Кіріспе
Швейцариялық жарыс жүргізушісі (1939–2006)
Джанклаудио Джузеппе "Клай" Регаццони (; 5 қыркүйек 1939 – 15 желтоқсан 2006) – швейцариялық жарыс жүргізуші. Ол 1970 жылдан 1980 жылға дейін Formula One жарыстарында өнер көрсетіп, бес Гран-приде жеңіс тойлады. Оның тұңғыш жеңісі – дебюттік маусымында, Монцада өткен Италия Гран-присінде, Ferrari үшін жүргізе отырып. Ол 1972 жылғы F1 маусымына дейін италиялық командада қалды. BRM командасында бір маусым өткеннен кейін Регаццони 1974 жылғы F1 маусымынан 1976 жылғы F1 маусымына дейін Ferrari-ге қайта оралды. 1976 жылдың соңында Ferrari-ден кеткен соң Регаццони Ensign және Shadow командаларына қосылды, ал 1979 жылғы F1 маусымында Williams командасына ауысты, онда ол британдық команданың тұңғыш Гран-при жеңісін – 1979 жылғы Сильверстоундағы Британ Гран-приін жеңіп алды. 1980 жылы Williams командасында оның орнына Карлос Рютеманн келді, ал ол Ensign командасына қайта оралды. 1980 жылғы АҚШ-тың Батыс Гран-присінде болған апат салдарынан ол белден төменге паралич болды, бұл оның Формула 1-дегі мансабын аяқтады. Алайда Регаццони жарыстардан тоқтап қалған жоқ; 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында ол Париж-Дакар раллиі мен Себрингте 12 сағаттық жарысқа қолмен басқарылатын автомобильде қатысты. 1996 жылы Регаццони итальян телеарнасында комментатор болып жұмыс істеді. Ол өте жарысқа құштар, белсенді жүргізуші ретінде танымал болды; Джоди Шектер «Егер ол ковбой болғанда, ол қара шапан киер еді» деген пікірін білдірді. Регаццони 2006 жылдың 15 желтоқсанында Италияда болған жол апатынан көз жұмды.
Жеке өмірі және ертедегі өмірі
Джанклаудио Регаццони 1939 жылдың 5 қыркүйегінде Швейцарияның Мендризио қаласында дүниеге келді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң болды. Регаццони Швейцарияның итальян тілінде сөйлейтін аймағының бөлігі – Тичино кантонындағы Порцада өсті. Ол Мария Пиаға үйленді және екі баласы болды: Алессия мен Джан Мария. Ол салыстырмалы түрде кеш, 24 жасында үйленді. Оның алғашқы автоспорт тәжірибесінің көп бөлігі Италияда өтті, себебі Швейцария 1955 жылғы Ле-Манның 24 сағаттық жарысындағы қайғылы апаттан кейін мотор спортын тыйым салған еді. Оның алғашқы қатысқан жарыстары жеке Austin Healey Sprite көлігімен болды, онда алғашқы үш жарысының екеуінде жүлделі орынға ие болды. Ал 1970 жылы олар бірге Еуропа Формула 2 чемпионатында жеңіске жетті.
Спорттық автокөлік жарыстары
Регаццони Формула-1 жарыстарымен қатар, спорттық автомобильдер жарысына да қатысты, соның ішінде 1970 жылғы Ле-Манның 24 сағатында ол Артуро Мерзариомен бірге Ferrari 512S көлігінде сынға түсті. Алайда, олар тек 38 айналымнан кейін жарыстан шықты. Бұл Регаццонидің Ле-Манның 24 сағаттық жарысына жалғыз қатысуы болды, бірақ ол 1972 жылғы жарысқа сынақтан өтті. Келесі екі жыл бойы Регаццони Ферраридің спорттық автомобильдер жарысы командасының тұрақты мүшесі болды. 312B негізіндегі 312P машиналарымен Регаццони көбінесе жарыс алаңының басында немесе оған жақын жүрді. Джеки Иккспен үнемі жұптасып, олар 1971 жылы Брэндс-Хатчта өткен BOAC 1000 км жарысында екінші орынды алды және Имола 500 км жарысының алғашқы кезеңінде жеңіске жетті. Регаццони бұл жолы Брайан Редменмен бірге Kyalami 9 сағаттық жарыста да жеңіске қол жеткізді. 1972 жылы да сәттіліктер жалғасты, ол Редменмен бірге 1000 км Буэнос-Айресте екінші орын алды, сондай-ақ беделді Спа 1000 км жарысын ұтты. Маусымның ең жарқын сәті – Регаццони/Иккс жұбы Монцадағы 1000 км жарысында жеңіске жеткен кезде болды. 1973 жылы Феррариден кеткеннен кейін Регаццонидің спорттық автомобильдердегі нәтижелері нашарлады. Оның бәсекеге қабілетсіз Alfa Romeo 33 TT көлігі Ferrari және Matra командаларынан толыққанды жеңіліске ұшырады. 1973 жылдың соңында Феррари спорттық автомобильдер жарысынан шықты, ал Регаццонидің 1974 жылы Феррари Формула-1 командасына қайта оралуы оның спорттық автомобильдердегі мансабын тиімді түрде аяқтады, себебі ол басқа өндірушілер үшін жарыса алмады.
1970-72: Феррари
1970 жылғы Формула-1 маусымының алғашқы жарыстарында «Феррари» тек бір машинамен, бельгиялық Жакки Иккспен қатысты. Бірақ Бельгиядағы төртінші кезеңде команда жас пилоттарды сынап көру үшін екінші машинаны қосуға шешім қабылдады. Итальяндық Игнацио Джунти Бельгияда екінші орын алды, нәтижесінде төртінші орынға ие болды, ал келесі кезеңде Нидерландта Регаццони оның орнын басты, ол да төртінші орынды жеңіп алды. Джунти Франция Гран-приінде қайтадан жарысқа қатысты, бірақ жеңімпаздан және 1970 жылғы әлем чемпионы Йошен Риндттен үш айналым қалып, он төртінші орынға түсті. Регаццони Британ Гран-приіне «Феррари» командасына оралды, онда ол тағы да төртінші орынды иеленді, бірақ осы жолы Регаццони жарысқа қатысу құқығын сақтап қалды. 1970 жылғы маусымның соңғы алты кезеңінде Регаццони төрт рет жүлделі үштікке кірді, соның ішінде «Ферраридің» туған жері Монцада жеңіске жетті. Алайда, жарыс чемпионаттың көшбасшысы Риндттің жарысқа іріктеу кезінде қайтыс болуымен көлеңкеленді. Мексикадағы соңғы кезеңде алғашқы поул-позицияны алып, жоғары деңгейдегі бірінші маусымын сәтті аяқтады. Регаццони 33 ұпаймен пилоттар чемпионатында үшінші орынды иеленді, ол қайтыс болғаннан кейін әлем чемпионы атанған Риндттен 12 ұпайға қалып қойды. 1971 жылдың қысында спорттық автомобильдер жарысында Джунтидің қазасына байланысты «Феррари» 1971 жылғы Формула-1 маусымында Иккс пен Регаццониді таңдады. Формула-1 әлем чемпионатының еуропалық кезеңдері басталар алдында Регаццони Брэндс-Хатчта өткен Чемпиондар жарысын жеңіп, Жакки Стюартты екінші орынға ықты. Осы ертедегі үміттерге қарамастан, «Феррари» 312B және B2 машиналары Стюарт/Тиррелл 003 комбинациясынан нашар екенін көрсетті. Регаццони маусым ішінде үш рет жүлделі үштікке ғана кірді, сондай-ақ Британ Гран-приінде поул-позицияны жеңіп алды. Швейцариялық сол жылы пилоттар чемпионатында жетінші орынды иеленді, ол әлем чемпионы Жакки Стюарттан 49 ұпайға қалып қойды. 1972 жылы Регаццони үшін тағы да көңілі толмады, ол Германияда тек бір рет жүлделі үштікке кірді, бірақ бұл өткен маусымға қарағанда екі ұпайға артық болды. Регаццони тағы да пилоттар чемпионатында жетінші орынды иеленді, ол әлем чемпионы Эмерсон Фиттипальдиден 46 ұпайға қалып қойды.
1973: BRM
Регаццони 1973 жылы Ferrari командасынан кетіп, Marlboro демеушілігімен BRM командасына "астрономиялық гонорар" алғаны хабарланды. Ол Жүргізушілер чемпионатында екінші орынды иеленді, бұл оның мансабындағы ең жақсы нәтиже болды, Фиттипальдиден үш ұпай ғана қалып қойды. Ferrari 1975 жылы Лауда мен Регаццонидің қызметін сақтап қалды, ал екеуі бірге алты жеңіске жетті: Лауда бес рет, ал Регаццони 1975 жылғы Италия Гран-присінде бір рет жеңіске қолы жеткізді. Регаццони сондай-ақ өз елінде өткен, чемпионатқа кірмейтін Швейцария Гран-присінде де жеңіске жетті, бұл көрсеткіштің өзі швейцариялық пилоттардың арасында бірінші болды. Ferrari Конструкторлар чемпионатында жеңіске жетті, ал Лауда өзінің үш әлемдік титулының біріншісін жеңіп алды. Регаццони 25 ұпаймен Жүргізушілер чемпионатында бесінші орынды иеленді. 1976 жыл Регаццони үшін Формула-1-дегі кері кетудің бастамасы болды. Маусымның сәтті басталуына қарамастан, дебюттік Лонг-Бич Гран-приінде жеңіске жетіп, тағы үш мәрте мәнерлеп жарысқаннан кейін, Лауданың Нюрбургрингтегі апатынан кейін Ferrari командасында ішкі дау-дамайлар туды. Лауда маусымның соңғы жарысында Жапонияда Жүргізушілер чемпионатында жеңіліске ұшырағаннан кейін, Ferrari Лауданың наразылығына қарамастан, швейцариялық пилотты Карлос Рютеманмен ауыстыруға шешім қабылдады. Аргентиналық пилот Лаудамен Регаццонидей жақсы қарым-қатынас құра алмады. Регаццони Ferrari командасын тастап кеткен кезде, ол команда сапында 73 жарысқа қатысып, ең ұзақ қызмет еткен Ferrari пилоты болды. Бұл рекорд 12 жыл бойы сақталды, 1988 жылғы Венгрия Гран-присінде Микеле Альборето осы көрсеткішті жаңартқанша.
1977 ж. - Прапорщик
Феррариден босатылғаннан кейін Регаццони Энсин командасына өтуді жөн көрді. Оның мұндай шағын командаға ауысуы біраз адамды таң қалдырды, бірақ Регаццони Берни Экклстоунның Брэбхам үшін жүргізуге жасаған ұсынысынан гөрі осы шағын команданы таңдады, себебі ол "жақсы адамдармен жарысуды" артық көрді. Аргентинадағы дебютінде ұпай жинағанмен, Энсинмен бірге өткен маусымы сәтті болмады. Регаццони маусым бойы тағы екі рет ұпай алды және маусымды барлығы бес ұпаймен аяқтады. Мамыр айында Регаццони Теодор Ресинг үшін McLaren Offenhauser көлігімен Индианаполис 500 жарысына қатысты. Жарысқа дайындық кезінде ол ауыр апатқа ұшырады, бірақ біліктілік сабағына қатысуға мүмкіндік алды. Бірінші пит-стоп кезінде отын бакі істен шыққаннан кейін ол 30-шы орынды иеленді.
1978: Көлеңке
Регаццони 1978 жылы Алан Джонстың Уильямс командасына кеткенінен кейін Шэдоу командасына келді. Регаццони екі рет ұпай жинап, Жүргзушілер чемпионатында 16-шы орынды иеленді, әлем чемпионы Марио Андреттиден 60 ұпайға қалып қойды.
1979: Уильямс
Фрэнк Уильямс Регаццониге Алан Джонспен бірге бәсекеге қабілетті машинада соңғы мүмкіндік берді. Уильямс FW07, әсіресе маусымның соңғы кезеңінде өте бәсекеге қабілетті болып шықты, 1979 жылғы күнтізбедегі соңғы жеті жарыстың бар болғаны екеуінде ғана жеңіске жетпеді. Бірінші жеңіс Регаццониге Сильверстоун трассасында тиесілі болды, бұл Уильямс Гран-при командасының 100-ден астам жеңісінің алғашқысы еді. Команданың сауд арабтық демеушілеріне құрмет көрсетіп, ол подиумда Lilt сусінімен тойлады. Дегенмен, оның жетістігіне қарамастан, маусым соңында оны тағы да Карлос Рютеманмен ауыстырды. Италия Гран-приінде автоспорт журналисі Найджел Роубек Регаццониден 40 жасында, бәсекеге қабілетті орынға үміті болмаса да, неге жарыс жүргізуді жалғастыратынын сұрады. Регаццони: "Мен [Формула 1-ді] жақсы көремін, ал ең бастысы – жарыс машиналарын жүргізуді жақсы көремін. Осылай сезінгенімде неге тоқтауым керек?" – деп жауап берді.
1980: Энсинмен қайта оралды
1980 жылы бәсекеге қабілетті машина ұсынылмағандықтан, Регаццони қайтадан Ensign командасына қосылды. Оның маусымы жылдың төртінші жарысынан кейін күрт аяқталды. Лонг-Бичте өткен 1980 жылғы АҚШ Гран-приінің батыс кезеңінде, ол сағатына шамамен 280 км/сағ жылдамдықпен ұзақ, жоғары жылдамдықты тік жолдың соңында Ensign машинасының тежегіш педалі бұзылғанда апатқа ұшырады. Рикардо Зуниноның бұрынғы Brabham машинасы қашқылау жолында тоқтаған еді. Кейін Регаццони: "Мен Зуниноның машинасына соқтығыстым, содан кейін кедергіге шағылыстым. Шамамен 10 минут бойы есімді жоғалттым. Содан кейін жамбас аймағымда қатты ауырсыну сезілді" деп еске алды. Апат салдарынан Регаццони белден төменге паралич болып, мансабы аяқталды. Санасы келген соң Регаццони жарыс ұйымдастырушыларына талап қойып, олардың қауіпсіздік шаралары жеткіліксіз екенін мәлімдеді. Бірақ жарыс ұйымдастырушылары шаралардың қанағаттанарлық екенін көрсетіп, сот ісін ұтып алды.
Өлім
2006 жылдың 15 желтоқсанында Регаццони өзі жүргізген Chrysler Voyager көлігі итальяндық A1 автожолында, Парма маңында жүк көлігіне соқтығысып қаза тапты. Апатты тергеушілер оның сол кезде сағатына шамамен 100 км жылдамдықпен бара жатқанын анықтады, ал алғашқы болжамдарға қарамастан, сараптама Регаццонидің бақылауын жоғалтуына жүрек шабуы себеп болмағанын нақты көрсетті. Оның жаназасы 23 желтоқсанда Луганода өтті, оған Ники Лауда, Артуро Мерзарио, Джеки Стюарт, Эмерсон Фиттипальди және Питер Заубер сияқты Формула-1 әлемінің көптеген көрнекті өкілдері қатысты.
Портрет бейнесі
2013 жылы Рон Ховардтың "Жарыс" фильмінде, Джеймс Хант пен Ники Лауданың 1976 жылғы Формула-1 маусымындағы қарсыластығы көрсетілген, және оны Пьерфранческо Фавино сомдаған.
Ле-Манның толық 24 сағаттық жарысының нәтижелері
Жыл Команда Копилоттар Көлік Сыныбы Айналымдар 1970 SpA Ferrari SEFAC Артуро Мерзарио Ferrari 512S S5.0 38 Аяқталмады Аяқталмады