Кіріспе

Филип К. Диктің 1956 жылғы романы "Қайыршы адам" - американдық жазушы Филип К. Диктің 1956 жылы алғаш рет жарияланған ғылыми фантастикалық романы. Диктің аса танымал емес романдарының бірі болғанымен, онда оның кейінгі туындыларында жиі кездесетін бірнеше идея мен тақырыптар бар. Романның "қайыршылықтары" немесе әзілдері бір мүсіннің әдеттен тыс бас кесуінен басталады. "Қайыршы адам" алғаш рет Ace Books баспасында Ace Double D 193 сериясының бір бөлігі ретінде, E. C. Tubb-тің "Ғарышта туған" романымен бірге шықты.

Сюжетке кіріспе

"Жақсылықты күлдірген адам" оқиғасы 2114 жылы орын алады. ХХ ғасырдағы шешуші ядролық соғыстан кейін, оңтүстік африкалық ("Африка империясы") әскери қызметкер, генерал Стрейтер 1985 жылы тоталитарлық үкіметке жол ашқан әлемдік революцияны бастады. Мысал ретінде, Дик өзінің басты кейіпкері Аллен Перселлді Жапонияның солтүстік аралы Хоккайдоға сапарға жібереді. Бұл орын әлі де 1972 жылы, яғни осы кітапта сөз болатын жаһандық соғыстың соңғы жылы болған ядролық шабуылдан кейін жазылмаған шөлді аймақ болып қала береді. Бұл режим, "Ахлақты жаңарту" ("Морек") деп аталады, қатаң идеологиясымен апокалиптикалық әлемді басқарады. Стрейтердің тікелей ұрпағы Ида Пиз Хойт басшылық етеді. Морек өте консервативті және қатал қоғамды құрды, ол өз азаматтарына қанаушылықпен және үкімшілікпен қарады. Қылмыстарға: жұрт алдында жеңіл тілдету, жұбайы емес адамды сүю, қоғамдық жиналыстарға қатыспау және неон шамдарын коммерциялық мақсатта көрсету кіреді. Алайда, қара нарықта ХХ ғасырдың детективтік романдарымен қатар, "Декамерон", Джеймс Джойстің "Юлисс" және шабли шарабын табуға болады. Жер халқы бірнеше басқа планеталық жүйелерді де мекендейді. Беллатрикс (Гамма Орионис), Сириус 8 және 9, сондай-ақ "Орионда" адамдардың қоныстары бар. Бұл әлемдерде өмірді қамтамасыз ету үшін ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік өнімдерді өндіру үшін қарқынды еңбек қажет. Бір планета әлеуметтік бейімделуге қиындықтар тудырған немесе "дарға асылуға" лайық деп саналған адамдарды оңалту үшін "Қауіпсіздік" ретінде пайдаланылады. Тақырыптағы "жақсылықты күлдіру" - Аллен Перселлдің генерал Стрейтердің мүсінін салғандықсыз бұзуы. Бірақ Перселлдің осы әрекеті туралы естеліктері шашыраңқы, бұрмаланған және толық емес, сондықтан ол осы әрекеттің себебін түсінбейді. Ол жоғары лауазымға үміткер. Кейін Перселл тікелей теледидар эфирінде генерал Стрейтер туралы тарихты ойлап табады, ол Стрейтердің өзінің жауларын өлтіріп, оларды отбасына және өзіне тамақ ретінде ұсынған саясатын жүргізгенін жалған айтады. Хойтты каннибализмді жалғастырды деп айыптайды. Перселл мен оның әйелі Морек әділетінен қашуға асығып жатқанда, ол пікірін өзгертіп, Жерде қалып, қылмысының жауабын беруге шешім қабылдайды. Егер екеуі де жазаның "арғы жағына" жетсе, әйеліне досы Майрон Мэвис планетасына саяхат етуді уәде етеді.

Қабылдау

Энтони Бухер романды "асығыс және көңілі толмаған" деп бағалады.