Кіріспе

Канаданың кри диалектілері үшін жазу жүйесі

Кри сылбырлары – кри диалектілерін жазу үшін қолданылатын канадалық абориген сылбырларының нұсқалары, оның ішінде кри және ожибве тілдері үшін жасалған бастапқы сылбырлар жүйесі. Кри тілінде екі негізгі сылбыр түрі бар: батыс кри сылбырлары және шығыс кри сылбырлары. Кейіннен бұл жазу жүйесі басқа бірнеше тілдерге бейімделді. Алгонкин тілдерінде сөйлейтін 70 000-нан астам адам бұл жазуды қолданады деп есептеледі, батыстағы Саскачеваннан шығыстағы Гудзон шығанағына дейін, АҚШ шекарасынан солтүстіктегі Маккензи және Кеватинге дейін (Солтүстік-Батыс Аймақтары мен Нунавут).

Тарих

Кри силлабикасын 1830 жылдары қазіргі Манитоба аймағында миссионер болған Джеймс Эванс оджибве тілі үшін жасады. Эванс бастапқыда оджибве тіліне латын әрпін бейімдеген (Эванс жүйесін қараңыз), бірақ чероки сылбырларының табыстылығын білген соң, ол стенография және деванагари біліміне негізделген жаңа әріптермен тәжірибе жасады. Кейін Эванс кри тілімен, оның оджибве тіліне жақын туысқан тілімен жұмыс істегенде, латын әрпімен қиындыққа ұшырады. Сонда ол оджибве жобасына қайта оралды және 1840 жылы оны кри тіліне бейімдеді.

Қазіргі қолданысы

XIX ғасырдан бері қолжазбалар, хаттар және жеке жазбалар үшін қолданылғанымен, арнайы шрифттердің қажеттілігі баспа силлабикасын миссионерлік басылымдармен шектеді. Бірақ, силлабикалық терікшілердің және кейіннен мәтін өңдегіштердің дамуымен жазуды басқару тіл иелеріне өтті, қазір ол мектеп оқулықтарында, мерзімдік басылымдарда және ресми құжаттарда қолданылады.

Силлабикалық жазудағы крі кітаптары

Квебек провинциясының Кри мектептері жүздеген кітап басып шығарды. Каталогты қараңыз: Swampy Cree Hymn Book = ᓇᑲᒧᐏᓇ ᐅᒪᐢᑮᑯᐘ ᐅᑎᑘᐏᓂᐘᐤ. (Джеймс Эванс) Норвегия үйі, 1841 жыл. (Peel 209)
Забурлар немесе Дәуіт псaлмдары = ᑌᕕᑦ ᐅ ᓂᑲᒧᐎᓇᕽ. (Джон Хорден) Лондон, 1875 жыл. (Peel 738)
Кри тіліне аударылған Жаңа Өсиет = ᐅᔅᑭ ᑎᔅᑌᒥᓐᑦ ᑭ ᑎᐯᓕᒋᑫᒥᓇᐤ ᓀᔥᑕ ᑭ ᐱᒪᒋᐃᐌᒥᓇᐤ ᒋᓴᔅ ᒃᣅᔅᑦ. (Джон Хорден) Лондон, 1876 жыл. (Peel 782)
Катехизм. (Аударған: Джеймс Эванс) Россвилл, Э. Н.
Киелі кітап. (Аударған: Джон Синклер, Генри Штайнхауер) Лондон, 1861 жыл.
Буньян: Саяшылардың жолы. (Аударған: Джон Синклер) Торонто, 1900 жыл.
Кри ән кітабы. (Джон Макдугалл) Торонто, 1888 жыл.
Кри ән кітабы. (Роберт Штайнауэр, Эгертон Штайнауэр) Торонто, 1920 жыл.
Ғалаттықтарға Пауыл елшінің хаты. (Аударған: Жозеф Ридер) Ооникup (Солтүстік-Батыс Аймағы), С. А.
Елшілердің істері және хаттары. Лондон, 1891 жыл.
Жаңа Өсиет кітаптары. Лондон, 1859 жыл.
Пауыл елшінің Ефестіктерге хаты; Жақыптың хаты; Жоханның бірінші жалпы хаты. (Аударған: Томас Халлберт) Россвилл, 1857 жыл.
Саяхатшыларға рухани қамтамасыз ету (Күнтізбе). С. Л., С. А.
Киелі жазу туралы нұсқаулық: ескерту, кеңес және көңіл көтеру сөздері. Торонто, 1893 жыл.
Діни өлеңдер, әндер, катехизм және т.б. кри тілінде. Монреаль, 1886 жыл.
Ортақ дұға кітабы. (Аударған: Джон Хорден) Лондон, 1889 жыл (1970 жылға дейін қосымша басылымдар).
Ішінде: Палеографиялық саяхаттар. Сент-Эндре, 1995 жыл.