Киотодағы Рёан-дзи – Япон адынамалық бағы және Зен буддизмінің тамаша үлгісі. Тас пен құмнан тұратын керемет ландшафты, медитацияға қолайлы. ЮНЕСКО мұрасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киотодағы Дзен ғибадатханасы, Жапония.
Zen temple in Kyoto, Japan
Риоан-дзи (竜安寺, 龍安寺, Тыныштықтағы Аждаһа ғибадатханасы) – Жапонияның Киото қаласының солтүстік-батысында орналасқан Дзен ғибадатханасы. Ол Зен буддизмінің Ринзай тармағының Мёсин-дзи мектебіне жатады. Риоан-дзи бағы "каре сансуи" ("құрғақ ландшафт") деп аталатын ең көрнекті сақталған үлгілердің бірі болып есептеледі – бұл жапон Дзен ғибадатханасы бақша дизайнының күрделі түрі, әдетте тегіс кесек тастардың арасына орналасқан ерекше ірі тас формаларын қамтиды, ал тастар сызықты үлгілермен жуылған, бұл медитацияға көмектеседі. Ғибадатхана мен оның бақтары Ежелгі Киотоның тарихи ескерткіштері тізіміне және ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енген.
Ryōan ji (竜安寺, 龍安寺, The Temple of the Dragon at Peace) is a Zen temple located in northwest Kyoto, Japan. It belongs to the Myōshin ji school of the Rinzai branch of Zen Buddhism. The Ryōan ji garden is considered one of the finest surviving examples of kare sansui ("dry landscape"), a refined type of Japanese Zen temple garden design generally featuring distinctive larger rock formations arranged amidst a sweep of smooth pebbles (small, carefully selected polished river rocks) raked into linear patterns that facilitate meditation. The temple and its gardens are listed as one of the Historic Monuments of Ancient Kyoto, and as a UNESCO World Heritage Site.
Тарих
Ғибадатхана орны 11 ғасырда Фудзивара кланының иелігінде болған. Бірінші ғибадатхана – Дайдзю-ин, сондай-ақ қазірге дейін сақталған үлкен тоған сол ғасырда Фудзивара Санейосимен салынған. 1450 жылы тағы бір күшті саяхатшы Хосокава Кацумото ғибадатхана тұрған жерді сатып алды. Ол сол жерде өз резиденциясын салып, Рёан-дзи дзен ғибадатханасын құрды. Онин соғысы кезінде ғибадатхана қирады. 1473 жылы Хосокава Кацумото қайтыс болды, ал 1488 жылы оның ұлы Хосокава Масамото ғибадатхананы қайта жаңартты. Ғибадатхана бірнеше императордың мазары ретінде қызмет етті. Олардың қабірлері бүгінде Рёан-дзидегі «Жеті император қабірі» деп белгілі бір жерде орналасқан. Уда, Казань, Ичидзё, Го Сузаку, Го Рейдзей, Го Сандзё және Хорикава императорларының жерленген орындары олардың қайтыс болғаннан кейін қарапайым болған. Бұл қабірлер қазіргі түріне 19 ғасырда император Мэйдзидің бұйрығымен императорлық мазарларды (мисасаги) қалпына келтіру арқылы жетті. Бақты кім және қашан салғаны туралы әртүрлі пікірлер бар. Көптеген дереккөздер оны 15 ғасырдың екінші жартысына жатқызады. Кейбір мәліметтерге сәйкес, оны 1450 және 1473 жылдар аралығында Рёан-дзидің алғашқы ғибадатханасын салған Хосокава Кацумото салған. Басқа дереккөздер оны оның ұлы Хосокава Масамото 1488 жылы немесе оған жуық уақытта салғанын айтады. Кейбіреулер бақты танымал пейзаж суретшісі және монах Соами (1525 жылы қайтыс болған) салғанын айтады, бірақ басқа авторлар бұл пікірге келіспейді. Кейбір дереккөздер бақты 16 ғасырдың бірінші жартысында салғанын, ал басқалары одан кейін, Эдо кезеңінде, 1618-1680 жылдар аралығында салғанын мәлімдейді. Бақты күтуде дзен монахтарының еңбегіне, құмды тізуден басқа, ешқандай дәлел жоқ.
The site of the temple was an estate of the Fujiwara clan in the 11th century. The first temple, the Daiju in, and the still existing large pond were built in that century by Fujiwara Saneyoshi. In 1450, Hosokawa Katsumoto, another powerful warlord, acquired the land where the temple stood. He built his residence there, and founded a Zen temple, Ryōan ji. During the Ōnin War between the clans, the temple was destroyed. Hosokawa Katsumoto died in 1473, and in 1488 his son, Hosokawa Masamoto, rebuilt the temple. The temple served as a mausoleum for several emperors. Their tombs are grouped together in what are today known as the "Seven Imperial Tombs" at Ryōan ji. The burial places of these emperors—Uda, Kazan, Ichijō, Go Suzaku, Go Reizei, Go Sanjō, and Horikawa—would have been comparatively humble in the period after their deaths. These tombs reached their present state as a result of the 19th century restoration of imperial sepulchers (misasagi) which were ordered by Emperor Meiji. There is controversy over who built the garden and when. Most sources date it to the second half of the 15th century. According to some sources, it was built by Hosokawa Katsumoto, the creator of the first temple of Ryōan ji, between 1450 and 1473. Other sources say it was built by his son, Hosokawa Masamoto, in or around 1488. Some say that the garden was built by the famous landscape painter and monk, Sōami (died 1525), but this is disputed by other authors. Some sources say the garden was built in the first half of the 16th century, others reckon later, during the Edo period, between 1618 and 1680. There is no evidence of Zen monks having worked on the garden, apart from the raking of the sand.
Дзен бақшасы
Ғибадатхананың аты 15 ғасырдың соңында салынған деп есептелетін, оның танымал Дзен бақшасы – каресансуи (құрғақ ландшафт) тас бақшасымен бірдей аталады. Бақшаның пішіні тіктөртбұрыш, ұзындығы жиырма бес метр, ені он метр. Оның ішінде әртүрлі өлшемдегі он бес тас бар, олар бес топқа мұқият орналастырылған: бес тастан бір топ, үш тастан екі топ және екі тастан екі топ. Тастардың айналасы ақ қиыршық таспен көмкерілген, монахтар оны күнделікті мұқият тартады. Бақшадағы жалғыз өсімдік – тастардың төңірегінде өсетін еңкейіп жасылған мох. Бақшаны монастырьдың басшысы – ходжоның верандасында отырып қарауға арналған. Тастар осылай орналастырылған, осыдан верандадан бақшаның барлық композициясын бірден көру мүмкін емес. Бақшаның артындағы қабырға – бақшаның маңызды бөлігі. Ол саз балшықтан жасалған, уақыт өте келе нәзік қоңыр және қызыл түстерге боялған. 1977 жылы қабырғаның черепицамен жабылған шатыры бұрынғы түріне келтірілді, ағаш қабығымен жаңартылды. Бұл бақша композитор Джон Кейдж үшін ерекше маңызға ие болды, ол оған арнап бірнеше шығарма жазды және көркем туындылар жасады.
The temple's name is synonymous with the temple's famous Zen garden, the karesansui (dry landscape) rock garden, thought to have been built in the late 15th century. The garden is a rectangle of , twenty five meters by ten meters. Placed within it are fifteen stones of different sizes, carefully composed in five groups; one group of five stones, two groups of three, and two groups of two stones. The stones are surrounded by white gravel, which is carefully raked each day by the monks. The only vegetation in the garden is some moss around the stones. The garden is meant to be viewed from a seated position on the veranda of the hōjō, the residence of the abbot of the monastery. The stones are placed so that the entire composition cannot be seen at once from the veranda. The wall behind the garden is an important element of the garden. It is made of clay, which has been stained by age with subtle brown and orange tones. In 1977, the tile roof of the wall was restored with tree bark to its original appearance. The garden had particular significance for the composer John Cage, who composed a series of works and made visual art works based on it.
Бақтың мәні
Кез келген өнер туындысы сияқты, Рёан-дзидің көркем бағы да түсіндіруге немесе ықтимал мағыналарын зерттеуге ашық. Жапония ішінде де, сыртында да бақтың нені бейнелейтіні туралы көптеген әртүрлі теориялар айтылды – ағыстағы аралдар, өзеннен өтетін жолбарыс отбасы, тау шатқалары, тіпті геометрияның құпиялары немесе тақ сандардың тепе-теңдік ережелері туралы болжамдар да бар. Бақ тарихшысы Гунтер Ницке былай деп жазды: "Рёан-дзидегі бақ ештеңені бейнелемейді, немесе дәлірек айтқанда, кез келген қате түсініктіктің алдын алу үшін, Рёан-дзи бағы символдық емес, сонымен қатар, нақты немесе мифтік әлемде кездесетін табиғи сұлулықты қайта жаңғырту құнына ие емес. Мен оны кеңістіктегі 'табиғи' нысандардың абстрактілі композициясы деп санаймын, оның міндеті – медитацияға жетелеу."
Like any work of art, the artistic garden of Ryōan ji is also open to interpretation or research into possible meanings. Many different theories have been put forward inside and outside Japan about what the garden is supposed to represent, from islands in a stream, a tiger family crossing a river, mountain peaks, to theories about secrets of geometry or the rules of equilibrium of odd numbers. Garden historian Gunter Nitschke wrote: "The garden at Ryōan ji does not symbolize anything, or more precisely, to avoid any misunderstanding, the garden of Ryōan ji does not symbolize, nor does it have the value of reproducing a natural beauty that one can find in the real or mythical world. I consider it to be an abstract composition of 'natural' objects in space, a composition whose function is to incite meditation."
Бақтың ғылыми талдауы
Ғылыми журнал Nature басылымында жарияланған мақалада Герт ван Тондер мен Майкл Лайонс тасты бақты талдап, бастапқы визуалды өңдеуде пішін талдауының моделін (медиалдық ось) құрастырады. Осы модельді пайдаланып, олар бақтың бос кеңістігінің жасырын құрылыммен ұйымдастырылғанын және ғибадатхана сәулетімен үйлесетінін көрсетеді. Зерттеушілердің сөзіне сәйкес, бір маңызды симметриялық ось негізгі залдың ортасынан өте жақын жерден өтеді, ол дәстүрлі түрде ең қолайлы қарау нүктесі болып саналады. Осы нүктеден тастардың орналасуын қарастырғанда, табиғаттағы пішін (дәл екіге бөлінген, түбірден үшінші деңгейге қарай орташа тармақтарының ұзындығы бірте-бірте азаятын ағаш) көзге көрінеді. Зерттеушілер бақтың жасырын құрылымы көрерменнің стимул пішіндерінің ассиалдық симметриялы қаңқаларына беймәлім визуалды сезімталдығына сәйкес келу үшін жасалғанын ұсынады. Олардың тұжырымдамасын қолдай отырып, жеке тас элементтерінің орналасуын кездейсоқ өзгерту ерекше қасиеттерін жойғанын анықтады. Рёан-дзиде жасалғаннан бері ғасырлар өткен соң да, құрғақ элементтердің ықпалы бақ дизайнында көрініс табады және қайта қарастырылады – мысалы, Германиядағы Вольфсбург өнер музейіндегі Япангартенде.
In an article published by the science journal Nature, Gert van Tonder and Michael Lyons analyze the rock garden by generating a model of shape analysis (medial axis) in early visual processing. Using this model, they show that the empty space of the garden is implicitly structured, and is aligned with the temple's architecture. According to the researchers, one critical axis of symmetry passes close to the centre of the main hall, which is the traditionally preferred viewing point. In essence, viewing the placement of the stones from a sightline along this point brings a shape from nature (a dichotomously branched tree with a mean branch length decreasing monotonically from the trunk to the tertiary level) in relief. The researchers propose that the implicit structure of the garden is designed to appeal to the viewer's unconscious visual sensitivity to axial symmetry skeletons of stimulus shapes. In support of their findings, they found that imposing a random perturbation of the locations of individual rock features destroyed the special characteristics. Centuries after its creation, the influences of the dry elements at Ryōan ji continue to be reflected and re examined in garden design—for example, in the Japangarten at the Kunstmuseum Wolfsburg in Germany.
Басқа бау-бақшалар
Тау бақшасы Риоан-дзидің ең танымал бақшасы болса, ғибадатханада су бақшасы да бар; Фудзивара иелігінің бір бөлігі ретінде 12 ғасырда салынған Киёёчи тоғаны. Жақында көлдің солтүстік-батысына алмұрт ағаштары отырғызылды. Рёан-дзиде 17 ғасырға жататын шайхана мен шай бақшасы бар. Сәйхананың жанында әйгілі тас су бассейн орналасқан, онда тазару рәсімдері үшін су үздіксіз ағып тұрады. Бұл – Рёан-дзи цукубай, ол «көктеп отыру» деп аударылады; бассейннің төмендігіне байланысты, оны пайдалану үшін адам құрмет пен қарапайымдылықтың белгісі ретінде иілуі керек. Тас бассейннің бетіне жазылған 五, 隹, 止, 矢 канджилері жеке оқылғанда ешқандай мағынаға ие емес. Су бассейнінің шені дөңгелек болғанымен, дөңгелек бетіндегі ашық тесік шаршы (口) пішіндес. Егер әрбір төрт канджи 口 (шар тәрізді түбір «кучи» деп айтылады, яғни «ауыз» немесе «ашылу») арқылы оқылса, онда олар 吾, 唯, 足, 知 болады. Бұл «ware, tada taru (wo) shiru» деп оқылады, бұл сөзбе-сөз «Мен тек жеткіліктілікті білемін» (吾 = ware = мен, 唯 = tada = ғана, тек, 足 = taru = жеткілікті, лайық, 知 = shiru = білемін) немесе, поэтикалық түрде, «Мен тек қана қанағаттанғандығымды білемін» деп аударылады. Бұл буддалық ілімдерді қарапайымдық пен жанның ішкі байлығы туралы нығайтуға арналған. Цукубайдың орналасқан жері, оны көруге арналған верандадан төменде жатуы, адамды бамбук құбырынан ағып жатқан судың үнемі толығуын тыңдап, құрметпен иіліп, оның терең философиялық мағынасын толық түсінуге итермелейді. Цукубай сонымен қатар ирониялық қарама-қайшылықты қолдана отырып, Дзен ілімінің нәзік түрін бейнелейді: пішіні ежелгі қытай монетасын еске түндірсе, мағынасы материализмге қарсы. Осылайша, көптеген ғасырлар бойы цукубай ғибадатханада тұратын көптеген монахтар үшін әдемі көрнекі коан болып табылып, оларға күнделікті кедейлікке берген сертін жұмсақ еске түсіріп отырды. Ғимараттың қарама-қарсы жағындағы тамаша каре сансуи тас бағына қарамастан, сирек суретке түсірілетін Рёан-дзи шай бақшасы да ғибадатхананың тағы бір мәдени қазынасы болып табылады.
While the rock garden is the best known garden of Ryōan ji, the temple also has a water garden; the Kyoyochi Pond, built in the 12th century as part of the Fujiwara estate. Cherry trees have recently been planted northwest of the pond. Ryōan ji also has a teahouse and tea garden, dating to the 17th century. Near the teahouse is a famous stone water basin, with water continually flowing for ritual purification. This is the Ryōan ji tsukubai, which translates as "crouch"; because of the low height of the basin, the user must bend over to use it, in a sign of reverence and humility. The kanji written on the surface of the stone basin, 五, 隹, 止, 矢, are without significance when read alone. Though the water basin's frame is circular, the opening in the circular face is itself a square (口). If each of the four kanji is read in combination with 口 (the square shaped radical is pronounced kuchi, meaning "mouth" or "aperture"), which the square opening is meant to represent, then the characters become 吾, 唯, 足, 知. This is read as "ware, tada taru (wo) shiru", which translates literally as "I only sufficiency know" (吾 = ware = I, 唯 = tada = merely, only, 足 = taru = be sufficient, suffice, be enough, be worth, deserve, 知 = shiru = know) or, more poetically, as "I know only satisfaction". Intended to reinforce Buddhist teachings regarding humility and the abundance within one's soul, the meaning is simple and clear: "one already has all one needs". Meanwhile, the positioning of the tsukubai, lower than the veranda on which one stands to view it, compels one to bow respectfully (while listening to the endless trickle of replenishing water from the bamboo pipe) to fully appreciate its deeper philosophical significance. The tsukubai also embodies a subtle form of Zen teaching using ironic juxtaposition: while the shape mimics an ancient Chinese coin, the sentiment is the opposite of materialism. Thus, over many centuries, the tsukubai has also served as a humorous visual koan for countless monks residing at the temple, gently reminding them daily of their vow of poverty. Notwithstanding the exquisite kare sansui rock garden on the opposite side of the building, the less photographed Ryōan ji tea garden is another cultural treasure of the temple.