Кіріспе
1942–1990 жылдар Таиландтың Коммунистік партиясы – 1942 жылдан 1990 жылдарға дейін Таиландта белсенді болған коммунистік партия. Бастапқыда Сиамның Коммунистік партиясы деп аталған бұл партия 1942 жылдың 1 желтоқсанында ресми түрде құрылды, алайда елдегі коммунистік қозғалыс 1927 жылдан бастау алды. 1960 жылдары партия қатары мен қолдаушыларының саны артып, 1970 жылдардың басында Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Вьетнамнан кейінгі екінші ірі коммунистік қозғалысқа айналды. 1965 жылы партия Тайланд үкіметіне қарсы партизан соғысын бастады. Ішкі дау-дамайларға қарамастан, партия өзінің саяси қарыштамасында мемлекет ішіндегі мемлекет сияқты әрекет етті. Ауылдық тұрғындардың қолдауы кем дегенде төрт миллион адамды құрады деп есептеледі, ал әскери құрамында 10–14 мың қарулы жауынгер болды. Партияның ықпалы Таиландтың солтүстік-шығысы, солтүстігі және оңтүстігінде күшті болды. Ішкі партиялық келіспеушіліктер, халықаралық коммунистік одақтастықтардағы өзгерістер, Тайланд үкіметінің тиімді қарсы көтеріліс саясаты, оның ішінде партия кадрларына ұсынылған кең қабылданысқа ие болған рақымшылық және Суық соғыстың аяқталуы партияны 1990 жылдардың басында саяси аренадан сытырып тастады.
The Communist Party of Thailand (Abrv: CPT; พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย, ) was a communist party in Thailand active from 1942 until the 1990s. Initially known as the Communist Party of Siam, the party was founded officially on 1 December 1942, although communist activism in the country began as early as 1927. In the 1960s, the CPT grew in membership and support and by the early 1970s was the second largest communist movement in mainland Southeast Asia (after Vietnam). The party launched a guerrilla war against the Thai government in 1965. Even though the CPT suffered internal divisions, at its political peak the party effectively acted as a state within the state. Its rural support is estimated to have been at least four million people; its military arm consisted of 10–14,000 armed fighters. Its influence was concentrated in the northeastern, northern and southern Thailand. Following a series of internal party disputes, changes in international communist alliances, successful counter insurgency policies of Thailand's government including a widely accepted offer of amnesty for party cadres, and the Cold War coming to its conclusion, the party disappeared from the political scene in the early 1990s.
1920-1930 жылдар
Таиландтағы коммунистік қозғалыстың бастауы 1926-1927 жылдар аралығында Оңтүстік теңіздердегі коммунистік партияның Сиам арнайы комитетінің құрылуымен байланысты. 1927 жылғы ұлтшыл-коммунистік айырылыстан кейін 1920 жылдардың соңында Қытайдан Таиландқа қашқан солшылдардың келуі де қозғалысқа қолдауды күшейтті. Дереккөздер әртүрлі, бірақ 1929 жылдың соңы мен 1930 жылдың басында Сиам Коммунистік партиясы құрылды.
1940-1950 жылдар: партия құру
Коммунистік партияның өмір бастаған алғашқы кезеңінде Сиамдағы партия шағын болып қалды. Оның негізгі құрамы Бангкоктағы зиялылар еді. 1948 жылдың басына қарай, британдық барлау қызметі партияның бүкіл ел бойынша 3000 мүшесі бар деген хабарларды "асыра сілтеу" деп бағалады. Партия 1946 жылдан 1948 жылға дейін қысқа мерзімге заңды мәртебеге ие болды. Партияның құпия штабы Бангкоқтың Си-Фрая көшесіндегі ағаш үйдің ішінде орналасқан. 1951 жылдың ақпанында КПТ делегациясы Вьетнам Коммунистік партиясының (ВКП) Түйен Куанг қаласында өткен екінші ұлттық съезіне қатысты. КПТ 1952 жылы екінші партиялық съезін өткізді.
1960 жылдар: Халық соғысы
1960 жылы партия Мәскеуде өткен Коммунистік және жұмысшы партияларының халықаралық кездесуіне қатысты. 1961 жылдың қыркүйек айында КПТ үшінші партиялық съезін өткізді. Партия идеологиялық тұрғыдан маоизммен жақын болды. 1961 жылы ол қытайлық тәжірибеге сүйене отырып, қарулы күрес саясатын қалыптастырды, ол 1964 жылы жарияланды. Партия Кеңес Одағының Коммунистік партиясын ревизионистік және әлеуметтік империалистік деп айыптады. 1966 жылдан бастап Вьетнам Коммунистік партиясымен қарым-қатынас нашарлай бастады, себебі КПТ КПВ-ді Қытайға қолдау көрсетуде нақты ұстаным танытпағаны үшін сынады. Партия 1965 жылдың 1 қаңтарында Тайланд патриоттық фронтын (ТПФ) құрды. ТПФ бейбітшілік пен бейтараптыққа қатысты алты тармақты бағдарламаға ие болды. Фронт патриоттық және демократиялық үкімет құруды талап етті және Тайланд үкіметінің және Таиландтағы АҚШ әскерлерінің болуына қарсы шықты. ТПФ халық соғысы стратегиясының үшбұрыштық аясында (партия-армия-фронт) біріккен майдан рөлін атқаруға дайын тұрды. 1969 жылы Тайланд Халық азаттық армиясының Жоғарғы Бас қолбасшылығы құрылды, бұл партизандық күштерді дамытудың жаңа кезеңін баяндады.
1970-ші жылдар: ең жоғары көрсеткіш
1970 жылдан бастап Таиландтың Халықтық азаттық армиясы (ПЛАТ) Қытай мен Вьетнамнан маңызды логистикалық қолдау алды. ПЛАТ күштері операцияларын күшейтті, оның ішінде елдегі АҚШ Әуе күштерінің бомбалаушы базаларына шабуылдар жасады. Көп жағдайда қалалық өмірге үйренген студенттер партизандық күрестің қатал шындығына бейімделуде қиындықтарға тап болды, сондықтан партия олардың көпшілігін джунглидің тереңіне орналасқан ауылдарға жіберуге шешім қабылдады. Жаңа студенттер 5-10 адамнан тұратын топтарға бөлініп, елдегі шамамен 250 "азат етілген ауылға" таратылды. Бастапқыда КПТ Вьетнам мен Кампучия арасындағы қақтығыста бейтараптық саясат ұстанды, бұл Қытай және Вьетнам тараптарымен қарым-қатынастың нашарлауына себеп болды. Бірақ Вьетнам Кампучияға әскери тұрғыдан аралассан, КПТ 1979 жылдың 7 маусымында жарияланған мәлімдемесінде Вьетнамның бұл әрекетін айыптады. Коммунистік кадрлар соңында рақымшылыққа ие болды. 1981 жылдың наурыз айында Таиландтың Социалистік партиясы КПТ-мен қарым-қатынасын үзді, КПТ-нің шетелдік күштердің ықпалында екенін мәлімдеді. 1982-1983 жылдары КПТ кадрларының жаппай дезертирлеуіне ұшырады, оның әскери потенциалы күрт төмендеді.
Партиялық ұйым
1970 жылдардан бастап партияны 25 мүшесі бар Орталық Комитет сайлаған жеті мүшелі политбюро басқарды. Орталық Комитеттің құрамында әр түрлі провинциялық (чанват) комитеттері және олардың бағынында аудандық (амфо) комитеттері болды. Жергілікті деңгейде тамбон (кішкентай аудан) және мубан (ауыл) партиялық ұйымдары жұмыс істеді. Басқа дереккөздерде сол кезеңде партия басшысы ретінде "Самман жолдас" (Жарун Ваннам) есімі айтылады.