Кіріспе

Афон тауындағы монастырь, Грекия

Афон тауындағы монастырь

Ұлы Лавра монастыры (Μονή Μεγίστης Λαύρας) – Грекияның солтүстік-шығысындағы Афон түбегіндегі Афон тауында салынған алғашқы монастырь. Монастырь Афондық Афанасиймен 963 жылы құрылды, бұл Афон тауындағы ұйымдасқан діни өмірдің басталуын білдіреді. Монастырь орналасқан жерде Афон түбегінің ежелгі қалаларының бірі, мүмкін Акротуи болған, одан монастырьдің май сақтау қоймасындағы саркофагтары табылды. Монастырь тарихы басқа монастырлардың тарихымен салыстырғанда ең толық, себебі оның тарихи мұрағаттары көбінесе толық сақталған. Осы мұрағаттарды зерттеу басқа монастырлардың тарихын толыққанды білуге көмектеседі, олардың мұрағаттары ішінара немесе толығымен жойылған.

Негізін қалау

Ұлы Лавраның негізін қалаушы Афанасий 963 жылы досы және жобаны қаржылаған Византия императоры Никефор II Фокастың өсиетімен ғимараттарды салуды бастады. Никефор Афанасийге Ұлы Лавраның монахына айналатынын уәде еткен, бірақ жағдайлар мен оның қазасы бұл жоспарларды күштен шығарды. Дегенмен, Иоанн I Цимискес еселеген тұрақты императорлық үлестің арқасында ғимараттар біріктірілді. Императорлар Ұлы Лавраға Сент-Эвстратий аралы және Салоникидегі Сент-Андреас монастыры сияқты көптеген жерлер мен мүлікті де сыйлады. Бұл монахтардың санын 80-ден 120-ға дейін арттырды.

Кейінгі тарих

Афанасий Афондықтың (XI ғасыр) өмірбаянына сәйкес, құрылыс жобасы қорғаныш қабырғасымен басталып, содан кейін шіркеу мен келмелер салынды. Афанасий қайтыс болғаннан кейін монастырь өз қызметін бұрынғысынша жалғастырды. Императорлар оның дамуына көмектесті, ал XI ғасырда 700 монах болды, кішігірім монастырлар Ұлы Лавраға қосылды. XIV ғасырда монастырь, Афон тауындағы басқа монастырлар сияқты, Арагон тағынан келген испандықтар мен басқа қарақшылардың шабуылына ұшырады. Сонымен қатар, орыс саяхатшысы Исаия XV ғасырдың соңында монастырь гректерге тиесілі болғандығын куәландырды. Осы дағдарыстың нәтижесінде, ресми шіркеу мен императорлардың қарсылығына қарамастан, ерекше монахтық тәртібі – идиоритмиялық тәртіп қалыптасты. 1574 жылы Александрия патриархы Сильвестр көмектесті, монастырь кенобиттік тәртіппен қайтадан жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай ерекше тәртіп қайтадан енгізілді. 1655 жылы патриарх Дионисий III, өзі де монах болған, кенобиттік өмірге оралу үшін жеке қаражатын сыйлады, бірақ бұл әрекеттер жеткіліксіз болды және ерекше тәртіп XX ғасырға дейін (1914 жылға) сақталды, сол кезде кенобиттік тәртіпке оралуға жаңа талпыныстар жасалды, бірақ нәтижесіз болды. 1980 жылдан бері монастырь кенобиттік болып табылады.

Ғимараттар

Негізгі шіркеу (Katholikon) Афанасиймен салынды, ол құрылыс кезінде күмбездің бірі құлап, 6 жұмысшымен бірге қаза тапты. Ғибадатхананың архитектуралық стилі хор және дұға бөлімдерінің екі кең аумағымен ерекшеленеді. Бұл стиль қасиетті деп жарияланып, басқа монастырлар да оны үлгі етіп алды. Фрескалар 1535 жылы ұлы суретші Теофанис жасаған. Дегенмен, мұнараның алды (нартекс) 1854 жылы суреттелген. Нартекс (лити) солтүстігінде Себасттың қырық шейітіне арналған шағын шіркеу орналасқан, онда Афанасийдің қабірі сақталған. Литиден оңтүстікке қарай 1560 жылы Франко Кантеллано салған Әулие Николай шіркеуі орналасқан. Орталық кіреберіске қарама-қарсы орналасқан трапеза крест тәрізді пішіндес және Афон тауындағы ең ірісі. Оның ішкі жағы Теофанис немесе оның оқушылары салған фрескалармен толы.

Өнер қазыналары

Монастырь кітапханасы негізгі шіркеудің артында орналасқан. Онда 2116 грек қолжазбасы және 165 кодекс сақталған. Олардың ішінде Жаңа Өсиеттің онциалдық қолжазбалары: Кодекс Коислиниан, Кодекс Афос Лавренсис, Унциал 049, Унциал 0167 және кішкентай әріптермен жазылған 1073, 1505, 2524, 1519 нөмірлі қолжазбалар бар. Сонымен қатар, 20 000-нан астам басылған кітап және басқа тілдерде 100-ге жуық қолжазбалар кездеседі. Бұл жинақ – грек қолжазбаларының әлемдегі ең бай жинақтарының бірі. Қасиетхана негізгі шіркеудің артында орналасқан. Ең маңызды артефакттардың бірі – Никефор II Фоканың сыйы – алтынмен қапталған Інжіл қолжазбасы және Афанасийден бергі монахтардың тізімі (Куварас). Бұдан басқа, екінші мыңжылдықтың иконография тарихын қамтитын 2500 икона бар.

Климат

Ұлы Лавра күнді және жылы Жерорта теңізі климатына ие (Köppen: Csa). Қаңтар айындағы орташа ең жоғары температура шамамен, ал шілде және тамыз айларындағы орташа ең жоғары температура шамамен. Афинаның Ұлттық обсерваториясы станциясының деректеріне сәйкес, Ұлы Лавра 10а қаттылық аймағында орналасқан.

Атаулар ауыстырылуы

Үлкен Лавра монастырының құрметіне Campanula lavrensis өсімдік түрі аталған.