Кіріспе

Британдық тарихи анықтамалық сөздік

"Кім кім" – анықтамалық еңбек. Ол 1849 жылдан бері жыл сайын қатты мұқабалы кітап түрінде жарық көріп келеді, ал 1999 жылдан бастап онлайн форматта қолжетімді. Сондай-ақ CD-ROM дискісінде де жарияланған. Кітапта британдық өмірге әсер ететін әлемнің түкпір-түкпірінен келген тұлғалардың тізімі мен ақпараты келтірілген. Бұл – "өз түріндегі алғашқы еңбек". Осы кітаптың арқасында "кім кім" деген тіркес кең мағынада қолданысқа енді.

Тарих

"Кім кім" журналы 1849 жылдан бері жарық көруде. 1896 жылы кітап шығарушы компания A & C Black баспаға авторлық құқықты сатып алған кезде Дуглас Слэден баспаны қайта өңдеу үшін үш жылдық келісімшартпен жұмысқа алынды. Слэденнің айтуынша, ескі "Кім кім" тек "тақырыпты және ресми лауазым иелерінің анықтамалығы" болған, ол автобиографиялық формаларды пайдаланып, барлық саладан белгілі адамдарды қосу арқылы оны жаңғыртуға тырысты. 1897 және 1899 жылдар аралығында Слэден басшылығымен "Кім кім" журналының жазбалары 6000-нан 8500-ге дейін көбейді. Өмірбаян жазушылар үшін "хобби" бөлімін қосу кітап үшін ерекше табыс әкелді: Слэденнің сөзіне сүйенсек, газеттер "көрнекті тұлғалардың хоббилерін келтіруден ешқашан жалыққан емес", осылайша басылымға назар аударды. Слэйденнің келісімшарты жаңартылмаса да, қайта жаңартылған "Кім кім" қаржылық сәттілікке қол жеткізді: оның сатылымы 1901 және 1910 жылдар аралығында 10 000-нан 12 000 данаға дейін өсті, тіпті сол кезеңде кітап бағасы екі есеге артқанына қарамастан. "Кім кім" 1897 жылы өмірбаяндық сөздікке айналды. 1963 және 1975 жылдары профессор Уильям Лоуренс Риверс "Кім кім" кітабында өмірбаяндық мәліметтер енгізілгенін жазды. 1973 жылы осы баспагер "Академик кім кім" деп аталатын қосымша нұсқасын шығарды. 1973 жылы жарық көрген бірінші басылым мен 1975 жылы жарық көрген екінші басылым екеуі де Лондондағы Адам & Чарльз Блэк баспасында жарық көрді. АҚШ-тың алғашқы басылымын Нью-Йорктегі Боукер баспасы, ал екіншісін Детройттегі Гейл Риссерч баспасы шығарды. Екінші басылымда жеті мыңға жуық ғалымның өмірбаяны жазылған. "Who's Who" 1897–1996 жылдарға арналған нұсқасы CD-ROM форматында шығарылды және Макколвин медалімен марапатталды. "Who's Who" 1897–1998 жылдарға арналған нұсқасы да CD-ROM форматында жарық көрді. "Who's Who" 1999 жылдан бастап KnowUK құрамына енгізілді. "Who's Who" және "Who Was Who" веб-сайты (ukwhoswho.com) 2007 жылдан бастап қолданысқа енгізілді. "Кім кім" журналы жыл сайын қатты мұқабамен шығарылуда. 1998 жылы 150-ші басылыммен бірге "Кім кім" журналының тарихы жарық көрді. 1897 жылдан бері оны A & C Black және St. Martin's Press баспалары шығарып келеді. 1849 жылдан 1850 жылға дейін "Кім кім" журналын Генри Роберт Аддисон, 1851 жылдан 1864 жылға дейін Чарльз Генри Оукс, 1865 жылдан Уильям Джон Лоусон, ал 1897 жылдан 1899 жылға дейін Дуглас Слэден редакциялады. Келесі басылымдарда редактордың аты-жөні жарияланбайды. 1990 жылы Дуглас Брук Уилтон Слэден кеткеннен кейін "Кім кім" журналын дайындаған адамдар өздерінің әйел екендігін жасыру үшін анонимді болып қалғаны хабарланды.

Инклюзивтілік

"Кім кім" кірушілерінің арасында пэрлер, депутаттар, судьялар, жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер, жазушылар, заңгерлер, ғалымдар, академиктер, актерлер, спортшылар, суретшілер және мұрагерлік аристократтар бар. Жаңадан кіргендердің 50 пайызы (мысалы, Оксбридждегі профессорлық қызметті атқаратындар, баронтар, пэрлер, депутаттар, судьялар және т.б.) лауазымы немесе атағы бойынша автоматты түрде кіреді; ал қалған 50 пайызы кеңесшілер алқасының қалауымен таңдалады. "Кім кімге" кіруге ие болу үлкен мәртебеге ие: Пол Леви 1996 жылы The Wall Street Journal газетінде "Кім кім" кітабына кіру "қазіргі британдық өмірге ерекшелік белгісін қояды" деді. Егер адам "Кім кім" тізіміне енсе, ол өмір бойы сол тізімде қалады: мысалы, Парламент депутаты Парламенттен кеткен кезде тізімнен шығарылмайды. Луканның 7-ші графы 1974 жылы жоғалып кеткеннен кейін де, тіпті 1999 жылы заңды түрде қайтыс болған деп жарияланғаннан кейін де кітапта тізілген. Ол 2015 жылы жарық көрген "Кім кім" кітабында келтірілген. 2023 жылғы деректер бойынша, Who's Who & Who Was Who веб-сайтындағы оның кіруінің ең соңғы нұсқасы 2016 жылғы 1 желтоқсанда жарияланған, ал оның өлім куәлігі 2016 жылы берілген. "Кім кімге" кіру үшін субъекттен немесе оған ешқандай төлем қабылданбайды, тіпті бір данасын сатып алу міндеттемесі де жоқ. Кейбір адамдар кіру үшін пара беруге тырысқан. Басылымға Шотландия Парламентінің, Уэльс және Солтүстік Ирландия Ассамблеяларының мүшелері, Парламент депутаттары, Ұлыбританияның барлық қалалары мен округтерінің басшылары және Лондонда аккредиттелген шетелдік елшілер кіреді. 2008 жылы "Кім кім" журналына жаңадан кіргендердің арасында Оксфорд және Кембридж түлектерінің үлесі жоғары болды. Виктория патшайымы тұсында мұндай түлектердің үлесі 20%-дан аспады. 1907 жылы жарық көрген Law Magazine and Review журналында "Кім кім" еңбегін қарастыра келіп, былай деді: "Еңбектің көлемі соншалықты кең, сондықтан оның өмірбаяны келтірілмеген кез келген салада көзге көрінетін адамды табу мүмкін емес". The Expository Times журналы 1910 жылы "Кім кім" журналында "Кім болса да, кім болса да" енгенін жазды. Британдық сәулетшілер институтының журналы 1936 жылы "Кім кім" кіретін тақырыптардың таңдалуы әдетте орынды болды деп жазды. 2004 жылы BBC Radio 4 үшін дайындаған радио деректі фильмі туралы The Spectator журналында жазған Крик пен Розенбаум жарияланымда танымал тұлғалардың, спортшылардың, заңгерлердің және Ұлыбританияның ең бай адамдарының жетіспеуіне сын айтты. Олар барлондардың барлығын кіргізуге де күмән келтірді. 2021 жылы Майкл Грейдтің 2006 жылға дейін Бенедикт Камбербэтч пен Эдди Редмейннің жазбаларын қоспағаны үшін Who's Who-ді сынағаны хабарланды. 2015 жылы The Independent газетінде келтірілген The International Who's Who журналының бұрынғы редакторы Ричард Фицвильямс Артур Скаргилл мен Тони Бенннің өздерінің қалауларына қарсы Who's Who журналына енгізілгенін және В. С. Гилбертке "өзінің кіруінің жалған нұсқасын берумен қорқытқан" деді. Дуглас Слэйден бас тартқан тұлғалардың өмірбаянына жатпайтын жазбаларын жариялау арқылы немесе жариялаумен қорқыту арқылы оларды өмірбаянын жазуға мәжбүрледі. Дуглас Слэйден өзінің өмірбаянында былай деп жазды: "У. С. Гилберт ең қатал хат жазды. Ол өзі туралы ақпарат алу үшін маңызды емес адамдардың мазалауынан жиі шаршағанын айтты. Сондықтан мен оны кітапқа "Сер Артур Салливанның комедиялық операларының мәтіндерін және либреттоларын жазған" деп жаздым. Содан кейін ол маған хат жазды . Ол маған 70 драма жазған адамға осылай қарайды ма деп сұрады. Келесі жылы ол нысанын теңшеңнің жесірісі сияқты оңай толтырды". Слэденнің автобиографиясынан алынған бұл үзіндіге түсіндірме жазған тарихшы Филип Уоллер "Слэден әрдайым жақсы әңгіменің жолына дәлдіктің кедергі келтіруіне жол бермейтінін" және нақты фактілер Гилберттің 1897 және 1898 жылдарғы "Кім кім" кітабындағы өмірбаянында "Сер Артур Салливанның комедиялық операларының мәтіндерін және либреттоларын жазған" деген жолдың енгізілуінен тұратынын және 1899 жылғы "Кім кім" кітабындағы Гилберттің өмірбаянынан бұл жолдың алынып тасталғанын, басқа өзгерістер енгізілмегенін көрсетті. Лия мен Дей бұл тәсілдің әдетте жоғары дәлдікке әкелетінін жазды. "Кім кім" журналының 1897 жылдан бастап жарық көрген жазбаларының, немесе олардың көп бөлігінің автобиографиялық екені айтылады. A & C Black Ltd v Claude Stacey Ltd ісінде Англияның High Court of Justice Chancery Division судьясы Тоmlin "Кім кім" кітабындағы әр өмірбаяндағы "автор" терминінің 1911 жылғы Авторлық құқық заңының 5-бабындағы мағынасында компилятор екенін анықтады. Бұл шешім 1988 жылғы Авторлық құқық, дизайн және патенттер заңындағы "автор" терминінің мағынасына қатысты сот шешімі ретінде пайдаланылды.

Мазмұны

Кірістерге әдетте толық аты-жөні, туған күні, мансаптық ақпарат, клубқа мүшелік, білімі, кәсіби біліктіліктері, жарияланымдары, хоббилері және байланыс ақпараты кіреді.

Пайдалылығы

"Кімнің кім екені" жинағы бірнеше рет пайдалы және таптырмас деп сипатталды.

Сенімділік және дәлдік

The Saturday Review журналында 1904 жылғы «Кім кім» кітабы «жалпы алғанда дәл» екені жазылған. The World's Paper Trade Review журналында «оны тек дәлдігі үшін ғана емес, шынымен беделді деп сенуге болады» делінген. The Law Magazine and Review журналында «осы еңбектің қаншалықты мұқият дайындалғанын берілген мәліметтердің дәлдігі көрсетеді» деп жазылған. The Law Journal газетінде «судьялар мен мамандықтың жетекші өкілдерінің өмірбаянының егжей-тегжейлері, біз оларды тексергенге дейін, дәл» екені айтылған. The Accountant's Magazine журналы 1905 жылғы «Кім кім» кітабының «ерекше дәлдігінен» сөз қозды. The Canada Lancet газетінде «кітапта бүкіл Британ империясы бойынша белгілі тұлғалар туралы көптеген сенімді мәліметтер бар» делінген. The Law Journal газетінде «судьялар мен жетекші заңгерлердің өмірбаянының егжей-тегжейлері, біз оларды тексергенімізбен, дәл» екені жазылған. Engineering журналының мәліметінше, 1906 жылғы «Кім кім» кітабы «ресми немесе басқа да лауазымда жиі айтылатын адамдардың мансабы туралы нақты ақпарат берген». Notes and Queries журналында «әдеби және журналистік саласында жұмыс істейтіндер үшін «Кім кім» ең сенімді жеке анықтама еңбегі болып қала береді» делінген. The Library World газетінде «оның дәлдігі жақсы сақталған» екені айтылған. The Congregationalist and Christian World журналында 1907 жылғы «Кім кім» журналы «журналистерге және Батыс саяси және әдеби әлемінің жетекші тұлғаларының дәл өмірбаянын қарауға ниеттенгендерге тез көмек көрсетеді, әрине, британдықтар басым» екені жазылған. The Standard газеті оны «мұқият күтімнің ескерткіші» деп атады. Page's Weekly газетінде «біз «Кім кім» кітабын бірнеше рет сынадық және оның мазмұнындағы дәлдікке лайықты жоғары баға беруге қуаныштымыз» делінген. Medical Record газетінде «еңбекте айтылған американдықтар туралы мәліметтер негізінен дұрыс сияқты, бірақ суретші, марқұм Альберт Биерштадттың есімі кітапта оның тірі екені сияқты сақталғанын байқадық» делінген. The United Service Magazine журналында «дәлдікті қамтамасыз ету үшін үлкен күш жұмсалады» делінген. The Dublin Journal of Medical Science газетінде 1908 жылғы «Кім кім» кітабындағы өмірбаяндар «дәл деп есептелуі мүмкін» екені жазылған. The Electrical Review газетінде «мәліметтерді жалпы алғанда дәл деп қарастыруға болады» делінген. Page's Weekly газеті «біз «Кім кім» журналы редакторының қол жеткізген дәлдігіне талай рет ризашылық білдірдік» деп қосты. Country Life журналы 1909 жылғы «Кім кім» кітабының «мақтауға лайық дәлдігі» туралы жазды. The Scots Law Times газетінде «аталған адамдар туралы берілген мәліметтер сенімді деп қарастыруға болады» делінген. The Empire Review and Magazine журналында «дәлдікті қамтамасыз ету үшін жасалған үлкен күш-жігер кітапқа қосымша құндылық береді» делінген. The American Review of Reviews журналында «оның жоғары дәлдігін сақтап қалады» делінген. Knowledge & Scientific News журналы 1910 жылғы «Кім кім» кітабының «жаңартылып, дәлдігі сақталғанын» жазды. The Railway News газетінде «ақпарат толық жаңартылған» делінген. Country Life газеті «осы жылы ол әдеттегідей дәл болып көрінеді» деп жазды. Page's Weekly газетінде ««Кім кім» кітабының беделін сақтау қажет. Сондықтан оны сенімді анықтама еңбегі ету үшін ерекше күтім жасалғанына таңқалуға болмайды» делінген. 1933 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Solicitors Journal және Journal of State Medicine журналдарында мақталды. 1934 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Clinical Journal, Burlington Magazine және Journal of State Medicine журналдарында мақталды. 1935 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Public Opinion, Solicitors' Journal, Irish Law Times and Solicitors' Journal және Clinical Journal журналдарымен мақталды. 1936 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Engineering журналында мақталды. Irish Law Times and Solicitors' Journal да осы басылымның дәлдігін мақтады, бірақ кітапта қайтыс болған адам туралы жазба бар екенін жазды. 1937 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Municipal Journal & Public Works Engineer журналымен мақталды. 1938 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Journal of the Royal Institute of Public Health and Hygiene және New Statesman and Nation журналдарымен мақталды. 1939 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Journal of the Royal Institute of Public Health and Hygiene журналында мақталды. 1940 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Journal of the Royal Institute of Public Health and Hygiene журналында мақталды, ал осы басылымның сенімділігі The Tennessee Teacher газетінде мақталды. 1941 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Journal of the Royal Institute of Public Health and Hygiene, Irish Law Times and Solicitors' Journal және Municipal Journal & Local Government Administrator журналдарымен мақталды. 1942 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Journal of the Royal Institute of Public Health and Hygiene және The Accountant журналдарымен мақталды. 1943 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Medical Press and Circular журналымен мақталды. 1944 жылғы «Кім кім» кітабындағы кейбір жазбалардың дәлдігі Journal of the Royal Institute of Public Health and Hygiene журналымен мақталды. 1946 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Irish Law Times and Solicitors' Journal журналымен мақталды. 1949 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Subscription Books Bulletin журналымен мақталды. 1957 жылы Ajit Kumar Mukherjee «Кім кім» кітабының сенімділігін мақтады. 1970 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі мен сенімділігі Bohdan Stephan Wynar мақтады. 1973 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Reference and Subscription Books Reviews журналымен мақталды. 1974 жылы John Richard Meredith Wilson «Кім кім» кітабының сенімділігін мақтады. 1975 жылы Carolyn Sue Peterson «Кім кім» кітабының дәлдігін мақтады. 1982 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Jefferson D Caskey мақтады. 1985 жылғы «Кім кім» кітабының дәлдігі Jefferson D Caskey мақтады. 1986 жылы John Richard Meredith Wilson «Кім кім» кітабының сенімділігін мақтады. 1987 жылғы «Кім кім» кітабындағы Reginald William Revans туралы жазбаның дәлдігі Yury Boshyk және Robert Lexow Dilworth мақтады. 1995 жылы Professor Glenda Norquay «Кім кім» кітабының сенімділігін мақтады. 2001 жылы BBC News кейбір кіргендерді «ақиқатқа сәл көңілсіз» деп бағалады. Олар жазбалардың дәлдігіне қатысты сұрақтар бар екенін, бірақ журналистер ретінде олар өз жұмыстарында оны жиі пайдаланатынын жазды. 2014 жылы Fred Burchsted «Кім кім» және «Who Was Who» веб-сайтының сенімділігін мақтады. Ken Dodd, Jimmy Wray туралы жазбада туған күні туралы даулы мәліметтер бар екені хабарланды.

Ерекше жазбалар

2001 жылы BBC News бұрынғы депутат Джеффри Арчердің «Кімнің кім» кіретіміндегі білім бөліміне Оксфордтың Брассеноз колледжін енгізгенін, бірақ оның дипломдық білімі болмаған және тек бір жылдық дене шынықтыру курсына қатысқанын мәлімдеді. 2004 жылы Крик пен Розенбаум Арчердің кіретімінде соманың дұрыс емес көрсетілгенін айтты. Бұл мәлімдеме «Кімнің кім 2004» басылымында жарияланбады. 2002 жылы BBC Newsnight Дункан Смит Перуджадағы шетелдік студенттер университетіне (Università per Stranieri di Perugia) қатысқанын, ал Перуджа университетіне (Università degli Studi di Perugia) ешқашан бармағанын хабарлады. Джеймс Гулливердің «Кімнің кім» кіретімінде (әсіресе) 1972, 1973, 1980, 1985 және 1986 жылдары Гарвард университетінде білім алғаны көрсетілген, бірақ 1954 жылы Джорджия технология институтында білім алғаны және магистр дәрежесін алғаны туралы ештеңе айтылмаған. Баспасөз Гулливердің Гарвард бизнес мектебінен MBA алғанын бірнеше рет жариялады. Бұл хабарламалар дұрыс емес еді. Шындығында ол 1954 жылы Гарвард бизнес мектебінде үш апталық маркетинг курсын оқыған. 1986 жылдың 9 наурызында Гулливер өзінің «Кімнің кім» кіретімі «1954 жылы алған дәрежесіне» қатысты дұрыс емес екенін мәлімдеді. Баспасөзді бұл қате туралы Гулливердің компаниясын сатып алуға тырысқан алкоголь компаниясының PR компаниясы хабардар еткен. Пэдди Эшдаун PR компаниясының «өте жаман және ұятты» кейіпкерді «жойғанын» айтты. Гулливердің Гарвард университетінде білім алғаны туралы жалған мәлімдеме, адастыруға бейім деп танылды. 1903 жылғы «Кімнің кім» кітабына жазылған шолуда геодезист және муниципалды және округтік инженер: «Кітаптың алдыңғы бөлігіне енгізілген бірнеше пайдалы кестелерді өлеңдерге орын жасау үшін алып тастау қажет болды, ал соңғылардың күрт өсуі кестелерді толығымен алып тастауға әкелді, әрине, Патша отбасына және қайтыс болғандар туралы хабарламаларға арналған кестелерді қоспағанда. Бас редакция әртүрлі кестелерді бөлек шығаруды жоспарлап отыр» деп жазған. Кестелер «Кімнің кім» жылнамасына сол жылнаманың бірінші басылымынан, яғни «Кімнің кім» жылнамасы, 1904 жылдан бастап көшірілді.