Кіріспе

Ұлыбританиядағы ұлттық шара Холокост еске алу күні (HMD, 27 қаңтар) – Ұлыбританияда нацистік қудалау кезінде зардап шеккен еврейлер мен басқа да адамдарды еске алуға арналған ұлттық еске алу күні. Ол алғаш рет 2001 жылдың қаңтарында өткізілді және содан бері әр жыл сайын дәл осы күні тойланады. Бұл дата 1945 жылы Кеңес Одағы Аушвиц концлагерін азат еткен күнінің жылдығымен сәйкес келеді, сонымен қатар Халықаралық Холокост еске алу күні және басқа да бірнеше ұлттық Холокост еске алу күндері үшін де таңдалған. Ұлттық шарадан өзге, елдің түкпір-түкпірінде көптеген түрлі ұйымдар, топтар мен жеке тұлғалар ұйымдастырған көптеген кішкентай еске алу шаралары өтеді. 2005 жылдан бері Холокост еске алу күніне Ұлыбритания үкіметі құрған және қаржылаған Холокост еске алу күні қоры қолдау көрсетуде. 2024 жылғы Холокост еске алу күнінің тақырыбы – "Бостандықтың нәзіктігі".

2016 жылғы Холокост еске алу күні

Ұлыбританияның Холокост және геноцидтерді еске алу күніне (HMD) арналған салтанатты шарасы BBC арнасынан тікелей эфирде көрсетілді. Іс-шараға Роберт Линдсей, Эмилия Фокс, Фредди Фокс, Наоми Харрис, Дэвид Олузога, Дам Кристин Скотт Томас және Кевин Уэтели қатысты. Шара барысында Дарфур әншісі Шурок Абу эль Нас, Кембридж университетінің Клэр колледжінің хоры, Лондондық Клезмер квартеті және скрипкашы Дженнифер Пайк сияқты әртүрлі орындаушылар музыкалық сүйемелдеу жасады. Аман қалғандар мен олардың өмірлік тәжірибелері шараның орталық тақырыбы болды, ал аман қалғандар көрермендердің көп бөлігін құрады. Шараға бір апта бұрын Парламент Мәжілісінің спикерінің резиденциясында аман қалғандар мен босқындар үшін арнайы қабылдау өтті.

Ұлыбританияның еске алу рәсімі

Ұлыбританиядағы Холокостті еске алу күнінің салтанатты шарасын BBC телеарнасы көрсетіп, 1,3 миллион көрерменді қамтыды. Шараға Уэльс ханзадасы Чарльз және оның әйелі Корнуолл герцогинясы Камилла, Ұлыбританияның премьер-министрі, премьер-министрдің орынбасары және оппозиция жетекшісі; Бас раввин және Кентерберий архиепискобы; сондай-ақ актерлер Адриан Лестер, Джон Херт, Майкл Пэлин, Кили Хоуз, Сара Ланкашир, Кристофер Экклстон және Лоуренс Фокс қатысты. Салтанаттың орталық тұсы – Холокосттан аман қалғандардың өмірбаяндары болды, және көрермендердің көп бөлігін осы аман қалғандар құрады. Салтанат алдында аман қалғандар мен босқындар үшін арнайы қабылдау ұйымдастырылды. Қабылдауға Уэльс ханзадасы мен Корнуолл герцогинясы, Вестминстердегі үш негізгі партияның жетекшілері, Кентерберий архиепискобы, салтанатқа қатысқан танымал тұлғалар және Премьер-министрдің Холокост жөніндегі комиссиясының мүшелері шақырылды.

Қозғалыс суреттері

Холокост және геноцидтен аман қалғандардың қозғалмалы портреттерінен тұратын серия Ұлыбританияның қалаларындағы үлкен экрандарда көрсетілді, Лондонның Корольдік фестиваль залына проекцияланды және ондаған жергілікті HMD еске алу іс-шараларында қолданылды.

70 жыл бойы 70 шаммен сер Аниш Капур

Аниш Капур мырза 70 арнайы еске алу шамдарын жасады, олар Ұлыбритания бойынша 70 HMD шарасында жағылды, бұл елдің әр аймағындағы еске алулардың кеңдігі мен әртүрлілігін көрсетті. Ұлыбританиядағы еске алу салтанатында Холокост құрбаны болған алты миллион еврейді бейнелейтін алты шам жағылды, ал бір шамды Қоғамдық және жергілікті басқару жөніндегі мемлекеттік хатшы Эрик Пиклс Аушвиц-Биркенауға алып барды.

2010 жылы парламентте өткен Холокост еске алу күніне арналған іс-шара

2010 жылы Лейборист партиясының депутаты Джереми Корбин парламентте Израиль үкіметінің палестиналықтарға қатысты әрекеттерін сынау үшін Холокост аналогияларын қолданған шараны бірлесіп ұйымдастырды. Шараның негізгі спикері – антисионист, Аушвицтен аман қалған, 11 қыркүйек пен Перл-Харбор қастандықтарына қатысты теориялар таратушы Хайо Мейер болды. Бұл шараны Депутаттар кеңесінің бас атқарушы директоры Джон Бенджамин сынға алды: «Яһуди тарихының ең ауыртпалық тұсын Израильді қаралау және жамандау үшін пайдаланудың осы соңғы әрекеті ең жеккөрінетін нәрсе». Көрермендердің бірі, Холокосттан аман қалған Рубин Кац, «зал Израиль мен яһудилерге қарсы ашумен толы болды» деді. Басқа комментаторлар оқиғаға басқаша қарады. Бірі «Жаһуди тарихы» газетінде «Холокост естелік шараларын ұятқа қалдырған сионистер» болғаны туралы шағымданып жазды. Көзі куәгер болғандардың бірі «85 жастағы доктор Мейерді мазалау және әр түрлі геноцидтен аман қалғандар өз тәжірибелерін айтуға тырысқан сайын «жалықтырды!» деп айқайлаулар» туралы айтты. Куәгерлердің сөзінше, тағы бір Израильді қолдайтын наразы «Sieg Heil!» деп айқайлап, нацистік сәлемдеме жасаған. Сионистер федерациясының вице-президенті Джонатан Хоффман осы наразылыққа қатысқанын растап, «біз наразылық білдірген кезде кездесу кемінде тоғыз рет дүркіреп өтті» деп жазды. Кейін Хоффман Хайо Мейердің сөйлеуіне наразылық білдіруін ақтады, Мейердің «жанкешті антисемит екенін» айтты. «Оның Аушвицте он ай болғаны мүлдем маңызды емес». 2018 жылы ол осы кездесуге қатысқаны туралы сұраққа жауап бергенде, Корбин «Кездесуде мен қабылдамайтын және қолдамайтын пікірлер айтылды. Бұрын палестина халқына әділдік іздеу және Израиль мен Палестинада бейбітшілік орнату мақсатымен, мен кейде көзқарасымды мүлдем қабылдамайтын адамдармен бірге сахнаға шықтым» деді.

Ұлыбританиядағы Холокост еске алу күніне арналған міндеттеме туралы мәлімдеме

Ұлыбританиядағы HMD-ге қатысты міндеттеме туралы мәлімдеме Стокгольм декларациясы келісілгеннен кейін жасалды. Бұл Стокгольм декларациясының жеңілдетілген нұсқасы болып табылады және нацистік қуғын-сүргін құрбандарын, сондай-ақ барлық геноцидтердің құрбандарын еске алуға міндеттеме береді. Көптеген HMD іс-шараларын ұйымдастырушылар өз іс-шараларының бөлігі ретінде қатысушылардың осы мәлімдемеден оқуын ұйымдастырады. Біз Холокосттың қазіргі заманғы өркениеттің негізін шайқалтқанын мойындаймыз. Оның беспрецеденттік сипаты мен қорқынышы мәңгілікке жалпыға ортақ мағынаға ие болады. Холокосттың біздің ұлттық жадта берік орын алуы керек деп сенеміз. Әлі арамызда жүрген құтқарылғандарды құрметтейміз және өзара түсіністік пен әділдікке қол жеткізудегі ортақ мақсаттарымызды қайта растаймыз. Болашақ ұрпақтар Холокосттың себептерін түсініп, оның салдары туралы ойланатындай жағдай жасауымыз қажет. Нацистік қуғын-сүргін құрбандарын және барлық геноцидтердің құрбандарын еске алуға ант етеміз. Өз өмірін қауіпке тігіп, құрбан болғандарды қорғауға немесе құтқаруға тырысқандардың құрбандығын, жамандыққа қарсы жақсылықтың адамзат мүмкіндігінің символы ретінде бағалаймыз. Адамзаттың нәсіл, дін, мүгедектік немесе сексуалдық бағдары бойынша кейбір адамдардың өмірін басқалардан артық немесе кем санауға негізделген сенімдермен әлі де жараланғанын мойындаймыз. Геноцид, антисемитизм, расизм, ксенофобия және кемсітушілік әлі де жалғасуда. Осы зұлымдықтармен күресудегі ортақ жауапкершілігімізді сезінеміз. Холокост және басқа геноцидтер туралы білім беру мен зерттеуді дамытуға күш-жігерімізді арттыруға уәде береміз. Осындай оқиғалардан алынған сабақтардың толыққанды түсінілуін қамтамасыз ету үшін бар күшімізді саламыз. Холокостты еске алу күнін жыл сайын өткізу арқылы Холокост естелігін насияттауды жалғастырамыз. Алалаушылық, кемсітушілік және расизмді айыптаймыз. Ерік, төзімділік және демократиялық қоғамды бағалаймыз.

Ұлыбритания мұсылман кеңесі

2001 және 2007 жылдар аралығында Ұлыбритания мұсылман кеңесі (ҰМК) рәсімге қатысуға құлықсыз екенін білдірді. ҰМК орнына, Палестина, Руанда және бұрынғы Югославияда қаза тапқандарды, сондай-ақ Холокостты еске алуды қамтитын, көбірек кіріктірілген күн ұсынды. 2005 жылы ҰМК-ның сол кездегі Бас хатшысы Икбал Сакрани палестиналықтардың қазасын да еске алу қажет екенін айтты. 2007 жылдың 3 желтоқсанында ҰМК бойкотты тоқтатуға дауыс берді. Бас хатшының көмекшісі Инайат Бунглавала бұл "еврей қауымдастығының кейбір өкілдеріне еңсереу тигізуде" екенін мәлімдеді. Дегенмен, ҰМК 2008-2009 жылдардағы Газа секторындағы қақтығысқа жауап ретінде 2009 жылғы еске алу шарасына бойкотты жаңартты. Бастапқыда 2010 жылғы еске алу рәсіміне қатысатынын растаудан бас тартса да, олар ақырында Лондондағы шараға қатысу үшін кіші өкіл Шуджа Шафиді жіберуге дауыс берді.

Армяндықтар

Бұл оқиға 2000 жылы Ұлыбританияның армян қауымдастығынан да ұқсас сынға ұшырады. Олар бұл шараның тек Холокост құрбандарын еске алумен ғана шектеліп, армян геноцидін қамтымайтынына шағымданып, оқиға армян геноцидін еске алуға арналмағанын айтты. Тони Блэрдің Расалық теңдік бөлімінің өкілі, Ішкі істер министрлігінің бөлімшесі Нейл Фретер, бұл мәселе бойынша Холокостты еске алу күнінің үйлестіру тобымен кеңескенін, олар армян геноцидінің "өте қайғылы трагедия" екенін түсінгенін, бірақ "тарихты тым көп қамтуға тырыссақ, хабардың мағынасы сусып қалу қаупі бар екенін" айтты. Фретер Геноцидті еске алуды қабылдамау туралы үйлестіру тобының кеңесіне сәйкес әрекет еткенін мәлімдеді. Оның пікірлері одан да көп сынға ұшырады. Бейрут қаласындағы Армян Евангелия колледжінің директоры Зевен Мессерлиан: "Кез келген маңызды еске алу рәсімі геноцидтің себептерін, әсіресе ХХ ғасырдағы геноцидтерді қарастыруы керек, әсіресе егер біз келесі трагедиялардың алдын алуды көздесек", - деді. Британ үкіметі армян геноцидін қамтудан бас тартқаны үшін көпшіліктен қысымға ұшырады, бұл сын "The Independent" газетінде, оның Таяу Шығыс тілшісі, британдық жазушы Роберт Фисктің мақаласында ерекше көзге түсті. Бірнеше айлық қысымнан кейін үкімет алғашқы жылдық еске алу шарасына 20 армян аман қалғанның қатысуына рұқсат берді. Армениялықтар британ үкіметі Осман империясының мұрагері және НАТО-ның одақтасы Түркиямен қарым-қатынасын сақтау үшін осылай ұзақ уақыт күтіп отырғанын мәлімдеді. Ұлыбритания БАҚ-ы "2,6 миллионнан астам британдық Холокостты жоққа шығарады" деген сияқты сенсациялық мәлімдемелермен толы сауалнамалар туралы кеңінен хабарлады. "More or Less" BBC Radio 4 бағдарламасы статистиканы қолдану және оның дұрыс еместігі туралы айта келіп, Холокост еске алу күні қоры веб-сайтындағы баспасөз релизінде тек негізгі ақпаратты ғана ұсынғанын, ал "Opinion Matters" жеке жауаптар туралы толық деректерді жариялаудан бас тартқанын атап өтті. Бағдарламада сауалнама әдістемесі сарапшылары нәтижелерді "сенімсіз" деп сипаттап, "осы зерттеуде бірқатар күрделі кемшіліктер бар екенін", сауалнаманың дизайны "нашар тәжірибе" көрсеткенін, ал сұрақтар нашар жазылған және тұрақсыздығы респонденттердің шын мәнінде келіспейтін нәрселерге келісу қаупін тудыратынын айтты. Жауаптардағы тұрақсыздықтар сұрақтардың түсініксіздігін көрсетті: "Холокост кезінде қанша еврей өлтірілген деп сұрағанда, сауалнамаға қатысушылардың барлығынан тек бесеуі ғана нөл деп жауап берді, яғни бұл көрсеткіш 1% -дың төрттен бірін құрайды, бұл Холокостты жоққа шығаратындардың 5% көрсеткішімен сәйкес келмейді". Олар бұл сауалнаманы 1990 жылдардағы АҚШ зерттеуімен салыстырды, онда сұрақтардағы "шатастыратын көптеген теріс сөздер" салдарынан АҚШ-тағы Холокостты жоққа шығаратындардың саны 20% -дан астам деп бағаланған, ал нақты көрсеткіш халықтың шамамен 2% -ы болған. Мэтью Паррис Холокост еске алу күні қоры "Британияның беделін түсіргенін" жазып, қор өзінің сауалнамасын жағымсыз жаңалықтар жасау мақсатымен жасағанын айтты.