Ирландия мифологиясында көл пайда болуы – қабір қазғанда жаңадан туындайтын көл құбылысы. Географиялық өзгерістер, су астындағы орман мен аңызға байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көл жарылуы (tomhaidhm) – ирланд мифологиясында кездесетін құбылыс, онда бұрыннан болмаған көл пайда болады, көбінесе қабір қазылғанда. Көл жарылу оқиғаларының бір бөлігі әктасты негізіндегі құрлықтағы жазықтар немесе шұңқырлар маңындағы кенеттен гидрографиялық өзгерістерден туындауы мүмкін. Басқа, «көл жарылысы» деп аталатын құбылыстар теңіздің сағалары, шығанақтары мен ойыстарына қатысты, мысалы, Галвей шығанағы, Странгфорд лагы, Дандрум шығанағы, Белфаст лагы, Уотерфорд порты және Эрн өзенінің сағасы. Бұл жағалау аймақтарының кейбіреулері суға батқан ежелгі ормандармен әйгілі болды, осының нәтижесінде бірнеше су тасқыны туралы мифтер пайда болды. Орта ғасырлардағы бардтар «томамонд» деп аталатын көл жарылысы туралы өлеңдердің ерекше жанрын құрды. 11 немесе 12 ғасырға тән, көбінесе толыққанды баяндамалар Галвей шығанағы, Лауг Неа және Лауг Ри айналасында сақталған, олар Уэльстегі (Кентре'р Гваэлод, Ллис Хелиг, Бала көлі, Ллинклис), Корнуолл (Лионсе), Бретань (Ис) және Нормандия (Форе де Скисси) сияқты ұқсас (бірақ көне емес) әңгімелермен байланысты көрінеді. 16 ғасырдың соңындағы фриздік аңыз, мүмкін, ирландтық үлгілерден алынған, Зюдерзее көлінің пайда болуы туралы айтады. Басқа ирланд мәтіндерінде Бойн өзені және басқа да өзендердің тасып кетуі туралы мәліметтер бар. Эрна көлінің жарылуы және Бри (аңыз бойынша Мидир тұрған жер) бұрқалуы туралы өлеңдер жоғалып кеткен. Уэльсте су тасқыны туралы миф Ллин-Лионда (демек, Бала көлінде) тұратын Аванк монстрының салдарынан болған үлкен су тасқынынан адамдар мен жануарларды құтқарған Двифан мен Двифахтың оқиғасында кеңінен сипатталған. Оның ирландтық баламасы, «Лебор Габала Эренде» айтылғанда, Нойдың топырағы туралы Киелі кітаптағы оқиғамен байланысты. Бұл тақырып классикалық әңгімедегі Марк Курций атты батырға қатысты, ол Рим форумының жанындағы Лакус Куртиус көліне өзін тастап, Тибр өзенінің жасаған жарығын тоқтатуға тырысқан. Патша Мидас туралы да осындай оқиға бар.
A lake burst (, tomhaidhm) is a phenomenon referred to in Irish mythology, in which a previously non existent lake comes into being, often when a grave is being dug. Part of the lake burst stories may originate in sudden hydrographic changes around limestone based inland plains or turloughs. Other so called lake bursts refer to marine estuaries, bays and inlets, such as Galway Bay, Strangford Lough, Dundrum Bay, Belfast Lough, Waterford Harbour and the mouth of the River Erne. Some of these coastal districts were renowned for the drowned prehistoric forests, which gave rise to several flood myths. Medieval bards had a special genre of lake burst poems called tomamond. More or less elaborate 11th or 12th century narratives have survived around Galway Bay, Lough Neagh and Lough Ree, which seem to be related to similar (though less ancient) stories in Wales (Cantre'r Gwaelod, Llys Helig, Bala Lake, Llynclys), Cornwall (Lyonesse), Brittany (Ys) and Normandy (Forêt de Scissy). A late 16th century Frisian legend, probably borrowed from Irish examples, refers to the origins of the Zuiderzee. Other Irish texts refer to the eruption of the River Boyne and other rivers. The poems of the lake burst of Lough Erne and the eruption of Brí (where the legendary character Midir lived) have been lost. In Wales the flood myth is elaborated in the story of Dwyfan and Dwyfach, who saved people and animals from the great deluge caused by the monster Avanc living in Llyn Llion (possibly Bala Lake). Its Irish counterpart as told in the Lebor Gabála Érenn only links up with the Biblical story of Noah's flood. The theme relates to the classical story of the warrior Marcus Curtius, who was said to have thrown himself in the Lacus Curtius near the Forum Romanum in order to stop a chasm made by the river Tiber. A similar story was told about King Midas.
Сәйкестендіру
Ортағасырлық деректерде айтылған әрбір көлді нақты анықтау мүмкін емес. Мысалы, Лох Лэйнглинн Белфаст көлінің тағы бір атауы болуы мүмкін, ол Лох Лаои немесе Лох Лей деп белгілі болған. Орта ғасырдағы ирландтар өздерінің көлдерінің көпшілігі Нұх пайғамбардың заманындағы су тасқынынан кейін пайда болды деп сенген. Олардың мифтері жерді қайта өңдеу және орманды кесу, төмен жатқан жазықтардың маусымдық суға батуымен бірге жүргенін көрсетеді. Лебор Габала Эренннің бұрмаланған мәтініне сәйкес, Партолон патша тек үш көл немесе шығанақты тапқан: Мумханның Слиаб Мис (Трэйли шығанағы) маңындағы Лох Фордреймэн, Тир Финдтегі Лох Лумниг (вероятно, Лох Лурган немесе Галвей шығанағы) және Иррус шекарасындағы Лох Сера немесе Финдлох. Қызығы, Лау Корриб, Лау Дерг (Шаннон), Шаннон сағасы және Киллари гавані сияқты бірнеше ірі көлдер мен шығанақтар ешқандай мифте есімдері аталмаған. Бұл кем дегенде, айтылған кейбір көлдің жарылуы кішкентай көлдермен жаңылысқан болуы мүмкін, ал шындығында олар үлкен көлдердің бірін білдірген болуы мүмкін. Сонымен қатар, Лох Дерг (Ульстер) аралындағы Сент Патрик Чистилищесінің үңгірі, Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii еңбегінде, Ажал әлеміне кіретін жол ретінде сипатталған. Суға батқан деп есептелетін жазықтардың есімдері 16 ғасырдың қолжазбасында сақталған.
Not every lake mentioned in medieval sources can be identified with certainty. Loch Lainglinne, for instance, might be another reference to Belfast Lough, which was known as Loch Laoigh or Loch Laigh. Apparently, medieval Irishmen were convinced that almost all of their lakes had emerged after Noah's flood. Their myths suggest that land reclamation and deforestation went hand in hand with the seasonal inundation of low lying plains. According to the corrupted text of Lebor Gabála Érenn king Partholón found only three lakes or bays: Loch Fordremain in Sliab Mis of Mumhan (Tralee Bay), Loch Lumnig (probably Loch Lurgan or Galway Bay) on Tir Find and Loch Cera or Findloch over the borders of Irrus. Interestingly enough, several major lakes and outlets, such as Lough Corrib, Lough Derg (Shannon), Shannon Estuary and Killary Harbour are not mentioned in any known myth. This may imply that at least some lake bursts mentioned have been wrongly identified with smaller lakes, where, in fact, they may have been referring to one of the major lakes. The cave of St Patrick's Purgatory on Station Island in Lough Derg (Ulster), moreover, was identified in the Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii as the entrance to the Underworld. The plains that supposedly had been drowned, had special names, which have been preserved in a 16th century manuscript.