Польская 5-ші Сібірлік Атқыштар Дивизиясы: Тарих және Рөлі
5th Rifle Division (Poland)
Польшаның 5-ші Сібір ату дивизиясы (1919-1920) – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған, Польша-Совет соғысы мен Азамат соғысында болған әскери бөлім. Тарихы 30-шы жаяу әскер дивизиясында жалғасты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұл бөлімді 5-ші атқыштар дивизиясымен (Ресейдегі II поляк корпусы) шатастыруға болмайды. Польшаның 5-ші Сібірлік атқыштар дивизиясы (5. Dywizja Strzelców Polskich, Польская 5 я Стрелковая Дивизия; сондай-ақ Сібір дивизиясы [Dywizja Syberyjska, Сибирский Дивизион] және Сібір бригадасы [Brygada Syberyjska, Сибирский Бригада]) – 1919 жылы Ресейде Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған поляк әскери бөлімі. Дивизия Польша-Совет соғысында шайқасты, бірақ ол Ақ гвардия құралымдарына қосылғандықтан, көбінесе Ресей азамат соғысында күрескен деп есептеледі. Оның дәстүрі Польша армиясында 30-шы жаяу әскер дивизиясы ретінде жалғасты.
This unit should not be confused with the 5th Rifle Division (II Polish Corps in Russia). Polish 5th Siberian Rifle Division (5. Dywizja Strzelców Polskich, Польская 5 я Стрелковая Дивизия; also known as the Siberian Division [Dywizja Syberyjska, Сибирский Дивизион] and Siberian Brigade [Brygada Syberyjska, Сибирский Бригада]) was a Polish military unit formed in 1919 in Russia during the aftermath of World War I. The division fought during the Polish Soviet War, but as it was attached to the White Russian formations, it is considered to have fought more in the Russian Civil War. Its tradition was continued in the Polish Army as the 30th Infantry Division.
Алғашқы жылдары
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей жылдам құлдырау кезеңіне енді. Ішкі проблемалар 1917 жылғы Ресей революциясының басталуына әкелді. Революционерлер бастапқыда жаңа әлемдік тәртіп орнатуға және қанды соғысты тоқтатуға уәде берді. Алайда, олардың билігі монархистерден анархистерге, республикашылдарға дейінгі әртүрлі генералдар мен саяси партиялардың көптеген наразылықтары мен көтерілістерін тудырды. Ресей азамат соғысының қайнаған кезінде көптеген ұлттар өздерінің әскери бөлімдерін құра бастады. Олардың ішінде Ресей майданында дезертирлік жасаған немесе тұтқынға алынған көптеген чехтер мен словактар болды, олар Чехословакия легионына бірікті. Бұл бөлім Сібірде қарулы көтеріліс бастап, аймақтың көп бөлігін қызылдардан босатуға жетті. Сонымен қатар, Ресейдегі поляктар да өздерінің бөлімдерін құра бастады. Франциямен бұрынғы жылы жасалған келісімдерге сәйкес, Ресейде құрылған бөлімдер одақтас поляк армиясының құрамына енуі керек еді. Жаңа бөлімді құру жұмысын 1918 жылдың 1 шілдесінде Бірінші дүниежүзілік соғыста тұтқынға алынған, Польша легиондарының 2-ші бригадасының қарт ардагері майор Валериан Цума бастады. Көп ұзамай жаңа дивизия құрылды. Бөлім үш жаяу әскер полкінен, шабуыл батальонынан, улан полкінен, артиллерия полкінен, инженерлік батальоннан, таборлардан және медициналық корпустан тұрды. Волонтёрлер әртүрлі жерлерден келді: жаңа бөлімнің ядросы бұрынғы Австро-Венгрия армиясының тұтқындары мен жергілікті поляктардан құралды. Олардың кейбіреулері қараша көтерілісі, қаңтар көтерілісі және Ресей империясымен болған басқа да күрестерден кейін Сибірге күштеп қоныстандырылған поляктардың ұрпақтары еді. Дивизия формальды түрде Көк армияның (Франциядағы поляк армиясының) бір бөлігі болғандықтан, ол 5-ші поляк атқыштар дивизиясы деп аталды. Сол кездегі басқа поляк дивизиялары – Францияда генерал Йозеф Халлер де Халленбург құрған Көк армиямен соғысқан 1-ші, 2-ші және 3-ші дивизиялар, сондай-ақ Оңтүстік Ресейдегі Кубань өзені аймағында соғысқан генерал Люциан Желиговскийдің 4-ші поляк атқыштар дивизиясы еді.
During World War I Russia entered a period of rapid decline. Internal problems led to an outbreak of the Russian Revolution of 1917. Initially the revolutionists promised new world order and putting a bloody war to an end. However, their rule provoked many protests and uprisings led by a variety of generals and political parties, from monarchists through anarchists to republicans. In the turmoil of the Russian Civil War many nations started to form their own military units. Among them was a large number of Czechs and Slovaks that defected on the Russian front or were taken POW and formed the Czechoslovak Legion. The unit started an armed rebellion in Siberia and managed to effectively liberate much of the area from the Reds. At the same time Poles present in Russia also started to form their own units. In accordance with treaties with France signed the year before, the units formed in Russia were to be a part of the Allied Polish Army. The action of forming a new unit was started on July 1, 1918, by major Walerian Czuma, a veteran from the 2nd brigade of the Polish Legions who was taken POW during World War I. Soon a new division was formed. The unit was composed of three infantry regiments, supported by an assault battalion, Uhlans regiment, artillery regiment, battalion of engineers, tabors and medical corps. The volunteers came from a variety of places: the core of the new unit was formed of POWs of the former Austro Hungarian Army and local Poles. Some of the latter were descendants of Poles forcibly resettled to Siberia after failed November Uprising, January Uprising and other struggles with Imperial Russia. Since the division was formally a part of the Blue Army (Polish Army in France), it was named the 5th Polish Rifle Division. The other Polish divisions at that time were 1st, 2nd and 3rd fighting with the Blue Army formed by general Józef Haller de Hallenburg in France and the Polish 4th Rifle Division of general Lucjan Żeligowski fighting in Kuban River region in southern Russia.
Ресейдегі азаматтық соғыс
Жаңа құрылған дивизия адмирал Александр Колчак басқарған Ақ гвардия қатарына қосылды. Ақ ресейліктермен және Чехословакия легионының бөлімдерімен бірге, бұл бөлім Сібірді Қызыл Армиядан қорғады. Контрреволюциялық жабдықтау үшін өте маңызды болған Транссибір теміржолын қорғау кезінде дивизия қызыл күштерге қарсы көптеген шайқастар жүргізді. Майор Валериан Чума басқарған бөлім де қатал қыс пен логистикалық қиындықтармен күресуге мәжбүр болды. Материалдық және азық-түлік жеткізілімдері шектеулі болды, бірақ поляктар үш бронепоезд құрастырып, тапқырлықпен бұл кемшілікті жоғалтты. Сонымен қатар, бірнеше кемелер Обь өзенінің арнайы өтпелдерін қорғау үшін патрульдік қайықтар мен артиллериялық мониторларға айналдырылды. Бұл 1863 жылдан бері Польша Әскери-теңіз флотының туын көтерген алғашқы кемелер және 1792 жылдан бергі алғашқы польшалық соғыс кемелері болды. Дивизия алғаш рет Самарада құрылды. Чехтер мен словактар Уфаны басып алғаннан кейін штаб-пәтер сол жерге көшірілді. Ақырында дивизия Бугурусландағы жаттығуларын аяқтады. Дивизияға еріктілердің көп бөлігі білімсіз болғандықтан (поляк тілі мен поляк тарихы бүкіл Ресей империясындағы мектептерде тыйым салынған), майор Чума рекруттер үшін мемлекеттік мектептер, кітапханалар мен театрларды ұйымдастыруды бұйырды. Сондай-ақ, жергілікті поляк диаспорасының балалары үшін скауттар ұйымдастырылды. 1918 жылдың 15 тамызында бірінші полк Тадеуш Костюшко атымен аталып, келесі күні майданға жіберілді. Көп ұзамай қалған полктер де қосылды. 1919 жылдың жазында адмирал Колчак жасаған шабуыл сәтсіз аяқталды. 1919 жылдың қараша айының басында Қызыл Армия Петропавл қаласын басып алғанда, майдан жарылып, Сібір армиясы ыдырай бастады. Колчак үкіметі 1919 жылдың 6 қарашасында Омскіні эвакуациялауға бұйрық берді, бірақ бұл Транссибір теміржолы бойындағы хаостық қашқынға айналды. Антанта күштерінің шегіну тәртібін белгіледі, алдымен – чехтар, сербтер, румындар және поляктар, содан кейін ресейлік босқындар мен қалған Ақ гвардия әскерлері. Бірақ пойыздар көп ұзамай қатты қыстың суығына тап болып, тоқтап, бұзыла бастады. Қызыл Армия күштері желтоқсанның басында Ново-Николаевскіге (Новосибирск) жақын пойыздар тоғысына жақындағанда, поляктар ақ әскерлердің жергілікті көтерілісін басуға мәжбүр болды. Одан кейін поляк әскерлері аймақты тастап, кері шегінуге қосылды. 1919 жылдың 22 желтоқсанында Тайгада поляк легионы Қызыл Армияға қарсы тұрды, бірақ көптеген пойыздарын жоғалтып, ауыр жеңіліске ұшырады. Осы жеңілістен кейін Польша легионы ыдырай бастады. Поляктардың пойыздары бұзылып, олар оларды тастап, мұздаған теміржолдың жанындағы қалың топқа қосылуға мәжбүр болды. Польша, Румыния және Сербия арасында әлі жұмыс істейтін локомотивтер үшін талас туды. Қалған пойыздар Красноярскіге қарай бағытталғанда, қала 1920 жылдың 4 қаңтарында Шчетинкиннің Сібір партизандарымен басылып алынды, тіпті поляктар станцияны бақылап отырғанмен де. Алдыңғы эшелон қашып үлкерді, бірақ Красноярскінің шығысындағы Клюквеннаяда (қазіргі Уяр) отын мен жабдықтары таусылып қалды. Чехтар жақсы жабдықталған және күшті болды, кейіннен олар Канск арқылы Иркутскіге дейін жол ашты, онда одақтастармен және жаңа кеңес үкіметімен келіссөздер жүргізіп, теміржолды одан әрі бұзбауға рұқсат алды (1920 жылдың 17 ақпаны). Алайда Польша легионының Қызыл Армиямен келіссөз жүргізуден басқа амалы қалмады және Ресей арқылы Польшаға оралуға рұқсат беруді сұрады, бірақ большевиктер олардың капитуляциялауын талап етті. Кейбіреулері көтеріліп, Қызыл Армияға өтті, ал әйелдері мен балалары барлар капитуляциялады: қалған 5000 саяхатшының ресми капитуляциясы 1920 жылдың 8 қаңтарында келісілді, ал Красноярскіден шыққан барлық пойыздар қызылдармен басып алынды. Поляктар Красноярскідегі Виона Городок тұтқын лагеріне қамалды, онда көптеген адамдар сол кезде Сібірді шарпыған тиф эпидемиясынан қайтыс болды. Кеңес билігі оларды теміржол бекеттерін қоқыстан тазарту жұмысына жұмылдырды. Басқаларын шахталарда қасіретті еңбекке жіберді. Аман қалғандар 1921 жылғы наурызда Рига шартының шарттарына сәйкес елге қайтарылды.
The newly formed division joined the ranks of the White Guard of admiral Alexander Kolchak. Together with the White Russians, and elements of the Czechoslovak Legion, the unit defended Siberia against the Red Army. In defence of the Trans Siberian Railway that was vital to counter revolutionist supply, the division fought numerous battles against the Red forces. The unit of Major Walerian Czuma also had to fight with the harsh winter and logistic problems. Matériel and food transports were scarce, but the Poles made up lack of supplies with ingenuity, constructing three armoured trains. Also, several vessels were turned into patrol boats and artillery monitors to defend the Ob River crossings. These were the first ships flying the banner of the Polish Navy since 1863 and the first Polish warships since 1792. The division was first formed in Samara. After the Czechs and Slovaks had taken Ufa, the headquarters was moved there. Finally, the division finished its training in Buguruslan. Since the volunteers for the division were mostly uneducated (Polish language and Polish history were banned from schools in all Russian Empire), Major Czuma ordered organisation of public schools, libraries and theatres for the recruits. There were also Scouting groups organised for the children of the local Polish diaspora. On August 15, 1918, the first regiment was named after Tadeusz Kościuszko and the following day was moved to the front. The other regiments joined soon afterwards. The offensive of Admiral Kolchak ended with a failure in the summer of 1919. When the Red Army seized Petropavlovsk at the beginning of November 1919, the front was broken open and the Siberian Army began to disintegrate. Kolchak's government hastily ordered the evacuation of Omsk 6 November 1919, but this quickly turned into a disorderly rout along the Trans Siberian Railway. The Entente had determined the order of the withdrawal, with the echelons of the Allied Forces first—Czechs, Serbs Romanians and Poles, and then the masses of Russian refugees and remaining White Armies. However the trains soon crawled to a halt in icy conditions of a terrible Siberian winter and began to break down. As the forces of the Red Army approached the log jam of trains backed up before Novo Nikolaevsk (Novosibirsk) in early December, the Poles had to put down a local revolt by White troops. Soon after this the last Polish forces left the area and joined the withdrawal. At Taiga 22 December 1919 the Polish Legion made a stand against the Red Army but were badly beaten losing many of their trains. After this defeat the Polish Legion began to disintegrate. Many of their trains began to break down, and the Poles were forced to abandon them and join the exodus that streamed along the frozen tracks beside the railway. Fights broke out between the Poles, Romanians and Serbs for any engines that still worked. As the remaining trains limped towards Krasnoyarsk, the town was occupied by the Siberian Partisans of Shchetinkin 4 January 1920, even though the Poles still controlled the station. The leading echelons got away but ran out of fuel and supplies at Klyukvennaya (now Uyar) east of Krasnoyarsk. The Czechs were better equipped and strong enough to later fight their way through Kansk to Irkutsk, where in conference with the Allies and the new Soviet they were allowed to withdraw without further destruction of the railway (17 February 1920). However the Polish Legion had no choice but to negotiate with the Red Army and asked to be allowed to return to Poland through Russia, but the Bolsheviks demanded that they surrender. Some then mutinied and went over to the Red Army, others who had wives and children surrendered: formal surrender of the remaining 5000 strong force was agreed 8 January 1920, and all the trains that had left Krasnoyarsk were captured by the Reds. The Poles were interned at the Viona Gorodock P. O. W camp at Krasnoyarsk, where many subsequently died in the typhus epidemic that was devastating Siberia at that time. The Soviet authorities put them to work clearing the railway yards of refuse. Others were marched off to perish in forced labour in the mines. Those that survived were later repatriated under the terms of the Treaty of Riga in March 1921.
Эвакуациялау
16000 адамнан тұратын дивизияның көп бөлігі тұтқынға алынды. Бірақ полковник Казимеж Румза басқарған шамамен 900 адамдық топ тұтқынға түспей, Иркутскке жетіп, одан Маньчжурияға қашып, Харбинге (1920 жылдың 21 ақпаны) және Иркутскке келді. Одан олар Владивосток портына және Қытай мен Маньчжурияның әртүрлі порттарына қауіпсіз жол тауып шықты. 1920 жылдың 1 маусымында поляк әскерлерінің алғашқы ұйымдастырылған тобы Гданьск портына жетті. Британдық кемелерде үш ай болғаннан кейін 120 офицер және 800-ден астам солдат пен сержант Польшаға келді. Олардың кейбіреуі Польшаны алғаш рет көріп тұрды.
A large part of the once 16,000 men strong division were taken as POWs. However a group of about 900 led by Colonel Kazimierz Rumsza managed to evade capture and reached Irkutsk and from there escaped to Manchuria arriving at Harbin (February 21, 1920) and Irkutsk, from where they found safe passage to the port of Vladivostok and various ports of China and Manchuria. On June 1, 1920, the first organised group of Polish soldiers arrived to the port of Gdańsk. After three months on board British ships, 120 officers and more than 800 soldiers and NCOs reached Poland. Some of them saw it for the first time.
Польша-большевиктер соғысы
Польша армиясының Бас штабы бастапқыда барлық ардагерлерді демобилизациялауды жоспарлаған. Алайда, олардың барлығы өз еріктерімен келіп, қабылданып алынды. Олар Ұлы Польшаға ауыстырылды, онда жаяу әскер батальоны мен «Офицерлер легионы» құрылды. Көп ұзамай, Калиш, Кутно, Лодзь, Влоцлавек және Батыс Польшаның басқа қалаларынан шамамен 5 000 ерікті қосылды, ал «Офицерлер легионы» 1920 жылдың 12 шілдесінде құрылған реформаланған Сібір бригадасының (Бригада Сиберийская) ядросына айналды. Жаңа бөлім екі полктан тұрды: Франциск Диндёрф Анкович басқаратын 1-ші Сібір жаяу әскер полкі және Йозеф Веробей басқаратын 2-ші Сібір жаяу әскер полкі. Бригадаға Сібір ардагерлерінің бірі, полковник Казимеж Румза басшылық етті. Жаңа сарбаздардың дайындығы толыққан жоқ болса да, Польша-большевик соғысының барлық майдандарындағы өте қиын жағдай Бас штабты оны майданға жіберуге мәжбүр етті. Бригада Модлин бекінісінің аймағына ауыстырылды және 13 тамызда генерал Владислав Сикорский басқаратын 5-ші армияға қосылды. Сібір бригадасы аймақтағы поляк қорғаныс шебінің ядросына айналып, Қызыл Армия ұйымдастырған бекініске жасалған барлық шабуылдарды тойтаруға қол жеткізді. Варшава шайқасынан кейін бригада қашқан жау әскерлерін қуа жөнелді және Борков, Завады және Йонец шайқастарында жаудың қорғанысын бұзып өтті. 1920 жылдың 22-24 тамызы аралығында бригада Гей Димитриевич Гей басқаратын Қызыл 4-армия мен 3-атқыштар корпусына қарсы ауыр шайқастар жүргізді. Оның бөлімдері кейін Неймен шайқасына және Сувалки аймағын басып алған литва күштерімен бірнеше шайқастарға қатысты.
The General Staff of the Polish Army initially wanted to demobilise all the veterans. However, all of them volunteered and were finally accepted. They were transferred to Greater Poland, where they were formed into an infantry battalion and an "Officers Legion". Soon they were joined by approximately 5 000 volunteers from Kalisz, Kutno, Łódź, Włocławek and other towns of Western Poland and the "Officers Legion" became a core of the reformed Siberian Brigade (Brygada Syberyjska) formed on July 12, 1920. The new unit was composed of two regiments: the 1st Siberian Infantry Regiment under Franciszek Dindorf Ankowicz and the 2nd Siberian Infantry Regiment under Józef Werobej. The brigade was put under command of one of the Siberian veterans, colonel Kazimierz Rumsza. Although the training of the new recruits was not finished, the extremely difficult situation on all fronts of the Polish Bolshevik War forced the General Staff to transfer it to the front. The brigade was transferred to the area of the Modlin Fortress and on August 13 joined the 5th Army under general Władysław Sikorski. The Siberian Brigade became a core of the Polish defence lines in the area and managed to hold out all assaults on the fortress organised by the Red Army. After the Battle of Warsaw the brigade started a pursuit after the fleeing enemy forces and broke through the enemy front in the battles of Borków, Zawady and Joniec. Between August 22 and August 24, 1920, the brigade fought heavy battles against the Red 4th Army and 3rd Cavalry Corps under Gay Dimitrievich Gay. Its elements took part in the later Battle of the Niemen and several skirmishes with Lithuanian forces occupying the region of Suwałki.
Жақсылық аралығы
Рига бейбіт келісіміне қол қойылғаннан кейін 2-полк демобилизацияланды, ал 1-полк Польша армиясында қалды. 1921 жылдың 22 тамызында ол 82-ші Сібірлік жаяу әскер полкі (82 Syberyjski pułk piechoty) деп қайта аталды. Ол Бжест-Литовскіде дислокацияланды. 1937 жылы полктің түпкілікті меценаты Тадеуш Костюшконың есімі бөлім атауына қосылды.
After the Peace of Riga had been signed the 2nd regiment was demobilised, while the 1st regiment remained in the Polish Army. On August 22, 1921, it was renamed to 82nd Siberian Infantry Regiment (82 Syberyjski pułk piechoty). It was stationed in Brześć Litewski. In 1937 the name of Tadeusz Kościuszko, the original patron of the regiment, was added to the name of the unit.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін 82-ші полк бригада генерал Леопольд Чехак басқаратын 30-шы Польшалық жаяу әскер дивизиясына қарасты болды. 1939 жылдың 23-27 наурызы аралығында құпия түрде жұмылдырылып, Шчерцав ауылына жеткізілді, онда Видавка өзені бойында қорғаныс шебі құрды. 1939 жылғы Польша қорғаныс соғысы басталған соң 2 қыркүйекте шабуылға ұшырады. Полк генерал Юлиус Ромельдің басшылығымен Польшаның Лодзь армиясының "Пётркув корпусы" құрамында шайқасты.
Before the outbreak of World War II the 82nd regiment was attached to the Polish 30th Infantry Division commanded by Brigadier General Leopold Cehak. It was secretly mobilized between March 23 and March 27, 1939, and moved to the village of Szczerców where it formed a defensive line at the Widawka River. After the outbreak of the Polish Defensive War of 1939 it was attacked on September 2. The regiment fought in the ranks of the "Piotrków Corps" of the Polish Łódź Army under general Juliusz Rómmel.