Кіріспе

Финляндия Қорғаныс күштерінің бөлімшесі

Тарих

1809-1917 жылдар аралығында Финляндия Ресей империясының Финляндия Ұлы Герцогтығы ретінде басқарылған автономиялы мемлекет болды. 1881 және 1901 жылдар аралығында Ұлы Герцогтіктің өз армиясы болды. Бұрын, Финляндия Швеция құрамында болған кезде, бірнеше әскери бөлімдер құрылған болатын. Ұлы Герцогтікке Швецияның әскери ұйымынан үлестіру жүйесі (indelningsverket;) мұра болып келді. Бірақ, ондаған жылдар бойы Ресей билеушілері Финляндиядан әскери қызмет талап етпеді; операциялар мен қорғаныс көбінесе Ұлы Герцогтікте орналасқан Ресей әскерлерімен қамтамасыз етілді. Осының салдарынан, үлестіру жүйесінің офицерлерінің жеңілдіктері іс жүзінде зейнетақыға айналды, себебі төлем нақты қызмет емес, тек қана қолжетімділікке негізделді. Наполеон соғыстары кезінде Финляндияда үш 1200 адамдық полк және Хаминадағы Топографиялық корпус құрылды. 1821 жылы Топографиялық корпус офицерлерді дайындау мектебіне айналдырылды. 1829 жылы оқу батальондарының бірі Фин гвардиясының жас гвардиялық батальонына трансформацияланды. 1854 жылы Қырым соғысы кезінде Финляндия роталық жүйеге негізделген тоғыз мерген батальоны құрды. Әскери міндеттілік Финляндияда 1878 жылы енгізілді. Фин гвардиясы Польшадағы 1830 жылғы қараша көтерілісін басу үшін күреске қатысып, орыс-түрік соғысына (1877–1878) қатысты, содан кейін Ресей императорының Ескі гвардиясы мәртебесін алды. Фин армиясы ғасыр басындағы "құғындау жылдарында" біртіндеп таратылды. Финляндиялық әскери қызметшілер Ресей империясының армиясында қызмет етуден бас тартқандықтан, Финляндияда әскери міндеттілік тоқтатылып, оның орнына Финляндия Сенатының императорлық қазынаға төлейтін салығы енгізілді. 19 ғасырдың соңында Ресей империясы әлсіреп, бұл Ресей әскерлерінің қоғамдық тәртіпті сақтау мүмкіндігінің төмендеуіне әкелді. Фин халқы, әсіресе орыс-жапон соғысы кезінде және одан кейін болған ереждерде, өрт сөндіру бригадалары нысанында жасырылған ерікті қорғаныс ұйымдарын құрды. Социалистік Қызыл гвардиялар мен консервативті, антисоциалистік Қорғау гвардиялары (немесе Ақ гвардиялар) болды. Сонымен қатар, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде белсенділер жасырын түрде Германияға әскери оқудан өту және Jäger (jägare) әскері ретінде дайындалу үшін сапарлады. Тәуелсіздік алғаннан кейін және Фин азаматтық соғысының басталғаннан кейін Ақ үкімет Ақ гвардияны үкіметтік әскер деп жариялады, ал соғыс коммунистік Ресейден көмек алған Қызыл гвардиялар мен Jägerлермен күшейтілген Ақ гвардиялар арасында өтті, сондай-ақ Германия империясының қолдауымен жүрді. Соғыстан кейін 1919 жылы Қорғау гвардиясы жеке ұйымға айналды. Сондықтан, қатаң айтқанда, ерікті ұйымға айналған Ақ гвардиялар мен әскери міндеттілікке негізделген Фин армиясы арасында үзіліс бар. Алайда, Jägerлер армияда маңызды лауазымдарға ие болды және неміс тактикасы мен әскери принциптері қабылданды.

Қысқы соғыс

Фин армиясы 1939 жылғы Қысқы соғыс басталған кезде 9 далалық дивизиядан, 4 бригададан және бірнеше шағын тәуелсіз батальон мен роталардан тұратын. Әскер үш корпусқа бөлінді. II және III корпус Карелия тасмуында орналасқан, негізгі совет шабуылының болуы мүмкін жері болған Истмус армиясына біріктірілді. IV корпус Ладога көлінің солтүстігіндегі аймақты қорғады. Арктикалық мұхит жағалауындағы Петсамоға дейінгі шекараның қалған бөлігін қорғау Солтүстік Финляндия тобына жүктелді, ол бірнеше тәуелсіз батальоннан тұрды. Бөлімдерді алмастыруды ұйымдастыру үшін тоғыз батальоннан тұратын Далалық алмастыру бригадасы (KT Pr) құрылды. Бірақ совет шабуылының күштілігіне байланысты батальондар жауынгерлік бөлімдер ретінде қолданылуға мәжбүр болды. Сонымен қатар, қолдағы резервтен үш алмастыру дивизиясы немесе үй алмастыру дивизиясы (1. Коти. ТД – 3. Коти. ТД) құрылды. Жағдай ушыға түскен соң 1-ші және 3-ші алмастыру дивизиялары 21-ші және 23-ші дивизияларға қайта құрылып, 19 желтоқсанда майданға жіберілді. 2-ші алмастыру дивизиясы жеке полктер ретінде Солтүстік Финляндияға орналастырылды. Финляндия Мәскеу бейбіт шарты арқылы аумағының 9% -ын берді, бірақ оның әскері Кеңес Одағының бүкіл елді аннексиялауына кедергі келтірді.

Соғысты жалғастыру

Карелия армиясы 1941 жылғы 29 маусымда жалғасу соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай құрылды. Соғыс кезінде I, II, III, IV, V, VI және VII фин корпустары салада болды. Соғыс барысында фин армиясы Фин шығанағынан Каинуға дейінгі фронтқа жауапты болды. Солтүстік Финляндиядағы фронттың жауапкершілігі неміс AOK Norwegen-ге жүктелді. 1941 жылғы жаз және күз айларында фин армиясы Қысқы соғыста Кеңес Одағынан жоғалтқан аумақтарды қайта басып алып, Шығыс Карелиядағы кеңестік территорияға терең енді. 1942 жылғы қысында фин саяси басшылығы шабуылдық әрекеттерді тоқтатты және фронт екі жылдан астам уақыт бойы тоқтап тұрды. 1944 жылғы маусымда Совет Одағы Төртінші стратегиялық шабуылын басталғанда, тұрақты соғыстың салыстырмалы түрде тыныш кезеңі күрт аяқталды. Нәтижесінде фин армиясы Карелия тасмуысының үлкен бөлігін, ең маңыздысы – ірі қала Вийпуриді жоғалтып, Шығыс Карелиядан шегінуге мәжбүр болды. Алайда, шешуші Тали-Ихантала шайқасында совет әскерлерінің шабуылы тоқтатылды. Совет Одағы күштерін Орталық Еуропадағы шайқастарға шоғырландырды, ал Финляндия 1944 жылғы қыркүйекте жеке бейбіт келісімге келді.

Лапландия соғысы

Лапландия соғысы – 1944 жылдың қыркүйегінен 1945 жылдың сәуіріне дейін Финляндия мен нацистік Германия арасында болған қақтығыс. Финляндиялықтар бұл соғысты Ұлттық соғыс сияқты жеке соғыс ретінде қарастырса, неміс әскерлері өз әрекеттерін Екінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігі деп есептеді. Бұл соғыстың ерекшелігі – фин армиясы неміс әскерін Финляндиядан шығару үшін күрескенде бірқатар әскерін демобилизациялауға мәжбүр болды. Неміс әскерлері Норвегияға шегінді, соның арқасында Финляндия Кеңес Одағымен жасасқан келісімін орындауға мүмкіндік алды.