сьюэлл. Он усыновляет Тристана после смерти родителей мальчика, которые были верны планам Марке по объединению Британии. Марке изображен как хороший правитель и добрый муж Изольде (не подозревающий, что она уже влюблена в Тристана), и он смущен несчастным и отстраненным поведением своего приемного сына. Когда Тристан и Изольда застигнуты врасплох в объятиях, Марке чувствует гнев и предательство; он уступает, услышав историю их встречи, и позволяет им уйти вместе, хотя Тристан настаивает на том, чтобы остаться и противостоять врагам Марке. После того, как Тристан смертельно ранен в битве, Марке возвращает его Изольде на последние мгновения, а затем объединяет Британию.