Кіріспе
Дәстүрлі ашкенази еврейлерінің қамыр-нан пісірілген тағамы – Кугел (кугл, айтылуы) көбінесе локшеннен (לאָקשן קוגל локшен кугел) немесе картоптан жасалады. Бұл ашкенази еврейлерінің дәстүрлі тағамы, көбінесе Шаббат пен еврей мерекелерінде дастарханға қойылады. Америкалық еврейлер оны Алғыс айту күні кешкі асына да қосады.
Kugel ( kugl, pronounced ) is a baked casserole, most commonly made from lokshen (לאָקשן קוגל lokshen kugel) or potato. It is a traditional Ashkenazi Jewish dish, often served on Shabbos and Jewish holidays. American Jews also serve it for Thanksgiving dinner.
Этимология
Тағамның атауы орта неміс тіліндегі "kugel" сөзінен келген, ол "сфера, шар, домалақ" деген мағынаны білдіреді. Осылайша, яһудилердегі атау, бастапқы тағамдардың дөңгелек, көтеріңкі пішініне сілтеме ретінде пайда болған болуы мүмкін (неміс тіліндегі "Gugelhupf" - сақина тәрізді тортпен салыстырыңыз). Дегенмен, қазіргі кезде кугель көбінесе төртбұрышты формадағы ыдыстарда пісіріледі. Литвалық яһудилер (Литва, Польшаның солтүстік-шығысы және Ресейдің солтүстігінен) бұл тағамды кугель деп, ал Галициялық яһудилер (Польшаның оңтүстік-шығысы және Украинаның батысынан) кигель деп атайды.
Тарих
Алғашқы кугельдер нан мен ұннан жасалып, тәтті емес, дәмді болған. 800 жыл бұрын Германиядағы еврей аспаздары нан қоспасын локшен кеспесіне немесе фарфелге ауыстырды. Соңынан жұмыртқа қосылды. Ірімшік пен сүт қосып, қазіргі тәтті тағамдарда жиі кездесетін құймақ тәрізді консистенцияға қол жеткізілді. Польшада еврей үй шаруасындағы әйелдер кюгель рецептіне кішміш, корица және тәтті ірімшік қосып дайындаған. 19 ғасырдың соңында Иерусалим тұрғындары қантты қайнатып, қара бұрыш қосып, «Иерусалим кюгелі» (קוגל ירושלמי) деп аталатын кеспе кюгелін жасады, ол шabbat құдайында жиі беріледі және шabbat түскі асырында холентпен бірге танымал гарнир болып табылады. Румынияда бұл тағам «макарон пудингі» (Budinca de macaroane) немесе Baba acolo деп аталады. Ол ірімшікпен немесе ірімшіксіз дайындалады, бірақ көбінесе кішміш қосылады. Трансильванияда, әсіресе венгр тілінде сөйлейтін аймақтарда, осыған ұқсас тағам Vargabéles деп аталады. Дәмді кюгель картоп, маца, капуста, сәбіз, қабақ, шпинат немесе ірімшік негізінде жасалуы мүмкін. Рома халқы оны пирого деп атайды. Рома нұсқасы кішміш, қаймақ ірімшік және майдан жасалады.
Иерусалим Кугель
Кугель Йерушальми (קוגל ירושלמי kugl yerushalmi ивритше), сондай-ақ Иерусалим кугелі немесе Галилея кугелі деп те аталады, бұл 1700 жылдары Иерусалимдегі жергілікті еврей қауымынан бастау алған израильдік еврей тағамы.
Нюдльмен жасалған кугел
Нодль кугелі, сондай-ақ локшен кугелі деп те аталады, — ашкенази еврейлерінің қамырдан жасалған тағамы, гарнир және локшен кеспесінен және түрлі сүт тағамдарынан немесе парев ингредиенттерінен жасалған кугельдің танымал түрі.
Картоптың құгелі
Картоп кугелі – ашкеназдық еврейлерге тән, картоп негізінде жасалған кугель. Ол ұғып немесе пюреленген картоп, пияз, жұмыртқа, ұн немесе маццо ұны, май, тұз және бұрыш қосылып дайындалады.
Яһуди мейрамдары
Кугель – ашкенази еврейлерінің үйлеріндегі мерекелік дастарқанның негізгі тағамы, әсіресе яһуди сенбісінде және басқа да яһуди мерекелерінде немесе тиш кезінде. Кейбір хасидтік яһудилер сенбі күні кугель жеу арнайы рухани нығмет әкеледі деп санайды, әсіресе егер ол кугель хасидтік ребе дастарқанына қойылған болса. Нүдделді кугель, картопты кугель және басқа да түрлері яһуди мерекелік дастарқанында беріледі, ал маццо кугель Пасхадағы седерлердегі кең таралған балама болып табылады және Пасханың кашрут талаптарына сәйкес дайындалады.
Оңтүстік Африка сленгінің қолданылуы
Оңтүстік Африка еврейлері арасында ескі буын «кугель» сөзін дәстүрлі еврей киімдерін тастап, әсемдікпен көзге түсетін байлардың салтына еліктеп, материалистікке бой алған және тым әшекейленген жас еврей қыздарын атау үшін қолданған. Бұл – қарапайым пудингті әдемілеп безенгендей, сыртқы әсемдікке құмарлықты білдіреді. Осылай сипатталған әйелдер бұл терминді жеңілде қабылдады, содан бері Оңтүстік Африка ағылшын тілінде материалистікке құмар жас әйелге қатысты бұрынғыдай қарапайым емес, көңілді сөз болып кетті.