Денеге заңсыз тиісу құқығындағы зиян келтіру (Denegе zañsız tiisu qūqığındağı ziyan keltiru)
Battery (tort)
Заңдағы денеге тиісу – қасақана немесе салдарынан зиян келтіретін, рұқсатсыз денелік байланыс. Батарея, шабуылдан өзгеше, нақты физикалық әрекетті білдіреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Контактілік құқық бұзушылық
Tort of contact
Ортақ құқық бойынша, дене күйбіртілгені – «адамға қарсы құқық бұзушылық» деген жалпы ұғымға жататын құқық бұзушылық. Бұл заңсыз, қасақана жасалған, немесе абайсызда (немесе Австралияда сақтықсыздықтан) жасалған, зиян келтіретін немесе адамның ар-ұятын қорлайтын, адаммен немесе оның қарамағындағы заттармен – мысалы, сөмке немесе әмиянмен байланыс орнату болып табылады, бұл байланыс заңды келісімсіз болуы тиіс. Шабуылдан айырмашылығы, шабуыл жақын арада болатын байланысқа қатысты қорқуды тудырса, дене күйбіртілгені нақты байланысты қамтиды. Бұл байланыс бір адамның (құқық бұзушының) екінші адамға (зардап шегушіге) қарумен немесе қарусыз, немесе құқық бұзушының әрекетінен туындаған зат арқылы жасалуы мүмкін. Мысалы, қасақана түрде көлікті екінші адамға соғу немесе тас лақтырып адамды қасақана ұру – дене күйбіртілгені болып есептеледі. Қылмыстық құқықтан айырмашылығы, дене күйбіртілгеніне қатысты түрлі қылмыстардың түрлерін мойындайтын болса, мұнда тек бір ғана дене күйбіртілгені туралы құқық бұзушылық қарастырылады. Адамның құлағын жеңілше қозғалау да дене күйбіртілгені болып есептеледі, сондай-ақ, бір адамды темір құбырмен ауыр түрде ұру да дене күйбіртілгені болып табылады. Сексуалдық сипаттағы дене күйбіртілгені үшін жеке айыппұл қарастырылмаған. Алайда, дене күйбіртілгені ісін қарастырып жатқан қазылар алқасы, егер байланыс әсіресе зиянды немесе қорлаушы болса, залап ақысын жоғарылатуға құқылы. Күнделікті іс-әрекеттер кезінде басқалармен физикалық байланыстан толығымен аулақ болу мүмкін емес болғандықтан, әрбір адам басқалармен белгілі бір деңгейде физикалық байланысқа келісім берген болып есептеледі, мысалы, бір адам қалың жұрт арасында лифтте, дәлізde немесе баспалдақта басқа адамға сүйеніп кетсе. Алайда, зиян келтіретін әрекеттерге тыйым салынған болса, физикалық байланысқа келісім берілгені деп есептелмейді.
In common law, battery is a tort falling under the umbrella term 'trespass to the person'. Entailing unlawful contact which is directed and intentional, or reckless (or, in Australia, negligently) and voluntarily bringing about a harmful or offensive contact with a person or to something closely associated with them, such as a bag or purse, without legal consent. Unlike assault, in which the fear of imminent contact may support a civil claim, battery involves an actual contact. The contact can be by one person (the tortfeasor) of another (the victim), with or without a weapon, or the contact may be by an object brought about by the tortfeasor. For example, the intentionally bringing a car into contact with another person, or the intentional striking of a person with a thrown rock, is a battery. Unlike criminal law, which recognizes degrees of various crimes involving physical contact, there is but a single tort of battery. Lightly flicking a person's ear is battery, as is severely beating someone with a tire iron. Neither is there a separate tort for a battery of a sexual nature. However, a jury hearing a battery case is free to assess higher damages for a battery in which the contact was particularly offensive or harmful. Since it is practically impossible to avoid physical contact with others during everyday activities, everyone is presumed to consent to a certain amount of physical contact with others, such as when one person unavoidably brushes or bumps against another in a crowded lift, passage or stairway. However, physical contact may not be deemed consented to if the acts that cause harm are prohibited acts.
Қажетті байланыс
Батарея – жеке тұлғаға қарсы жасалған құқықбұзушылықтың бір түрі, сондықтан нақты зиян (мысалы, жарақат) дәлелдеудің қажеті жоқ. Тек байланыс (тиісті деңгейдегі ниет немесе салмақтықпен) дәлелденуі керек. Батарея жасауға талпыныс жасау, бірақ нақты байланыс болмаса, шабуыл құқықбұзушылығы болып есептелуі мүмкін. Батарея құқықбұзушылығы жеке адамның дербестігіне және оған араласпау құқығына деген соттың жалпы құрметінен пайда болды. Батарея үшін денемен дене тікелей байланыс міндетті емес. Адамға «бірден-бір байланысты» затты тигізу (мысалы, олар ұстап тұрған затты) да батарея болып саналады. Бұдан әрі, егер сотталушының әрекеті мен талапкерге келтірілген зиян арасында уақытша кешігу болса да, байланыс батарея болып есептелуі мүмкін. Мысалы, егер біреу басқа біреудің кейін құлайтынын біліп, шұңқыр қазса, немесе біреу басқа біреу жейтінін біліп, тамағына жағымсыз зат қосса, ол адамдарға қарсы батарея жасаған болып есептеледі.
Battery is a form of trespass to the person and as such no actual damage (e. g. injury) needs to be proved. Only proof of contact (with the appropriate level of intention or negligence) needs to be made. An attempt to commit a battery, but without making actual contact, may constitute a tort of assault. The tort of battery developed out of a general judicial respect of an individual's autonomy and right not to be interfered with. Battery need not require body to body contact. Touching an object "intimately connected", to a person (such as an object they are holding) can also be battery. Furthermore, a contact may constitute a battery even if there is a delay between the defendant's act and the contact to the plaintiff's injury. For example, where a person who digs a pit with the intent that another will fall into it later, or where a person who mixes something offensive in food that they know another will eat, has committed a battery against that other when the other does in fact fall into the pit or eats the offensive matter.
Қайырымдылықтың сипаты
Азаматтық құқық бұзушылықтарындағы ниеттің сипаты қылмыстық құқық бұзушылықтарындағыдан өзгеше. Батарея үшін жеткілікті ниеттің сипаты ортақ құқық елдері арасында және көбінесе сол елдердің әртүрлі юрисдикцияларында әртүрлі болады. Австралияда, әрекет жасау ниетінің болмауы (немесе шалақылық) батареяны орнату үшін жеткілікті. АҚШ-та, зиянды немесе қорлаушылықты тудыратын әрекетті жасау ниеті, батарея бойынша азаматтық құқық бұзушылығы үшін жеткілікті, ал қылмыстық батарея үшін басқа біреуге зиян келтіру ниеті қажет. АҚШ-та соттар жеткілікті ниетті қалай анықтауға қатысты екіге бөлінген. Кейбір соттар жауапкердің талапкерге тиісуді ниет еткенін анықтауға тырысатын бір ниет қағидасын қолданады, ал кейбір соттар жауапкердің тиісу арқылы зиян келтіруге немесе ренжітуге тырысқанын анықтауға тырысатын екі ниет қағидасын қолданады. Бұдан өзге, соттар батарея туралы талаптарда ниеттің ауысу доктринасын да қолданады. Мысалы, егер адам бір адамды ұруға тырылып, орнына басқа адамды ұрып алса, ол әлі де батарея үшін жауапты болуы мүмкін. Басқа құқық бұзушылық жасау ниеті де осылай ауысуы мүмкін. Егер адам бір адамды қорқыту үшін тас лақтырса (бірақ оны ұру үшін емес), онда сол тасқа соққан басқа адамға келтірілген зиян үшін жауапкершілікке тартылады. АҚШ-та осы доктринаны сынға алғандар, абайсыздықтан туындаған зиян азаматтық құқық бұзушылығы ниеттің ауысу қажеттілігін жойды деп санайды. Бір мәселе – батарея сияқты қасақана жасалған құқық бұзушылықтар үшін мерзімдер абайсыздықпен жасалған құқық бұзушылықтар үшін қарастырылған мерзімдерге қарағанда қысқа болуы мүмкін.
The character of intent in civil battery is different from that for criminal battery. The character of intent sufficient for battery also varies between common law countries, and often within differing jurisdictions of those countries. In Australia, negligence in an action is sufficient to establish intent. In the United States, intention to do an act that ultimately results in contact that is either harmful or offensive is sufficient for the tort of battery, while intention to inflict an injury on another is required for criminal battery. In the U. S., courts are split on how to test for sufficient intent. Some courts use the single intent rule which seeks to determine whether or not the defendant intended to touch the plaintiff, while some courts use the dual intent rule which seeks to determine whether or not the defendant sought to harm or offend by touching. Additionally, courts also follow the transferred intent doctrine in battery claims. For instance, if a person swings to hit one person and instead misses and hits another, they can still be held liable for a battery. Intent to commit a different tort can transfer in the same way. If a person throws a rock towards one person intending only to scare them (but not to hit them), they will be liable for battery to a different person who is hit by that rock. In the United States, critics of this doctrine believe that the tort of negligence has superseded the need for transferred intent. One issue is that the statute of limitations can be shorter for intentional torts such as battery than the statutes of limitations for negligent torts.
Білу талап етілмейді
Батареяға ұшыраған адамның сол кездегі әрекеттен хабары болуы міндетті емес, құқық бұзушылық орын алуы үшін. Мысалы, егер есінен айырылған пациентке апендицитті жою операциясын жасап жатқан хирург пациенттің күйреуін жеке жинағы үшін алып тастауға шешім қабылдаса, хирург пациентке қарсы батарея жасаған болады. Сол сияқты, егер хирург медициналық білімі жоқ сантехник туысына операция кезінде апендицитті табуға көмектесуге рұқсат берсе, батарея орын алады. Пациент хирургтың қолынан тиісуге келіскенмен, бұл келісім пациенттің операцияға қатысатынын күтпеген адамдарға қатысты емес. Жәбірленуші сол кезде оған тиісіліп жатқанын білмесе де, ал айыпталушы оқиға орнында болмаса да батарея болуы мүмкін. Егер құқық бұзушы басқа адамның тағамына қоқымды зат қойса және басқа адам сол қоқымды затты жесе, құрбанға қоқымды зат жегенін білмегені үшін, тіпті кейін білгені үшін де батарея жасалған болып есептеледі.
The victim of a battery need not be aware of the act at the time for the tort to have occurred. For example, if a surgeon performing an appendectomy on an unconscious patient decides to take out the patient's spleen for his personal collection, the surgeon has committed a battery against the patient. Similarly, a battery occurs if the surgeon allows a cousin who is a plumber with no medical training to help fish out the appendix during the surgery. Although the patient has consented to being touched by the surgeon, this consent does not extend to people who the patient would not reasonably anticipate would be participating in the procedure. The battery may occur even if the victim is unaware of the contact at the time and the defendant is nowhere near the scene at the time of the contact. If a tortfeasor puts an offensive substance in another person's food, and the other person consumes the offensive substance, the battery has been committed even if the victim is not made aware that they have eaten something offensive until much later.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында, ортақ құқық бойынша, денеге тигізу "зия келтіруші немесе қоғамдық санаға қарсы" болуы тиіс. Қоғамдық санаға қарсылығы, ақылға қонымды адам стандартымен өлшендіріледі. Тигізуге объективті түрде қарасақ, ақылға қонымды адам оны қалай көредін? Осылайша, аса сезімтал адам метрода жолаушылармен сұғысып қалса, денеге тигізу арқылы іс қозғауға құқығы болмайды, себебі мұндай тигізу қалыпты қоғамда күтіледі және ақылға қонымды адам оны қоғамдық санаға қарсы деп таба алмайды. Зиян келтіруші – дененің кез келген зақымдануымен анықталады. Соттар денеге дене тигізу болмаған жағдайда да денеге тигізу арқылы іс қозғауға құқық беретіндігін мойындағандықтан, осы құқық бұзушылықтың шектерін анықтау қиын болуы мүмкін. Пенсильвания жоғарғы соты осы мәселеде Геррге қарсы Бутен ісінде адамның жеке қадір-қасиеті тұжырымдамасының маңыздылығын атап өту арқылы белгілі бір нұсқаулар беруге тырысты. Аталған істе колледж студенттері досына 21 жасқа толуына орай алкоголь сатып алып, сыйлаған. Кәмелетке толмаған адам Jack Daniels вискиінің шамалы бөлігін ішіп алғаннан кейін, этил спиртінен уланып қайтыс болды. Пенсильвания жоғарғы соты алғашқы сот шешімін өзгертіп, кәмелетке толмаған балаға алкогольдік ішімдік беру, әрине, немқұрайлылықпен жасалған әрекет болғанымен, денеге тигізу деңгейіне жетпейді деп шешті. Сот судьясы Монтемуроның сөзімен айтқанда, адамды алкогольмен қамтамасыз ету "бұл адамның денелік қадір-қасиеті мен жеке өміріне қол сұғылмауына тиіспейтін әрекет емес".
In the United States, the common law requires the contact for battery be "harmful or offensive." The offensiveness is measured against a reasonable person standard. Looking at a contact objectively, as a reasonable person would see it, would this contact be offensive? Thus, a hypersensitive person would fail on a battery action if jostled by fellow passengers on a subway, as this contact is expected in normal society and a reasonable person would not find it offensive. Harmful is defined by any physical damage to the body. Because courts have recognized a cause of action for battery in the absence of body to body contact, the outer limits of the tort can often be hard to define. The Pennsylvania Superior Court attempted to provide some guidance in this regard in the Herr v. Booten case by stressing the importance of the concept of one's personal dignity. In that case, college students purchased and provided their friend with alcohol on the eve of his twenty first birthday. After drinking nearly an entire bottle of Jack Daniels whiskey, the underage man died of acute ethanol poisoning. Reversing the decision of the trial court, the Pennsylvania Superior Court held that supplying a minor with alcoholic beverages, while certainly constituting a negligent act, did not rise to the level of a battery. In the words of Judge Montemuro, supplying a person with alcohol "is not an act which impinges upon that individual's sense of physical dignity or inviolability."
Англия мен Уэльс
Ұлыбританияның зиян келтіру құқығы бойынша, денеге тигізу қылмысы – бұл жауапкердің талапкерге қасақана немесе ойсыз, заңсыз түрде тікелей физикалық әсер етуі. Нәтиже қасақана деп есептеледі, егер жауапкер сол нәтижені мақсат тұтқан немесе нәтиже оның әрекеттерінің салдары болғаны анық болған жағдайда. Сондай-ақ, адам тәуекелді көріп білгенімен, оған барып, оны қабылдаса, тіпті бұл оның білетін жағдайында ақылға сыймаса да, ол ойсыздыққа ұшыраған болып есептеледі (R v G ісінде белгіленгендей). Бұл Икбал v Полиция қызметкерлерінің қауымдастығы ісінде де нақтыланды, онда жеке басына қол сұғу үшін ниет немесе субъективті ойсыздық қажет екені айтылды. Қорыта айтқанда, "денеге тигізу – басқа адамға заңсыз күш қолдану", мысалы, "әдетте А, В-ні пышақтап жаралайды; Х, Y-ге оқ атып өлтіреді; Генри Томасқа соққы береді. Бұл құқық бұзушылықтың мәні – талапкердің жеке физикалық қадір-қасиетіне тиісу".
Following UK Tort law the tort of battery is where the defendant intentionally, or recklessly, and unlawfully makes direct contact with the claimant. An outcome is intentional when a defendant seeks that outcome on purpose and when the outcome was virtually certain to be the consequence of acting. Likewise, a person is reckless when they foresaw a risk, but took it anyway, even if to do so was unreasonable in the circumstances known to them (As established in R v G). This was also made clear in the case of Iqbal v Police Officer's Association, where it was held that for trespass to the person, intention or subjective recklessness is required. Essentially, 'a battery is the intentional application of unlawful force to another person', 'typically A stabs B; X shoots Y; Henry punches Thomas. The essence of the wrong is the 'invasion of the physical person of the [claimant]'
Бұл қылмыс өзінен-өзі іс қозғауға негіз болады, яғни құқық бұзушыны жауапкершілікке тарту үшін зиянды дәлелдеудің қажеті жоқ. Коллинз v Уилкок ісі осы саладағы заңды нақтылады, мынадай қағиданы орнықтырды: "Негізгі қағида – әр адамның денесіне қол сұғылмау керек, бұл қарапайым және даусыз". Яғни, сіздің денеңізге ешкімнің тиісуіне немесе араласуына құқығыңыз жоқ. Денеңіз – сіздікі және тек сіздікі ғана, кез келген тигісу заңсыз болуы мүмкін: заңмен ешқандай деңгейде күш қолдануға рұқсат етілмейді. Дегенмен, кейбір жағдайларда тигісуден аулақ болу мүмкін емес, мұндай жағдайлар "күнделікті өмірдің қажеттіліктері" деп аталды. Егер екінші адам рұқсат берсе, тигісу заңды болып саналады.
This tort is actionable per se, which means no harm is needed to be proven for the tortfeasor to be held liable. The key case of Collins v Wilcock clarified the law in this area, establishing: "The fundamental principle, plain and incontestable, is that every person's body is inviolate". Essentially you have the right not to be touched or interfered with in any way. Your body is yours, and yours only, any contact is potentially unlawful: there is no minimum level of violence condoned by the law. However, some contact is unavoidable and this form of contact is categorised as 'exigencies of everyday life', Contact is lawful when the other person consents.
"Тікелей байланыс" орнату
Байланыс орнатудың бір түрі болуы керек. Итеру немесе итеріп тастау тікелей байланыс болып саналады, оның денесінің бір бөлігі сіздің денеңізге тиген, бірақ соттар мұнан әлдеқайда көп жағдайларды да «тікелей» деп түсіндіреді. Мысалы, Скотт пен Шепард ісінде біреу жанған шамды тастағанда, оны бастапқы лақтырушыдан басқа біреу алып, тағы бір адамға лақтырған, бұл жағдайда да себеп-салдар тізбегі арқылы бастапқы лақтырушының «тікелей байланысы» деп танылды. Сонымен қатар, тікелей байланыс мына жағдайларда анықталды: жауапкер талапкердің атына соққы беріп, ол қашып кетіп, талапкерді жерге құлатқан, сондай-ақ жауапкер талапкер отырған орындықты аударғанда. Осылайша, Ұлыбритания сотының кейбір түсіндірмелеріне сәйкес, «тікелей байланыс» басқа көз арқылы да тікелей болуы мүмкін. Бұдан бөлек, құқық бұзушылық құқығында «қалау» деп аталатын құқықтық институт бар, және «аударылған қалау» да мойындалады, мысалы, Bici v Ministry of Defence (Біси мен Қорғаныс министрлігі) ісінде. «Ашумен жасалған ең кішкентай тиісу» – батарея болып саналады. Сондықтан, мұндай жағдайларда бұрын ашудың қандай да бір түрі қажет болды. Сонымен қатар, Уилсон мен Прингл арасындағы 1987 жылғы сот ісінде сот, байланыстың құқық бұзушылық болып танылуы үшін «қастық» болуы керек екенін айтты. Алайда, бұл талаптар тиімді болмады, себебі олар қаламаған сүйіспеншілік ашудың болмауына байланысты батарея болып табылмайды. Яғни, Кондон мен Бази ісінде спорттық жағдайда зиян келтіру қаупіне келісуге болады, бірақ бұл орынсыз тиісуге дейін созылмайды, тиісу орынды болуы керек.
There must be a form of contact. A push or a shove is clearly direct contact, some part of their body has touched your own, however, the courts have also interpreted situations that go far beyond this as 'directness'. For example, in the case of Scott v Shepherd where someone threw a lighted squib and it was picked up and thrown at someone by another thrower than the original, it was still held as 'direct contact' from the original thrower, through the chain of causation. Moreover, direct contact has been established where: a defendant struck the claimant's horse, so the horse bolted, throwing the claimant to the ground and when a defendant overturned a chair upon which the claimant was sitting. Thus, 'direct contact' can extend to direct through another source according to certain UK court interpretation. Finally, Intent can be transferred and 'transferred malice' is recognised too within tort law, I. e. in Bici v ministry of Defence. 'the least touching of another in anger' was what constituted a battery. Therefore, some form of anger used to be required, following cases such as this. Moreover, in the case of Wilson v Pringle [1987] the court said that contact to be tortious must be 'hostile'. However, these requirements were not helpful, as they would mean that an unwanted kiss is not a battery due to a lack of anger I. e. in Condon v Basi you can consent in a sports context to a risk of harm but this does not extend to unreasonable contact, the contact must be reasonable.