Кіріспе

Британдықтар Артуры – тарихи Артур патша туралы британдық телесериал. HTV аймақтық франшизасымен жасалған, ол 1972 және 1973 жылдар аралығында шыққан екі маусымнан тұрады. ITV бұрын-ақ оқиғалар мен қылышпен шайқас көрсететін тарихи телесериалдармен танымал болған, мысалы, "Қызыл пимпернелдің оқиғалары" (1956), "Робин Гудтың оқиғалары" (1955), "Сэр Ланселоттың оқиғалары" (1956), "Иванхо" (1958) және "Сэр Фрэнсис Дрейк" (1961). Робин Гуд және Иванхо туралы телешоудағы Ричард Арыстанжүрек сияқты, осы Артур патша да өз заманының Англиясындағы екі ең ірі халықтың арасында бейбітшілік орнату арқылы ұлылығын көрсетеді. Артур патша мен оның серігі Кай заманауи рок-жұлдыздарына ұқсайды. "Британдықтар Артуры" 1970 және 1980 жылдары көптеген жергілікті ITV арналарында бірнеше рет көрсетілді. Музыканың авторы – Эльмер Бернштейн.

Сюжет

Қараңғы ғасырларда, Рим Британиядан шығып кеткеннен кейін бір ғасыр өткенде және англосаксондықтардың Британияда қоныстану кезеңінде, Артур – сәнді сарайы бар жарқын патша емес; керісінше, ол (кейбір тарихшылардың болжауы бойынша) саксон басқыншыларына қарсы келттік одақты құрып, оны сақтап тұратын келттік көшбасшы. Оған асырап алған әкесі Луд нұсқау береді және Артурдың інісі ретінде тәрбиеленген саксон жетім Кай көмектеседі. Оның ең басты қарсыласы – туысы, Корнуолл Маркі. Ют тайпасының басшысы Йорат пен оның қызы Ровена бастапқыда саксондықтарға қарсы одақтас болып табылады, бірақ соңында кельттер мен саксондықтар арасындағы бейбіт келіссөздерді жүргізу үшін артықшылықтарын пайдаланады. Саксондықтардың басшысы Сердиг – Артурдың басты қарсыласы, ол "Келісім" атты эпизодта оны "көп інісі бар, бірақ әкесі жоқ" деп қорлайды, бірақ соңында оған құрмет көрсетуге үйренеді. Сериалда аңызға айналған Дөңгелек үстел, сондай-ақ Мерлин, Гвиневра және Ланселот сияқты танымал тұлғалар жоқ, сонымен қатар сиқырға немесе сенім-нанымға ешқандай мән берілмейді. Артур да, оның серіктері де ешқашан жарқыраған қару-жарақ кимейді. Артур тағы да шебер жауынгер ретінде бейнеленеді, бірақ ең бастысы – саксондықтармен жақсы қарым-қатынас орнатуға қол жеткізген білгір саясаткер ретінде. Ол өз халқы мен саксондықтар арасындағы бейбіт өмірдің негізін қалағаннан кейін, Рим ханшайымына (соңғы эпизод, "Римнен келген қыз") Бенедиктаға (Кэтрин Шелл сомдаған) ғашық болады, ол оның қасында Римде тұрғысы келеді. Бірақ Артур өзі сүйетін жерін және халқын тастап кетуден бас тартады, ол оның сүйеушілермен бірге кетеді, бірақ оның қайтып оралуы мүмкін екеніне ишара жасалады.

Кельт патшасы Артур

Ал басқа фильмдер оның тегін айтудан жалтарса, оны христиандық Британияны жазықсыздардан қорғайтын жоғары мінезді адам ретінде ғана көрсетеді, ал бұл телесериал оны римдіктер, англосакстар және нормандар келгенге дейін Ұлыбританияда болған британиялықтардың бірі деп санайды, демек ол кельт.

Кельттер бейнесі

Кельттер өздерін-өздерімен қамтамасыз ететін, мал өсіру және аң аулау арқылы күнкөріс табатын халық ретінде суреттеледі. Олар шебер ат темірқасыптар, жылқы үстінде отырып жабайы шошқаны өлтіре алады. Сонымен қатар, олар қоршаумен бекітілген ауылдарда қоныстанған. ("Шәкірт" және "Патшаның қызы" туындыларында Артурдың кельт ауылының сыртқы көрінісі көрсетілген.) Осы арқылы олар кельттер деп анықталады.

Саксондардың суреті

Саксондықтар егін өсіру үшін жерді дайындап, оны өңдейтін шаруалар ретінде бейнеленеді. Олар сонымен қатар кеме жасау үшін ағаш қолдануда да тәжірибелі. Олардың ауылдары егістік жердің ортасында орналасқан және бекінісі жоқ, себебі олар келттерге қарағанда жаудың жақындап келуін ертерек байқай алады. ("Өмір сыйы" және "Тұтқын" кітабындағы естеліктер саксондық ауылдар туралы көрініс береді.) Саксондықтар батыл жаяу әскерлер, бірақ егер олар атты әскер ретінде шайқасса, тіпті аз санды келттерге де жеңіледі. (Бұл "Дуэль" эпизодында көрсетілген.) Сондықтан олар Ұлыбританияға шабуыл жасаудың орнына, кландар түрінде оған сұғына кіреді (Артур "Сынақ" кітабында осылай сипаттайды), келт кландарымен шаруа ретінде күн көруге жеткілікті жер үшін күреседі.

Келттер мен саксондардың мәдени қақтығысы

Келттер мен саксондар өз мәдениеттерімен анықталады, ал одан кейін туындаған қақтығыстарының себебі – олардың өмір сүру жолдарының өзгешелігі. Келттер өздерін тоналғандай сезінеді, себебі саксондар олардың аң аулау жерлерін жояды (мұны Кай бесінші эпизодта, "Егіншілер халқы" атты бөлімде саксон қызына түсіндіреді), ал саксондар келттердің жауырына жауап қайырады (екінші эпизодта, "Өмір сыйы" атты бөлімде көрсетілгендей, саксондар Кайды сотқа шақырып, оны сатқын деп айыптайды). Бұл христиандық туралы емес, өйткені екі тарапта да христиандар және Митраизм сияқты басқа діндердің жақтастары бар. (Бірінші эпизодта, "Артур өлді" деп аталатын бөлімде, жиналған келт басшылары өздерінің құдайларынан бір міндетті орындауға көмектесуді сұрайды. Сондай-ақ, "Өкінішті басып алушы" деп аталған төртінші эпизодта, христиан келт көшбасшысы Артурдан тағы бір христиан келт басшысымен көмектесуін сұрайды, алайда ол өте төзімсіз екіжүзділікке бой алды және ақырында Луд онымен айналысады, ол оның айтуынша, Митраизмге тән болған емді қолданады.) Бұл жақсылық пен жамандық арасындағы қарапайым қақтығыс та емес, өйткені екі тарапта да бейбітшілдік ұстанатындар бар. (Аталған "Егіншілер халқы" эпизодында Кай бейбітшіл саксонмен кездеседі, ал сегізінші эпизодта, "Ролф уағыздаушы" атты бөлімде, бүкіл келт ауылы бейбітшілдікке бет бұрады.)

Артурдың қақтығыстағы рөлі

Артур діни айырмашылықтарға, бәсекелестікке және көшбасшылар арасындағы жақындықсыздыққа қарамастан, тиімді келттік одақ құруға тырысады. Ол друидтарға, болжаушыларға немесе әуежайларға сене алмайды, өйткені олар оның әлемінде де, біздің әлемімізде де жоқ. Керісінше, бұл толығымен саяси реализм. Дегенмен, бұл Артур да абыройлы, немесе кем дегенде әділ. Саксон балалары жолдан адасқанда оларды оның саксон досы Кай отбасыларына қайтарады, саксон малдары аурудан қырылғанда ол оған малдан бір бөлігін ұсынады ("Ортақ мақсат" эпизоды), ал оның одақтастарының бірі саксонды құл ретінде ұстаса ("Бірнеше саксон әйелдері") ол оны одан қайтарады. Кельттік аймақтың шекарасын қорғап, ол күшті позициядан бейбіт өмір сүруге дайындалады. Телесериал осыған сәйкес құрастырылған, одақты нығайту туралы эпизодтар кельт-саксон үйлесімділігін көрсететін эпизодтармен кезектеседі. Артур саяси мақсаттарына жеткеннен кейін және бейбітшілікке негіз салғаннан соң, ол жеке бақытты іздеуге көшеді.

Артурдың бірегей мансабы, аяғы қайғылы болмады

Француз ақыны Кредиен де Труа, әйелімен және өзінің ең жақсы досы саналған Ланселоттың опасыздығына ұшыраған, нәзік, зәбір көрген Артур патшаның нұсқасын жасады, соңы трагедиямен аяқталды. Бірақ "Британдықтардың Артурында" Артур өлмейді, сондай-ақ Франциядағы Авалонға немесе Бретаньға қашуға да мұқтаж болмайды. Соңғы алдындағы эпизодта, шотландтардың шабуылдау қаупі төнген кезде Артур өзі, Сердиг және Йут Йорат арасында келісімге келуге жақын келеді, бірақ салғысыздықтан қойылған нысана тақтасы бір адамның өліміне себеп болады, ал ескі аждахалар қайтадан көтеріледі. Артур мен оның серіктері үмітсіздікке бой алдырып үйлеріне оралады, бірақ бір күні мәңгілік бейбітшілік орнатылады деген үміттерін жоймайды.

2-ші сериясы (1973)

Қасқыршы (Келттік бас әмірші Артурды қауіпті дуэльге алдап жібереді.) Ровена (Артур германиялық юттар ханшайымын келт күйеу жігітіне жеткізеді.) Тұтқын (Кай өзінің бұрынғы ең жақсы досы болып шығатын саксонды жасырады.) Саксон әйелдері (Артур саксон қыздарын құлдыққа сатудан құтқарады.) Сақтықпен жүр (Ескі кельт дұшмандығы Артур мен оның достарына қауіп төндіреді.) Той (Артур Корнуолл Маркінің одақ үшін тым күшті болуына бөгет қояды.) Ортақ мүдде (Саксондар малдарынан аурудың кесірінен айырылады, бірақ Артур оларға көмектеседі.) Алты шара күміс (Лудтың ескі досы кельттер арасында проблема тудырады.) Патшаның қызы (Артур тағы бір кельт басшысын өзінің одағына қосуға тырысады.) Ойындар (Келттік ойындар бәсекелес кельт одақтастары арасында шиеленіс тудырады.) Шарт (Артур жаңа шабуылшылармен бірлесіп күресуді талқылау үшін саксон әріптесімен кездеседі.) Римдік қыз (Артур римдік ханшайыммен қысқа ғашықтыққа түседі.)

Үйге шығарылғандар

1975 жылы серия 90 минуттық бейнефильмге, «Жас сардар Артур патша» деп өңделді. Толық серия 2008 жылы Network компаниясымен DVD форматында жарық көрді. Фильм АҚШ және Ұлыбританияда қолжетімді, ал серия тек Ұлыбританияда ғана қолжетімді.

Ұлыбританиядан тыс синдикаттау

Британдық Артур Бразилияда Rei Artur (Артур патшасы) атауымен, Ұлыбританиядағы түпнұсқалық көрсетілімімен бірдей уақытта көрсетілді. Францияда ол Le Roi des Celtes (Келттер патшасы) деп, ал Германияда König Arthur деп аталды. АҚШ-та бұл сериал ешқашан көрсетілген жоқ.