Кіріспе

Шотландияның Қытайдағы дипломаты (1874–1938)

Сер Реджинальд Флеминг Джонстон (s=庄士敦爵士; 13 қазан 1874 – 6 наурыз 1938) – шотланд дипломаты және отарлық шенеунік, Қытайдың соңғы императоры Пуидің тәрбиешісі және кеңесшісі болған. Ол Вэйхайвэйдің соңғы британдық комиссары да болды. Джонстонның "Тыйым салынған қаладағы сумерек" (1934) кітабы Бернардо Бертолуччинің Пуи өміріне арналған "Соңғы император" фильмінің көркемдеуі үшін дереккөз ретінде қолданылды.

Ерте өмір

Джонстон Шотландияның Эдинбург қаласында дүниеге келген. Ол Эдинбург университетінде оқыды, кейін Оксфордтағы Магдалена колледжінде заманауи тарихты оқуға стипендия алды. Оксфордта Джонстон Сесил Клементимен достық қарым-қатынас орнатты, екеуі де синология саласына қызығушылық танытты. Клементи мен Джонстон өмір бойы хабарласып тұрды. Қытайдағы миссионерлерді сынағандықтан, "христиандыққа қарсы көзқарасы бар" делінген Джонстонның бұл сынысы оның мансабына кедергі келтірген болуы мүмкін. Ол қытай буддизміне қатты қызығушылық танытты. 1908 жылы ол 13-ші Далай-ламамен жеке кездесу өткізді, мұндай мүмкіндік батыстықтардың азаз тұтқандарына сирек кездесетін. Қызмет істеген кезеңінде ол үш кітап жазды: «Пекиннен Мандалайға» (1908), «Солтүстік Қытайдағы арыстан мен айдаһар» (1910) және «Буддистік Қытай» (1913).

Тыйым салынған қаладағы Пуидің мұғалімі

1919 жылы Қытай тарихы мен мәдениеті жөніндегі теңдесіз білімі үшін Отарлау кеңсесі оны он үш жасар Пуидің тәрбиешісі етіп тағайындады. Пуи сол кезде Бейжіңдегі Тыйым салынған қаланың ішінде, тәуелсіз монарх ретінде өмір сүрді. Шотландияда туған Жоханстон, «Дракон императорының» тәрбиешісі ретінде, және американдық миссионердің қызы, императордың тәрбиешісі Изабель Инграм, Цинь әулетінің ішкі ауласына кіруге рұқсат алған жалғыз шетелдіктер болды. Жоханстон жоғары императорлық титулдарға ие болды және Тыйым салынған қала мен Жаңа жазғы сарайда тұрды. Ол Мин әулетінің императорлық ұрпағы, Кеңейтілген рақымның маркизі Чжу Юксунмен кездесіп, оған Тыйым салынған қалада Пуимен кездесуді ұйымдастырды. Жоханстон тек тәрбиеші ғана емес, оқшауланған жасөспірімнің досы да болды. Тыйым салынған қаладағы уақыты туралы еске алуларында Жоханстон императорлық үйдің кең таралған жемқорлығын, евнухтардың әулеттік қазыналарды сатуын атап өтті. Ол Пуи үшін велосипед пен телефон, сондай-ақ қызметшілердің қарсылығына қарамастан, қажетті көзілдіріктерді әкелді. 1924 жылы Пуи Тыйым салынған қаладан қуылғаннан кейін Жоханстон қысқа мерзімге Пуиге кеңесші болып қызмет етті, содан кейін Отарлау қызметіне оралды. Британдық-қытайлық өтемақы комиссиясының хатшысы (1926). 1927 жылы Вэйхайвэйдегі екінші азаматтық комиссар болып тағайындалды. Ол 1 қазан 1930 жылы Қытай Республикасына қайтарылғанға дейін аумақты басқарды. Ұзаққа соқпаған аурудан кейін Эдинбургте қайтыс болды. Өсиетімен діни рәсімдер өткізбеуді өтінді. Оның тілегі бойынша кремацияланды. Күлі аралға және айналасындағы көлге шашылды. Ол ешқашан үйленбеді, бірақ бір кезде тарихшы Эйлин Пауэрмен құда болған және жазушы Стелла Бенсонмен жақын болды. Элизабет Спаршоттың ажырасу ісінде жауапкер ретінде аталды және қайтыс болғанға дейін оған бел буған. Оның тікелей өтінішіне қарамастан, Спаршот оның көптеген материалдарын және хаттарын, соның ішінде Пуидің Тыйым салынған қаладағы балалық шағынан жазылған хаттарын өртеп жіберді. Спаршот өз әрекеттерін «Егер әйел ер адам үшін ең жоғарғы құрбандық жасаса (өзінің беделін құрбан ететін болса), ол өзін онымен ұзақ уақыт бойы байланыстыруға тым терең сезінеді» деп түсіндірді. Жоханстонның «Тыйым салынған қаладағы сумерек» (1934) кітабы Пекиндегі тәжірибесін сипаттайды және Бернардо Бертолуччидің Пуи өміріне арналған «Соңғы император» фильмінің түсірілімі үшін дереккөз ретінде пайдаланылды. Фильмде оның рөлін Питер О’Тул ойнады.