Кіріспе

Хельголанд шығанағындағы екінші шайқас, сондай-ақ Хельголанд шығанағындағы әрекет және Zweite Seeschlacht bei Helgoland, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1917 жылдың 17 қарашасында британ және неміс эскадрильялары арасында өткен, нәтижесі шешілмеген теңіз шайқасы болды.

Британдық мина салу

Британдықтар теңіз жолдары мен сауда жолдарын қорғау үшін теңіз миналарын қорғаныс мақсатында, ал Солтүстік теңізде неміс суасты қайықтары мен су үсті кемелерінің өтуіне кедергі келтіру үшін шабуылдық түрде пайдаланды. 1917 жылдың 17 қазанында неміс "Бруммер" классы крейсерлерінің шабуылы және (Лервик шайқасы) Скандинавиялық конвойға қарсы осы қауіптің айқын мысалы болды. 1917 жылы британдық миналар салдарынан алты суасты қайығы батты, ал екі жыл ішінде неміс миналарды жоюға бағытталған күштер 28 эсминец, 70 мина тазартушы және басқа да кемелерді жоғалтты. Немістер жеңіл крейсерлер мен эсминецтердің күзетуімен, ал кейде алыстан соғыс кемелерінің қолдауымен Хелиголанд шығанағына және Балтық теңізінің оңтүстігіне дейін миналарды тазалауға мәжбүр болды. Лервик шайқасынан кейін, Адмиралтействода неміс мина тазартушыларына және оларды сүйемелдеуші кемелерге шабуыл жасау бойынша бірнеше ұсыныс талқыланды. 31 қазанда британдықтар Кеттегатқа крейсерлер мен эсминецтердің ірі күшін жіберді, олар "Kronprinz Wilhelm" қарулы сауда кемесі мен тоғыз траулерді баттырды.

Германиядағы сынақ сапарлары

Британдықтардың Хорнс Риф пен Тершеллинг арасындағы негізгі неміс мина белдеуінен тыс, Ашық теңіз флотының (Hochseeflotte) базаларына жақын жерлерде көптеп миналар мен торлы бөгеттер орнатуы, Кайзерлихе теңіз флотын британдық мина далаларын зерттеуге және Солтүстік теңізге кіру-шығу жолдарын табуға мәжбүр етті. Миналарды анықтау үшін кемелер, мина сыпырушылар, торпедалық қайықтар (әдетте эсминстерді білдіретін термин), U- қайықтар, кедергі бұзушылар және жеңіл крейсерлермен, сондай-ақ цеппелиндер мен гидроұшақтармен әуеде барлау жүргізілді. Сынақ сапарлары миналардан таза деп белгіленген бағыттарда соғыс кемелерімен қорғалды.

Солтүстік теңіз операциялары

20 қазанда, Адмиралтействоның Әскери-теңіз барлау бөлімінің құрамындағы 40-шы бөлме британдық кодты бұзушылары UB 61 теңіз асты қайығына Бергеннің солтүстігіне скандинавиялық конвойдың жаңа бағытын анықтау үшін барлау жүргізу туралы бұйрықтарды дешифрледі. Копенгагеннен түскен агенттік хабарлар жеті жеңіл крейсер мен 36 эсминецтен құралған неміс шабуылының жақын арада күтілетінін көрсетті. 11 қарашаға дейінгі аптада британдық жеңіл крейсерлер, эсминецтер және әскерлік крейсердің эскорты Хелиголанд шығанағының миналық далаларының шетінде нәтижесіз іздеу жұмыстарын жүргізді. Қарашаның ортасына қарай Адмиралтейство Розит (Шотландия) портындағы кемелер уақытында теңізге шығуға мүмкіндік берсе, немістердің ірі мина тазарту операцияларының бірін тоқтатуға жеткілікті мәлімет алды. Адмиралтейство 17 қарашада шабуылдық операцияны бастау туралы шешім қабылдады.

Сынақ сапары, 17 қараша

Немістер 1917 жылдың 17 қарашасына сынақ сапарын жоспарлады, оған 2-ші және 6-шы қосымша мина тазартқыш жартылай флотилиялар, 12-ші және 14-ші торпедалық қайық жартылай флотилиялар, IV кедергіні бұзу дивизиясы және 6-шы мина тазартқыш жартылай флотилиядан контр-адмирал Людвиг фон Ройтер басқаратын II дивизиясының жеңіл крейсерлері кірді. "Кайзер" класындағы және IV эскадрильядан капитан Курт Грассхофф басқаратын, әрқайсысы он зеңбірекке ие линкорлар топты қорғауға тиіс болды. Линкорлар Хелиголандтан батысқа қарай сағат 7.00-ге дейін жетіп, сынақ тобы Хорнс рифі мен Тершеллинг арасындағы Хелиголанд шығанағында кездесуі керек еді. Қатты ауа райы "Цеппелин"дерді жерге отыртып, жеңіл крейсерлердің теңізге қонғаннан кейін гидроұшақтарды көтеруіне мүмкіндік бермеді, сондықтан сынақ сапары Германия жағалауындағы Боркумнан ұшқан екі құрлықтағы гидроұшақтың барлау патрульдеріне сүйенді, олар Нидерландының шығысында орналасқан және топтың алдында барлау жүргізуге тиіс болды.

Британдық жоспар

Германияның сынақ сапары 40-шы бөлмедегі шифрларды бұзғандар арқылы анықталды, бұл британдықтарға шабуыл жоспарлауға мүмкіндік берді. 16 қарашада Британдық Ұлы Флоттың Бас қолбасшысы адмирал сэр Дэвид Биттиге сынақ сапарына шабуыл жасау туралы бұйрық жіберілді. 17 қараша 1917 жылы вице-адмирал Тревилян Нейпиер басқаратын крейсерлер тобы неміс мина тазартқыштарына шабуыл жасау үшін жіберілді.

Шайқас

Шабуыл таңғы сағат 7:30-да, Силт қаласының батысында неміс кемелері байқалғанда басталды. Ол 7:37-де атысты ашты. Рейтер төрт жеңіл крейсер және сегіз эсминецпен британдық кемені ұстап, мина тральдерлерінің қашуын қамтамасыз етті, барлық кемелер, «де» траулерінен басқа, британдық отрядынан қашып үлкерді. Неміс күштері түтін экрандарын шеберлікпен пайдалана отырып, оңтүстік-шығысқа ең жоғары жылдамдықпен шегінді, ал 1-ші крейсерлік эскадрилья, 1-ші жеңіл крейсерлік эскадрилья және 6-шы жеңіл крейсерлік эскадрильяның отына түсті. 1-ші броненосный крейсер эскадрильясынан бөлінген «Бейбітшілік» кемесі жоғары жылдамдықпен шайқасқа қосылды. Екі жақтың да маневрлеуіне теңіз миналарының болуы кедергі келтірді. Шамамен сол уақытта жеңіл крейсерлер Рейтердің кемелерін қолдау үшін келген «Кайзер» және «Кайзерин» класты линкорларының отына түсті; бір снаряд оқпен соғып, қару мұнарасына зақым келтірді; көп ұзамай британдық кемелер тағы бір мина даласының шетіне жеткенде қуғыннан бас тартты. Оқ жеңіл крейсердің жоғарғы басқару мұнарасына тиді, басқару экипажының барлығы қаза тауып, капитан Герберт Эдвардс көпірде қаза болды, ал навигатор, лейтенант-коммандер М. Ф. Ф. Уилсон есінен айрылды. Төменгі көпірдегі барлық қызметкерлер қаза тауып, пулеметші офицер, лейтенант Х. К. Кларк команданы өз қолына алды, бірақ снарядтың салдарынан барлық электр байланысы үзіліп, атыс жылдамдығы төмендеді, бұл жағдайды қиындатты. «Репульс» броненосный крейсері таңғы сағат 10:00 шамасында неміс кемелерімен қысқаша шайқасып, жеңіл крейсерге соққы беріп, қатты өртке себеп болды.