Покателло: Солтүстік Шошондардың батыры және көшбасшысы

Кіріспе

Түпкілікті американдық көшбасшы (1815–1884)

Бас Покателло (шошони тілінде Тондзаоша, «Бүйвол терісі» деп аталады; 1815 – 1884 жылғы қазан) – Солтүстік Американың батысындағы Ұлы аймақтың Солтүстік шошони халқының көшбасшысы. Ол қоныс аударушылар мен түпкілікті американдықтар арасындағы қақтығыстар күшейген кезде алғашқы қоныс аударушыларға қарсы шабуылдарға жетекшілік етті. АҚШ үкіметімен бейбіт келісімге келгеннен кейін, ол халқын Айдахо штатындағы қазіргі резервацияға көшірді және оларды депортациядан кейін аман қалғандары үшін күреске жетектеді. Покателло қаласы оның құрметіне аталған.

Өмірбаян

Покателло 1815 жылы дүниеге келген. Ол 1840 жылдардың соңында АҚШ-тың Юта штабына келген кездегі көшбасшы болды. 1850 жылдары ол Юта аймағында және Орегон жолы бойындағы көшпенділер тобына жасалған шабуылдарды басқарды. Ол мормон басшылары мен үнді агенттері арасында туған жерлік американдықтардың бір тобының басшысы ретінде танылды. Мормондардың басшысы Бригам Янг шошон тайпасымен келісімге келу және оларды ынталандыру саясатын ұстанды, бірақ 1858 жылы Юта аймағына АҚШ армиясының келуі көшпенділер мен шошон тайпасы арасындағы шиеленісті күшейтті. 1863 жылдың қаңтарында Покателло полковник Патрик Эдвард Коннор басқаратын Форт-Дугластан АҚШ армиясының әскерлерінің шошон тайпасын "жазалау" үшін жорыққа шығатынын алдын ала білді. Покателло өз халқын армиядан қауіпсіз жерге шығарып алып, Аю өзеніндегі қырғыннан сақтап қалды. Армияның қудалауынан кейін Покателло бейбітшілік туралы келісімге қол жеткізуге тырысты. Покателло Орегон жолымен келе жатқан көшпенділерге және Оңтүстік-Шығыс Айдахоның қоныс аударушыларына шабуыл жасауды тоқтатуға келісті, егер үкімет осы кісілердің тайпаның иелігіндегі жерді және аң аулау құқығын өтеуге уәде берсе. 1868 жылғы Форт-Бриджер шарты бойынша бас қолбасшы өз халқын Форт-Холл үнді резервациясына, Snake өзенінің жанына көшіруге келісті. АҚШ үкіметі жылына 5000 доллар көлемінде жәрдем беруге уәде бергенімен, көмек көбінесе келмейтін, шошон тайпасының азаптауын және күресін жалғастырды. 1875 жылы өз халқы аштыққа тап болғанда Покателло оларды Корриндегі (Юта штаты) Джордж Хиллдің мормон миссионерлік шаруашылығына алып барды. Ол өз халқының мормонизмге жаппай өтуі олардың азап-тозағын жеңілдетеді деп үміттенді. Миссионерлер шошон тайпасын қуана шайқады, бірақ жергілікті ақ нәсілді қоныс аударушылар оларды жақсы қабылдамады және оларды резервацияға қайтару үшін үгіт жүргізді. Жауап ретінде АҚШ армиясы шошон тайпасын Форт-Холл резервациясына қайтаруға мәжбүр етті. 1870 жылдардың соңында Покателло Джей Гулдқа Форт-Холл үнді резервациясы арқылы Юта және Солтүстік темір жолын салуға рұқсат берді. Темір жолдың кеңейтілуіне Айдахо аймағында алтынның табылуынан кейін қоныс аударушылардың көптеп келуі себеп болды. Осы уақытта темір жол бойында салынған Айдахо штатындағы Покателло қаласы оның құрметіне аталды. 1884 жылы қайтыс болғаннан кейін Покателлоның денесі киімдері, қарулары, пышақтары және аң аулау құралдарымен бірге Айдахо штатындағы терең бұлаққа жерленді. Оның денесінің үстіне 18 жылқы сойылып, бұлаққа тасталды.

Pocatello was born 1815. He was the leader at the time of the United States' arrival into Utah in the late 1840s. In the 1850s, he led a series of attacks against emigrant parties in the Utah Territory and along the Oregon Trail. He gained a reputation among Mormon leaders and Indian agents as a leader of a band of Native Americans. Brigham Young, the leader of the Mormons, attempted a policy of reconciliation and appeasement of the Shoshone, but the arrival of the United States Army in the Utah Territory in 1858 exacerbated tensions between the emigrants and the Shoshone. In January 1863, Pocatello received advance notice of the advance of U. S. Army troops from Fort Douglas under Colonel Patrick Edward Connor, who had set out to "chastise" the Shoshone. Pocatello was able to lead his people out of harm's way from the Army, thus avoiding the catastrophe of the Bear River Massacre. Pocatello sued for peace after pursuit from the Army. Pocatello agreed to cease his attacks on Oregon Trail emigrants and southeast Idaho settlers if the government would provide compensation for the game and land preempted by these intruders on the tribe's ancestral territory. With the Fort Bridger Treaty of 1868, the chief agreed to relocate his people to the Fort Hall Indian Reservation along the Snake River. Although the U. S. government had promised $5,000 in annual supplies, the relief rarely arrived, forcing continuing suffering and struggle among the Shoshone. In 1875, faced with starvation among his people, Pocatello led them to the Mormon missionary farm of George Hill in Corinne, Utah, with the hope that a mass conversion of his people to Mormonism would alleviate his people's suffering. Although the missionaries willingly baptized the Shoshone, the local population of white settlers did not receive the Shoshone openly and agitated for their expulsion. In response, the U. S. Army forced the Shoshone to return to the Fort Hall Reservation. In the late 1870s Pocatello granted a right of way to Jay Gould to extend the Utah and Northern Railway across the Fort Hall Indian Reservation. The extension of the railroad was motivated by the increasing flood of settlers into the Idaho Territory following the discovery of gold. The city of Pocatello, Idaho, founded along the railroad during this time, is named after him. After his death in 1884, Pocatello's body was interred in a deep spring in Idaho along with his clothing, guns, knives, and hunting equipment. Eighteen horses were also slaughtered and put into the spring on top of his body.

Атауы

1918 жылы Джон Э. Рис «Айдахо атаулары» деген тізім жариялады. Оның Покателло сөзінің түбірі «жол» деген мағынадағы «po», «жоқ» деген мағынадағы «ka» және «ілесу» деген мағынадағы «tello» сөздерінен тұрады делінген, ал Рис бұл сөздің «жолмен жүрмейді» деген мағынаны білдіретінін айтты. Бұл бастықтың «жайдарлы мінезі мен ұрылық шабуылдарымен» байланыстырылды. Покатаро есімі алғаш рет 1859 жылы АҚШ жер үсті вагон жолының басқарушысы Ф. В. Ландер басшы Покателломен кездесіп, оны АҚШ әскерінен босатуға келіскен кезде айтылған. Тіл білімі маманы Свен Лильджеблад Ландердің Покателломен болған кездесуі осы есімнің алғашқы айрылысы болды деп санайды. Лильджеблад Джон Ристің сөздің буындық шығаруын жоққа шығарды, себебі Рис байланыссыз шошони түбірлерін жалғастырған. Лильджеблад Покателло тіпті шошони тіліндегі сөз емес деген қорытындыға келді. Басшы Покателлоның қызы Жаннет Льюис бұл есімнің шошони тілінде мағынасы жоқ екенін және басшы өзін «буйвол терісі» деген мағына беретін Тондашоша деп атағанын растады.

Танымал мәдениетте

Покателло Сид Мейердің "Цивилизация V" ойынында Шошон цивилизациясының ойналатын басшысы ретінде көрінеді.