Кіріспе
Жұмыршық безінің карциномының бір түрі
Жұмыршық безінің айқын клеткалы карциномы, немесе жұмыртқа безінің айқын клеткалы карциномы, сондай-ақ жұмыртқа безінің айқын клеткалы аденокарциномы деп аталады, жұмыртқа безінің карциномының бірнеше түрінің ішіндегі бірі – эпителийлік жұмыртқа безінің қатерлі ісігінің түрі, эпителийлік емес қатерлі ісіктерден өзгешелігі. Зерттеулерге сәйкес, жұмыртқа безінің қатерлі ісіктерінің көпшілігі жұмыртқа безінің қабығын құрайтын эпителий қабатынан басталады. Бұл эпителийлік топта жұмыртқалық айқын клеткалы карцинома 5–10% құрайды. 1973 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы оны жұмыртқа безінің қатерлі ісігінің жекелеген түрі ретінде мойындады. Оның жиілігі әртүрлі этникалық топтарда әртүрлі. АҚШ-тағы мәліметтер бойынша, ең жоғары көрсеткіш азиялықтардың арасында – 11,1%, ал ақтарда – 4,8%, қаралардың арасында – 3,1%. Бұл көрсеткіштер батыс елдерінде айқын клеткалы карциномалар сирек кездесетінін, бірақ Азияның кейбір аймақтарында олар жиірек кездесетінін көрсетеді.
Өмірбаян
Жұмыршық безі карциномының екі түрі бар: эпителийлік және эпителийлік емес; жұмыршық безінің таза жасушалы карциномы – эпителийлік жұмыртқа безінің қатерлі ісігі. Бұл топтағы басқа маңызды түрлеріне жоғары сапалы серозды, эндометриоидты, муцинозды және төмен сапалы серозды жатады. Серозды түрі – эпителийлік жұмыртқалық ісіктердің ең көп кездесетін түрі. Сырдың стромальды және ұрықтық жасушалары эпителийлік емес категорияға жатады, олар сирек кездеседі.
Құрылымы мен қызметі
Жұмыршықтардың мөлдір жасушалы карциномы көбінесе таз аймағындағы масса түрінде кездеседі, бірақ екі жақты сирек болады. Жасушаларында әдетте үлкен мөлдір цитоплазмасы бар гликоген болады. Бұл ісік эндометриозбен байланысты, ол жатырдан тыс тіндердің қалыптан тыс өсуімен сипатталатын ауру. Ісік жасушалары қатерсіз эндометриоздық кисталардан – аденофибромалардан бірте-бірте пайда болады. Оларда ARID1A және PIK3CA гендерінің молекулалық генетикалық мутациялары бар, бұл басқа эпителиялық жұмыртқа безінің қатерлі ісіктеріне тән. ARID1A мутациялары көбінесе фосфатаза және тензин гомологы (PTEN) құрамын қамтиды, олар мөлдір жасушалы ісіктің пайда болуына себеп болуы мүмкін деп болжанады. Дегенмен, зерттеулер ARID1A белсенділігін тоқтатудың өзі ісіктің басталуына жеткізбейтінін көрсетіп тұр. Алайда, мөлдір жасушалы ісіктерде p53, BRCA1 немесе BRCA2 мутациялары сирек кездеседі. Сонымен қатар, олар эстроген және прогестерон рецепторларына, сондай-ақ Вильм ісігін басушысына теріс нәтиже береді. Зерттеулер мөлдір жасушалы карциноманың тромбоэмболиялық асқынулармен және гиперкальциемиямен қатар жүруі мүмкін екенін де көрсетті. Ісік жасушаларының рецидиві лимфа түйіндері мен паренхималық органдарға таралуы мүмкін. Зерттеулер мөлдір жасушалы ісіктің прогрессиясын түсіну жолдарын табуды жалғастыруда. Ұсынылған механизм – CCNE1 генінің амплификациясы және жоғары экспрессиясы, бұл ісіктің агрессивті мінез-құлқына ықпал етеді деп есептеледі. Сонымен қатар, олар эстроген және прогестерон рецепторларына, сондай-ақ Вильм ісігін басушысына теріс нәтиже береді. CCNE1 гені жасуша циклының G1-S фазасында жиналатын циклин E1 ақуызын кодтайды. Патологтар үшін ісіктің прогрессиясын анықтау қиын болуы мүмкін. Кейбір ісіктер жұмыртқалықта пайда болса, басқалары жұмыртқалықтың сыртқы қабығына және жатыр, фаллопия түтігі және лимфа бездері сияқты басқа органдарға таралады.
Клиникалық маңызы
Ашық жасушалы ісіктер көбінесе ерте сатыда табылады, сондықтан хирургиялық араласу арқылы емдеу мүмкін. Клиникалық тексерулер немесе операцияға дейінгі бейнелеу техникалары арқылы ісіктердің 3-тен 20 см-ге дейін жететіні анықталған. Жұмыртқалық ісіктерінің көпшілігі қатерсіз болып келеді және сирек жағдайда жұмыртқалықтан тысқа таралады. Сондықтан, жұмыртқалықты хирургиялық жолмен толығымен немесе жартылай алып тастау қатерлі ісіктерді емдеу үшін жеткілікті. Егер диагноз FIGO (Халықаралық гинекология және акушерлік федерациясы) 1-ші сатысынан жоғары қойылса, пациенттердің жағдайы нашар болуы мүмкін. Егер қатерлі ісіктер метастазданып, денеге тараса, бұл өлімге әкелуі мүмкін. Ашық жасушалы ісіктер платина және таксанға негізделген дәстүрлі химиотерапияға төзімді екені анықталды. Бұл химиорезистенттіліктің себебі әлі толыққанды белгілі болмаса да, оны ішінара түсіндіретін зерттеулер бар. Мысалы, зерттеулер көрсеткендей, ашық жасушалы ісік жасушалары серозды аденокарцинома жасушаларына қарағанда баяу өседі, бұл химиотерапияға ашық жасушалы ісіктердің нашар жауап беруіне себеп болуы мүмкін. Жұмыртқалықтың ашық жасушалы қатерлі ісігімен ауыратын пациенттерге емдеу мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, зерттеушілер болашақта емдеуді жетілдіруге көмектесетін биомаркерлерді немесе нақты жолдарды зерттеуде. Осы пациенттер мақсатты терапияға жақсы үміткерлер, өйткені стандартты ем оларға тиісті көмек көрсетпейді. Ұсынылған терапиялық мақсаттарға PI3K/AKT/mTOR, VEGF, IL-6/STAT3, MET және HNF1beta жолдары жатады. Геномдық гетерогендік туралы толыққанды білу, сондай-ақ ұқсас фенотиптерді бөлісетін ашық жасушалы ісіктермен ауыратын пациенттерді анықтауға жеке тәсілді ұсынуға мүмкіндік береді. Емдеудің жақсы нұсқаларын әзірлеудің маңызы бар, себебі жұмыртқалық қатерлі ісігі әйелдер арасындағы қатерлі ісіктерден өлімге себеп болатын бесінші орында тұр және ең қауіпті гинекологиялық қатерлі ісіктердің бірі болып табылады.