Кіріспе
Шиллон қамалы – Женева көлінде, Вейто қаласының оңтүстігінде, Во кантонында орналасқан ортағасырлық арал қамалы. Ол көлдің шығыс жағында, Монтрё мен Вильнёв арасындағы тар жағалауда орналасқан, бұл Ронаның Альпілік аңғарына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Шиллон – Швейцария мен Еуропадағы ең танымал ортағасырлық қамалдардың бірі. Савой үйі, содан кейін 1536 жылдан 1798 жылға дейін Берн билігінде болған қамал қазір Во кантонына тиесілі және ұлттық маңызы бар Швейцарияның мәдени мұрасы ретінде танылған. Қазіргі заманғы Чильон форты таудың тік беткейінде жасырылған.
Chillon Castle is an island medieval castle located on Lake Geneva, south of Veytaux in the canton of Vaud. It is situated at the eastern end of the lake, on the narrow shore between Montreux and Villeneuve, which gives access to the Alpine valley of the Rhône. Chillon is amongst the most visited medieval castles in Switzerland and Europe. Successively occupied by the House of Savoy, then by the Bernese from 1536 until 1798, it now belongs to the State of Vaud and is classified as a Swiss Cultural Property of National Significance. The Fort de Chillon, its modern counterpart, is hidden in the steep side of the mountain.
Этимология
Швейцариялық этнолог Альберт Самуэль Гатшеттің сөзінше, "Шильон" атауы вальденс диалектісінен келген және "жазық тас, плита, платформа" мағынасын береді. 1195 жылдан бастап куәландырылған Castrum Quilonis атауы "тас алақанына салынған қамал" дегенді білдіреді.
Кіріспе
Шильон қамалы Шильон аралында салынған, ол Монтрё мен Вильнёв арасындағы Женева көлінде овал тәрізді әктас тау жынысынан тұрады, көлге қарай сүйіп тұр. Бір жағы тік жар, екінші жағы көлдің терең түбімен шектеледі. Қамалдың орналасуы стратегиялық маңызға ие: ол Германия мен Францияға қарай солтүстікке өтуге мүмкіндік беретін Водос Ривьерасы мен Италияға дейінгі жылдам жол саналатын Рона аңғары арасындағы жолды қорғайды, сонымен қатар көлдің қарсы жағындағы Савойя жағалауына көрініс ашады. Осылайша, гарнизон Италияға баратын жолға әскери және саудалық тұрғыдан бақылау жүргізе алады және жол төлемін қабылдай алады. Шильон Рим дәуірінен бері әскери мақсатта пайдаланылып келеді, ал қазіргі қамалдың дамуы үш кезеңді қамтиды: Савой кезеңі, Берн кезеңі және Водос кезеңі.
Рим дәуірі
Шиллон Римнің шептік бекінісі ретінде пайда болды, Альп тауларындағы стратегиялық жолды қорғап тұрды. 19 ғасырдағы қазба жұмыстары барысында римдік кезеңге дейінгі заттар, сондай-ақ қола дәуірінен қалған ежелгі іздер табылды. Римдіктер бұл жерді екі қабатты ағаш қоршаумен нығайтқан. 10 ғасырда шаршы мұнара салынды, ал 13 ғасырдан бастап Шиллонның иелігі Сион епископымен байланыстырылады.
Савойлық кезең
Қаланың ең көне бөліктері нақты мерзімі анықталған жоқ, бірақ қамал туралы алғашқы жазба 1005 жылы тіркелген. Ол Бургундиядан Ұлы Сен-Бернар жолына дейінгі жолды бақылау үшін салынған. 1150 жылғы жарғыда граф Гумберт III Хоукреттің цистерциандықтарына Чильонға еркін өту құқығын берген, сол кездегі феодалдық қоғамда Савой графының вассалы болған Гаучер де Блоней қамалдың иесі деп аталған. 12 ғасырдың ортасынан бастап қамал Савой графтарының жазғы резиденциясы болды, олар Женева көлінде кемелер паркін ұстады. 1248 жылы қамал күрт кеңейтілді.
Чильон түрме ретінде
XVI ғасырдағы дін соғыстары кезінде Савой герцогтары қаланы түрме ретінде пайдаланды. Оның ең әйгілі тұтқыны, әлде Франсуа де Бонивард болды – Женевалық монах, Женевадағы Сен-Виктор аббаты және саясаткер, ол 1530 жылы Савой герцогтарынан туған жерін қорғағандығы үшін қамалды. Эстетиканы тарихи дәлдікке бағындырып, ол тарихи мұрағаттарды терең зерттеді және ауқымды археологиялық қазбалар жүргізді. Бұл процесс жоспарлар, эскиздер, фотосуреттер және Наифтің күнделігі арқылы жазылып, сақталды. 1908 жылы тасталғанға дейін, қалпына келтіру жұмысы кесілген тастарға жазулар түсіру (R = қалпына келтірілген; RFS = қалпына келтірудің факсимилесі; RL = еркін қалпына келтіру) немесе түстің өзгеруі, немесе қабырғаға қызыл сызық салу арқылы алмастырылған тастарды көрсетудің мұқият процесімен жүргізілді. Бастапқыда Ассоциация "заттарға олардың киген кейіпін, жасырын өмірді, сол заманғы идеялардың әсерін қайтару" ниетімен "көркемдік" қалпына келтіруді мақсат етті. Сонымен қатар, қамалда тарихи мұражай құру жоспарлануда. 1889 жылы ескерткіштерді қалпына келтіруде маманданған танымал өнер тарихшылары мен сәулетшілерден Техникалық комиссия құрылды. Рахн мен де Геймюллермен бірге, оған Шамберидегі сәулетші Теодор Фивел, Савой қамалының сәулетінің білгірі, Невшатель коллегиясын қалпына келтіруші және мемлекеттік сәулетші Анри Ассинар кірді. Комиссия алғаш рет 1890 жылғы 27 қазанда өтті және келесі жылдары қалпына келтіру жұмысын тығыз бақылады. Де Геймюллер оның табысына үлкен үлес қосты. 1865 жылы жарияланған және 1888 жылы Британдық сәулетшілердің Корольдік институтымен толықтырылған қағидаларға сүйене отырып, ол 1896 жылы Лозаннада басылған Қалпына келтіру бағдарламасының негізгі қағидаларын қалыптастырды. Нәтиже үлгілі деп танылды. 1898 жылы Цюрихтің ежелгілік қоғамындағы лекциясында Иоганн Рудольф Ран осы туралы мақтан тұтты, ал неміс императоры Вильгельм II Хоу-Кёнигсбург бекінісін қайта құруды жоспарлағанда Чильон моделі туралы сұрады. Осы қалпына келтіру жұмыстарының нәтижесінде қамал өте жақсы күйде сақталған және феодалдық сәулеттің көрнекті үлгісі болып табылады.
Туризм
18 ғасырдың соңынан бастап, қамал романтик жазушыларды қызықтырды және әлемнің түкпір-түкпірінен ақындарды, оның ішінде Жан Жак Руссо, Виктор Гюго, Александр Дюма, Густав Флобер, Мэри Шелли және Лорд Байронды шабыттандырды. 1939 жылға қарай, танымал туристік орын Монтрёға жақын орналасқандықтан, қамал жылына 100 000-нан астам келушіні тартты. 2005 жылға қарай бұл көрсеткіш 300 000-ға жетті. Чильон қамал қазір де кіру ақысы бойынша жұртшылыққа ашық және қамалдың сайтында көрсетілгендей, "Швейцариядағы ең көп тарихи ескерткіш". Жақын жерде тұрақ орындары мен автобус аялдамасы бар. Қамалдың ішінде негізгі бөлмелердің, оның ішінде әсем жатын бөлмесі, зал және жер асты қоймаларының интерьерлері қайта жаңартылған. Келушілер төрт үлкен зал, үш аула және 14 ғасырдың фрескаларымен безендірілген Савой герцогының бөлмесі – Camera domini сияқты бірнеше жатын бөлмелерін көре алады.
Өнер мен халықтық мәдениетте
Франсуа Бонивардың тарихынан шабыттанған Байрон 1816 жылы Франсуа туралы «Шилон тұтқыны» атты поэма жазды. Байрон түрменің тірегіне өзінің есімін де қашап қалдырды. Летиция Элизабет Лэндон Сэмюэл Прут салған қамал суретін (Ж. Б. Аллен өңдеген), 1838 жылы «Фишердің сурет салу бөлмесінен естеліктер» жинағында поэтикалық бейнелеумен жариялады. Густав Курбе швейцариялық жер аударылу кезінде, жақын орналасқан Ла-Тур-де-Пейльде қамалды бірнеше рет суреттеді. Ең танымал туындысы – 1874 жылы майлы бояумен салған «Шилон қамалы», қазір Орнан қаласындағы Курбе мұражайында сақтаулы. Генри Джеймс 1878 жылғы «Дейзи Миллер» романында басты кейіпкері Дейзи және оның американдық құрдасы Винтерборнға Чилон қамалына саяхат жасауды ұсынады. Франсуа Бонивардың бір кезде түрмеде отырғандығы Дейзи Миллер үшін символдық және алдын ала хабар беру мағынасын иеленеді, ол әлеуметтік шектеулерден құтыла аламын деп ойлайды. 1890 жылы сағатшы Эдуард Габриэль Вутрих бес жылдық еңбектің нәтижесінде механикалық автомат жасады. Мырыштан, болаттан және латуньдан жасалған бұл модель 1536 жылы берншілердің қамалды басып алуын және Франсуа Бониварды босатуын 1/100 масштабта бейнелейді. Өлшемдері көрсетілмеген, ол Женева композиторы Э. Перриннің қолмен жазылған ноталары бар музыкалық қораппен жабдықталған. Автомат ондаған жылдар бойы жоғалып, 2016 жылғы наурыз айында Парижде өткен аукционда Чилон достары қауымдастығы, Кантондық археология және тарих мұражайы (ҚАТМ) және Қамал қоры 59 000 швейцариялық франкқа сатып алды. Суретші Э. Лапьер 1896 жылы қамалды майлы бояумен суреттеді. Чилон Билл Эванстың 1968 жылғы тікелей концерттік альбомы «Монтрё джаз фестиваліндегі Билл Эванс» мұқабасы ретінде пайдаланылды және 1989 жылғы Диснейдің «Кішкентай русалка» анимациялық фильміндегі қамалдың прототипі болды. Патрик Колфилдтің 1975 жылғы «Түскі ас ішкеннен кейін» картинасында Шато Чилонның фотосуреті бар. Қамал екі рет Тонон-ле-Бенде орналасқан Compagnie du Graal театр труппасын қабылдады: 2009 жылы Шекспирдің «Лир патшасы» пьесасының дыбыс және жарықпен қойылған нұсқасы үшін, ал 2012 жылы грек мифологиясының гиперборейі Гиперионнан шабыттанған эпикалық фреска жасау үшін.