Кіріспе

Британдық чартист Джон Фрост (25 мамыр 1784 – 27 шілде 1877) – Ньюпорт көтерілісіндегі британдық чартистер қозғалысының белгілі бір көшбасшысы болған.

Ерте өмір

Джон Фрост Ньюпортта, Монмутширде дүниеге келді, оның әкесі, сондай-ақ Джон, Томас көшесінде "Royal Oak Inn" қонақ үйін ұстады (Фросттың туған жерін құрметтейтін көк тақта High Street-тегі ескі пошта кеңсесінің қабырғасында орналасқан, бұл көшенің шамамен орналасқан жерін көрсетеді). Джонды негізінен жетім ретінде оның әжесі, аяқкиімші тәрбиеледі. Ол Бристольде жүн мата сатушының шәкірті болып, кейіннен Лондонда дүкенші болды. Фросттың саяси көзқарастарына Томас Пэйн мен Уильям Коббет үлкен әсер етті. Джон мен Сара Фрост қазіргі Коммерциялық және Скиннер көшелерінің артында орналасқан Хоуп баптистік шіркеуінде ғибадат етті, және олардың сегіз баласы да сол жерде крещение рәсімінен өтті. Фросттың анасы Сара оның бала кезінде қайтыс болды, сондықтан оны әжесі мен атасы тәрбиеледі. Ол әкесінің аяқкиімшілігін үйреніп, он алты жасында үйден шығып, алдымен Кардиффте, содан кейін Бристольде, кейін Лондонда мата сатушының шәкірті және тігінші болды. Ол 1806 жылы Ньюпортқа оралып, жеке кәсібін ашты, ол өркендеді. 1812 жылы ол жесір Мэри Геачқа үйленді, және он бір жыл ішінде олардың сегіз баласы болды. Ол өзінің тартымды мінезі үшін үлкен құрмет пен сүйіспеншілікке ие болды және "оқыған, тыныш және адал" болғандығы үшін мақталды.

Саяси мансап

1821 жылы Фрост ағасының өсиетіне байланысты Ньюпорттың заңгері, қалалық хатшы Томас Протеромен дауға түсті. Фрост жолдаған хатында Протероны өсиеттен шеттетілуіне кінәлі деп айыптады. Протеро оны қорлап сотқа берді және Фрост 1000 фунт төлеуге міндеттелді. Содан кейін Фрост Протероны кәсіби кінәлар жасады деп айыптады. Протеро тағы да қорлау үшін сотқа жүгінді және тағы да жеңіске жетті. 1823 жылдың ақпан айында Фрост алты айға түрмеге қамалды және Протероға қарсы тағы да айыптау жасайтын болса, жазасы ұзартылатыны ескертілді. Түрмеден босатылғаннан кейін Фрост ашуын Протероның достары мен серіктестеріне, әсіресе Ньюпорт пен Оңтүстік Уэльстің ірі жер иесі және өнеркәсіпшісі, Сер Чарльз Морганға бұрды. 1830 жылғы памфлетінде Морганды көптеген жалға алушыларын қанаумен айыптады және Морган сияқтыларды жауапқа тарту үшін сайлау реформасын қажет деп атады. Фросттың әдеби дағдысы мен күшейіп келе жатқан наразылығын оның Сэр Чарльз Морганға және басқаларға жазған хаттарынан көруге болады. 1830-жылдардың басында Фрост жалпы сайлау құқығын қолдаушыға айналды. Өзін көрнекті чартист ретінде танытып, 1835 жылы Ньюпорт қалалық кеңесіне сайланды және судья болып тағайындалды. Ол сондай-ақ, жақсарту комиссары және кедейлер заңының сақшысы болды, ал келесі жылы Ньюпорт мэрі болды. Оның агрессивті мінез-құлқы және 1838 жылы Чартист конвенциясына делегат болып сайлануы ескі жауларын ашуландырды. Келесі жылы қала әкімі сайлауында жеңіліске ұшырады, ал Ішкі істер министрі оның судьялық лауазымынан да шеттеді.

Ньюпорт көтерілісі

1839 жылғы 3-4 қарашада Джон Фрост, Уильям Джонс және Зефания Уильямс бірге Ньюпорттағы Вестгейт қонақ үйіне шартисттік шеруді басқарды. Бұл қақтығыстың себептері толыққанды түсініксіз, бірақ оның себебі Фросттың кейбір шартистердің зорлық-зомбылыққа бейімділігіне қатысты тартыншақтығы және қонақ үйде 60 қарулы әскермен бірге болған Ньюпорттың белгілі бір өкілдеріне деген жеке антагонизмі болуы мүмкін. Оңтүстік-шығыс Уэльстегі шартисттік қозғалыс осы кезеңде, жетекші агитатор Генри Винсент жақын маңдағы Монмут түрмесіне қамауға алынғаннан кейін, және жұмысшылардың көңіл-күйі тым жоғары болды, Фросттың оларды ұстап, бағыттап алуына келмейтіндей. Фросттың замандасы Уильям Прайс Ньюпорт көтерілісі кезінде Фросттың позициясын "қолға қылыш, мойнына арқан салумен" теңеді. Фрост және оның серіктері Ньюпорттың үстіндегі аңғар қалаларынан келген наразылықты ұйымдастырған кезде, шеру бүкіл демалыс бойына күш алып, қалаға кіргенде шамамен 3000 адамды құрады. Жоспар бойынша, үш бағыттан келген үш колонна Ньюпортқа шабуылдап, таң атқанға дейін қаланы басып алуға тиіс болды. Блэкудтан келген топқа Фрост, Нантиглодан келген бөлімшеге Уильямс, ал Понтипулдің негізгі күштеріне Джонс басшылық етті. Үш колонна Рискада кездесуге тиіс еді, бірақ бұл орындалмады, себебі түндегі дауылдың салдарынан барлығы кешігіп келді, және ең жамансың – бұл кешігу Ньюпорт билігіне оқиғаны біліп, қарулы шартистерге қарсы дайындалуға жеткілікті уақыт берді. Жедел түрде арнайы констебльдер антына кірді, Ньюпорттың белгілі шартистері тұтқындалып, қала әкімі 30 солдатты резервте ұстаған Вестгейт қонақ үйіне қамалды. Фрост басқарған шартист әскерлері таңғы сағат 9:30-да қонақ үйге жетіп, қарулы күш көрсету арқылы шартист тұтқындарының тапсырылуын талап етіп, есікке қарай жылды. Қонақ үйдегі солдаттар оқ атуды бастағанда, 10-15 шартист бірден қаза тауып, шамамен 50 адам жарақат алды. Қанды оқиға 20 минуттың ішінде аяқталды. Шартист шахтерлердің стратегиялық жағдайы өте нашар болды, және оқ ату оларды дайындықсыз басып алды. Олар кері шегінгенде Уильямстың жасағымен және қала сыртында Джонстың колоннасымен кездесті. The Times газеті шартистердің санын 8000 деп, ал шартист Роберт Гаммедж 20000 деп бағалады. Жалпы, Вестгейт шайқасы шамамен 25 минутқа созылды, бірақ оның соңында 22 адам қаза тауып немесе ауыр жарақат алды, ал 50-ден астам адам жарақаттанды. Көзі куәгер болғандардың бірі оқтан жараланған бір адамның жерде жатып, көмек сұрап жалбарынғанын, бірақ бір сағаттан кейін қайтыс болғанын айтты.

Жергілікті кеңестің жазалау шаралары

Жергілікті кеңес дереу жазаға тартты. Қысқа мерзім ішінде үш командир мен 150 чартист тұтқындалды. 5 қарашада Кардиффті басып алуға ниеттенген чартист көтерілісшілері туралы қауесет тарады. Кардиффтегі сот судьялары үрейге түсті: арнайы констебльдерді жұмылдырудан бөлек, олар күшті әскери қорғаныс құрды, сондай-ақ портта тұрған американдық кеменің экипажы да билік органдарына көмектесуге келді. Бірақ Ньюпорттан кейін Уэльстің аңғарлары тынышталды, тіпті ағылшын өндірістік аймақтары да қысқа мерзімге тоқтап қалды.

Сот және үкім шығару

Фростты ұстаған үшін 100 фунт стерлинг сыйақы ұсынылды және оны заңгер және кеңсе қызметкері Томас Джонс Филлипс (Джек Уайтхолл мен Майкл Уайтхоллдың ата-бабасы) тұтқындап, мемлекетке қарсы бас көтерушілікпен айыптады. 1840 жылдың басында Джонс пен Уильямспен бірге Монмуттың округтік залында сотталды. Үшеуі де кінәлі деп танылып, Ұлыбританияда дарға асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінуге үкімделген соңғы адамдар болды. Чартистер Ньюпорт көшбасшыларының өлім жазасына кесілгендерін қолдап, біріккен күш көрсетті. О'Коннор, О'Брайен, Харни Тейлор және басқа да Чартист көшбасшылары, кепілдікпен босатылған, олардың атынан сөйлеуге көтерілді. О'Коннор "Солтүстік Жұлдыз" газетінен бір апталық табысын Фрост қорына берді және сол кездегі ең жақсы заңгерлердің бірі – сэр Фредерик Поллокты қорғаушы ретінде тартты. Алайда, үлкен халық наразылығынан кейін, бұл үкімдер Кабинетте талқыланды және 1 ақпанда премьер-министр лорд Мельбурн жазаның өмір бойына жер аударуға ауыстырылатынын жариялады. Ван Димен жеріне (қазіргі Тасмания) жеткен Фрост, колониялық хатшы лорд Джон Рассел туралы сыни пікір білдіргені үшін екі жылға қатаң еңбекке жіберілді. 1843 жылдың қарашасында сынақ мерзімі аяқталғаннан кейін Фрост Нью-Таун қаласындағы жергілікті дүкен иесімен келісімшарт жасады. Ол 1846 жылдың мамырында Ботуэллге жіберілгенге дейін және 1846 жылдың қарашасында босатылғанға дейін үш жыл кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Ол Тасманияның әртүрлі аймақтарында мектеп мұғалімі болып шамамен сегіз жыл жұмыс істеді, содан кейін 1854 жылдың 27 маусымында шартты түрде кешірім алды. Фрост өсиетіне сәйкес Бристольдегі Хорфилдтегі Киелі Үштік және Сент Эдмунд шіркеуінің зиратына жерленді. 1980 жылдары Ричард Фрейм Фросттың ұмытылған қабірін тауып, Ньюпорт кеңесінен грант алып, жаңа оба тасын орнатуды ұйымдастырды. Жаңа оба тасын Лейборист партиясының жетекшісі Нил Киннок ашты. Керлеондағы The Mynde қабырғасына мына мәтін жазылған тақта орнатылды: Қала орталығынан үш шақырым қашықтықтағы Роджерстоун ауданында Ньюпорт көтерілісінің суретінің төрттен бір бөлігін орнатуға 2019 жылдың 3 сәуірінде рұқсат берілді. Кеннет Баддтың ұлы Оливерге 1978 жылғы түпнұсқа суреттерді пайдаланып оны жасау тапсырылды. 1991 жылы Кристофер Келли жасаған "Бірлік, Ақыл, Энергия" атты үш мүсін Ньюпорттағы Вестгейт қонақ үйінің алдына орнатылды.