Кіріспе

Vivre sa vie) — Жан-Люк Годардың 1962 жылы түсірген француз жаңа толқынының драмалық фильмі. Фильмнің сценарийін және режиссурасын Жан-Люк Годар жасаған. АҚШ-та бұл фильм «My Life to Live» деген атпен, ал Ұлыбританияда «It's My Life» деген атпен көрсетілді.

Сюжет

Фильм 12 "эпизодқа" бөлінген, олардың әрқайсысының алдында аралық тақырып бар. 22 жасар әдемі париждік Нана Клейнфранкенхайм күйеуі Полды және сәби ұлын тастап, актриса болуды армандайды. Ерлі-зайыптылар кафеде кездесіп, некелерін бұзуға шешім қабылдамас бұрын соңғы рет флипер ойнайды. Қазір Нана музыка дүкенінде жұмыс істеп, өздігінен ақша табуға тырысады. Ол бірнеше әріптестерінен 2000 франк қарыз алуға тырысады, бірақ олардың барлығы бас тартады. Ауырсынудың үстіне, Нананың үй иесі оны пәтер ақысын төлемегені үшін үйінен шығарып жібереді. Келесі күні Нана Полмен кездеседі, ол оған өз баласының суреттерін береді. Пол оны кешкі асқа шақырады, бірақ Нана бас тартады және басқа ер адаммен кино көретінін түсіндіреді. Олар "Жоанна д'Арктың азап шегуі" фильмін көріп, әжелерімізге көз жасын төгіп жіберді. Фильмнен кейін Нана өзінің актерлік мансабын ілгерілету үшін суретке түсіретінін уәде еткен адаммен кездесу үшін кездесуден бас тартады. Суреттерге түсіру үшін киімін шешіп алуды сұрағанда, Нана қарсылық білдіре отырып, келіседі. Нана полиция бөлімшесінде көшеде ақшаны оның алдына түсірген әйелден 1000 франк ұрлап алуға тырысқаны үшін жауапқа тартылады. Бірақ әйел әлі де арыз жазып, сотқа жүгінді. Бірде әжем көшеде жүргенде бір әйелдің жезөкшелік жасап жүргенін байқап қалды. Бір ер адам Нананы сонда да жезөкше деп ойлап, оған қосыла ала ма деп сұрайды; ол келіседі және олар қонақ үйге барады. Әже оған 4000 франк сұрайды. Ол оған 5000-ды береді де, қалған ақшасын өзі ұстап алады дейді. Әже оны өшіруге тырысқанда, ол өзін ыңғайсыз сезінеді. Әже досы Иветті кездестіріп, тамақтануға барады. Иветта күйеуі оны және ұлын тастап кеткеннен кейін жезөкшелікке түскенін айтады, өйткені олсыз ақша табудың ең оңай жолы болды. Иветта Нананы өзінің суицидасы Раульмен таныстырады, ол да тамақтануға барады. Нана Раульге әсер етеді және үшеуі пинбол ойнайды, кенеттен полиция атысы сыртта басталады. Ақыры, бір адам қашып кіреді, ол да қашып кетеді. Кейінірек бір мейрамханада Нана Иветтің берген мекенжайына жұмыс сұраған хат жазады (бәлкім, жезөкше ретінде), өзін және өзінің физикалық ерекшеліктерін сипаттайды. Рауль оның қасына отырады да, оған Парижде қалуға кеңес береді, онда ол оған көбірек ақша табуға көмектеседі. Әже оған жұмыс істеуге келіседі, олар өбесе бастайды. Ол дискі дүкеніндегі жұмысын тастап, актриса болу арманын тастайды. Рауль Нанаға жезөкшеліктің негіздерін, оның ішінде өзін қалай ұстауы керектігін, қанша ақша төлейтінін, қай жерде және қашан жұмыс істейтінін, заңдарын және қаламаған жүктілік туындаған жағдайда не істеу керектігін түсіндіреді. Көп ұзамай Нана бірнеше клиенттерді тарта бастайды. Бірде Рауль оны достарына алып барады, ал ол биюімен бірге музыка ойнайды. Ерлер көбінесе қызығушылық танытпайды, бірақ бильярд үстелінде ойнайтын жас жігіт оған бір пакеттер темекі сатып алады. Көшеде жүрген кезінде Нана клиентті алып, жақын маңдағы қонақ үйге апарады. Ер адам қонақ үйдегі басқа жезөкшелерді де шақыруды сұрайды, бірақ бір рет шақырса, клиент енді Нананың қосылуын қаламайды, сондықтан ол төсектің шетінде отырып, темекі шегеді. Қазір Нана - тәжірибелі жезөкше, көшедегі басқалармен араласып кетеді. Ол қонақ үйдің бөлмесінде Эдгар Аллан Поның "Овалдық портрет" кітабынан үзінді оқып беретін бистрода кездескен жас жігітпен бірге. Нана мен жас жігіт бір-біріне деген құрметті білдіргенде, ол онымен бірге тұрып, жезөкшелікті тастауға шешім қабылдайды. Нана Раульмен кездескенде, олар дау-дамай жасайды, өйткені ол оны басқа суфьерге сатуды жоспарлап отырды. Рауль Нананы өзінің көлігіне отырғызып, оны суицидтің кездесу орнына апарады. Алайда, мәміле сәтсіз аяқталып, Нана атыс кезінде қаза табады. Ал, әжеміздің денесі көшеде қалды.

Өндіріс

Фильм төрт апта бойы 40 000 доллар бюджетпен түсірілді.

Стиль

Vivre sa vie фильмінде Годар сол кезде танымал бола бастаған деректі фильмдердегі cinéma vérité тәсілінің эстетикасын қабылдады. Дегенмен, бұл фильм француз жаңа толқынының басқа фильмдерінен ауыр Митчелл камерасымен түсірілгендігімен ерекшеленеді, ал бұрынғы фильмдерде жеңіл камералар қолданылған. Оператор – Годардың көптен бері серігі Рауль Кутар.

Әсерлер

Фильмнің түпкілікті көздерінің бірі – қазіргі заманғы проституцияны зерттеу, Марсель Сакотттың «Проституция қандай деңгейде?» атты зерттемесі. «Vivre sa vie» фильмі «Cahiers du cinéma» журналында (Годар кейде жазған киножурнал) Бертольт Брехт пен оның «эпикалық театр» теориясына арналған саны жарық көргеннен кейін жарық көрді. Годар бұл теорияның ықпалында болған болуы мүмкін, себебі «Vivre sa vie» бірнеше бөтендеу эффектілерді қолданады: фильмнің «бөлімдерінен» бұрын он екі титр пайда болады, олар алда не болатынын түсіндіреді; монтаж тізбегін үзуге алып келетін «секірулер» қолданылады; кейіпкерлер сөйлескен кезде арттан түсіріледі; олар күшті контрлампамен жарықтандырылады; олар тікелей камераға сөйлейді; ресми сауалнамалардан алынған статистикалық нәтижелер дауыссыз мәтінмен беріледі және т.б. Фильм Монтень, Бодлер, Зола және Эдгар Аллан Поның еңбектерінен бастап Роберт Брессон, Жан Ренуар және Карл Дрейердің киносына дейін нәр алады. Француз сыншысы Жан Душе Годардың фильмі «Кенжи Мизогучидің соңғы және ең ұлы туындысы – «Иесіз көше» (1956) болмаса мүмкін болмас еді» деп жазды. Нана философпен (Годардың бұрынғы философия пәнінің оқытушысы Брайс Парайн ойнайды) сөз бен жазу тілінің шектері туралы шыншыл әңгімелеседі. Келесі сахнада, осы ойды көрнекті ету үшін, дыбыс тоқтатылып, бейнелер Годардың жеке баяндамасымен жабылады. Бұл формальды ойыншылдық режиссердің осы кезеңде дыбыс пен бейнемен жұмыс істеу тәсіліне тән. Фильм Годардың Парижінің тұтыну мәдениетін бейнелейді: кинотеатрлар, кофеханалар, неоновые шамдармен жарықтандырылған бильярд залдары, поп-музыка, фотосуреттер, қабырғадағы плакаттар, пин-аптар, пинбол автоматтары, джук-бокстар, шетелдік автомобильдер, соңғы үлгідегі шаштар, теріс машиналар, жарнама, гангстерлер және американдық мәдениет. Сондай-ақ, фильмде танымал мәдениетке сілтемелер бар: мысалы, бір сахнада мұңды жас жігіт кафеге кіріп, джук-бокста ән қосып, содан кейін тыңдауға отырады. Аты аталмаған актер шын мәнінде белгілі әнші-сазгер Жан Феррат, ол өзі таңдаған жолға өзінің «Ma Môme» хитін орындайды. Нананың шашы Луиза Брукстің 1928 жылғы «Пандораның жәшігі» фильмінде танымал болған шашына ұқсайды, онда да бақытсыз қаһарман проституция мен зорлық-зомбылықтан қаза табады. Бір эпизодта Париж кинотеатрының алдындағы кезек көрсетілген, олар Франсуа Труфоның «Жюль мен Джим» жаңа толқын фильмін көруге күтіп тұр, ол сол кезде Годардың жақын досы және кейде бәсекелесі болған.

Қабылдау

Фильм шыққан жылы Франция кинопрокатында төртінші орынды иеленді.

Сыни жауап

Жазушы және мәдениет сыншысы Сьюзан Сонтаг «Vivre sa vie» фильмін «үлгілі фильм» және «мен білетін ең керемет, әдемі және ерекше өнер туындыларының бірі» деп сипаттады. Оның 1966 жылғы «Түсіндіруге қарсы» кітабында осы фильмге арналған эссе бар. Роджер Эберт «Ұлы фильмдер» кітабына енген эссесінде: «Фильмнің әсері таң қалдырады. Ол айқын, тартымды, сезімталдықтан мүлдем алыс, күрт» деп жазды. «The New Republic» газетінің Стенли Кауффман «Vivre sa vie» фильмін «бос және мақтаншыл» деп сипаттады. «Rotten Tomatoes» веб-сайтында фильм 34 сынға сүйене отырып, 88% мақұлдау рейтингісіне ие, ал орташа бағасы 8,1/10. Сайттың сыншыларының пікірінше, «Анна Каринаның керемет ойыны Жан-Люк Годардың стильдік тұрғыдан жарқын проститутканың портретіне адамдық сипат қосады».