Сүйектегі стресс жарақаттары: қайталама жүктемеден туындайтын шағын жарықтар. Спортшыларда жиі кездеседі. Симптомы, себептері мен алдын алу туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүйектегі стресс сынықтары
stress fractures in bones
Стресс сынығы – уақыт өте келе қайталамалы стресс салдарынан туындайтын, шаршауға байланысты сүйек сынығы. Бұл сынықтар бір реттік күшті соққыдан емес, жүгіру немесе секіру сияқты қайталамалы, максималды емес жүктемеден туындаған жарақаттың нәтижесі болып табылады. Осы механизмге байланысты стресс сынықтары спортшыларда жиі кездесетін шамадан тыс жүктеме салдарынан болатын жарақаттардың бірі. Стресс сынықтары сүйектегі ұсақ жарықтар немесе шашты сынықтар түрінде көрінеді. Аяқтағы стресс сынықтары кейде "марш сынықтары" деп аталады, себебі бұл жарақат ұзақ қашықтыққа жүріп өткен сарбаздарда жиі кездеседі. Стресс сынықтары көбінесе төменгі аяқ-қолдың салмақ көтеретін сүйектерінде, мысалы, тібік және шыбық сүйектерінде (аяқ сүйектері), метатарсальдық және кепшік сүйектерінде (аяқ сүйектері) пайда болады. Сирек жағдайларда жамбас сүйегінің, сақылдақ сүйегінің және құрғақ сүйекдің стресс сынықтары кездеседі. Емдеу әдетте бірнеше айға созылатын жаттығуларды біртіндеп қайта бастаумен байланысты. Егер ауырсыну тұрақты болса, бұл сүйектегі ауыр жарақатты білдіруі мүмкін. Әдетте, сүйекте немесе оның маңында шешілген сезімділік және аймақта жалпы ісіну байқалады. Сүйекке қысым салғанда симптомдар қайта пайда болуы мүмкін.
A stress fracture is a fatigue induced bone fracture caused by repeated stress over time. Instead of resulting from a single severe impact, stress fractures are the result of accumulated injury from repeated submaximal loading, such as running or jumping. Because of this mechanism, stress fractures are common overuse injuries in athletes. Stress fractures can be described as small cracks in the bone, or hairline fractures. Stress fractures of the foot are sometimes called "march fractures" because of the injury's prevalence among heavily marching soldiers. Stress fractures most frequently occur in weight bearing bones of the lower extremities, such as the tibia and fibula (bones of the lower leg), metatarsal and navicular bones (bones of the foot). Less common are stress fractures to the femur, pelvis, and sacrum. Treatment usually consists of rest followed by a gradual return to exercise over a period of months. If pain is constantly present it may indicate a more serious bone injury. There is usually an area of localized tenderness on or near the bone and generalized swelling in the area. Pressure applied to the bone may reproduce symptoms
Стресс сынықтары көбінесе аз қозғалысты ұзақ уақыт сақтаған, содан кейін күрт жаттығулар жасаған адамдарда (сүйектері бұл жүктемеге дайын болмаған) кездеседі. Олар сондай-ақ жүгіру немесе секіру сияқты жоғары көлемді, жоғары қарқынды жаттығуларды орындаған спортшыларда да кездесуі мүмкін. Ұзақ қашықтыққа марш жасайтын сарбаздарда да стресс сынықтары жиі кездеседі. Бұлшықет шаршауы да стресс сынықтарының пайда болуына ықпал етуі мүмкін. Жүгірушіде әр қадам аяқтың әртүрлі бөліктеріне үлкен күш түсіреді. Әрбір соққы – жылдам үдеу және энергия беру – сіңірілуі керек. Бұлшықеттер мен сүйектер соққыны сіңіретін рөл атқарады. Алайда, ұзақ қашықтыққа жүгіргеннен кейін, әдетте аяқтың төменгі бөлігіндегі бұлшықеттер шаршап, соққыны сіңіру қабілетін жоғалтады. Сүйек енді үлкен күштерге ұшырағандықтан, сыну қаупі артады. Бұрынғы стресс сынықтары тәуекел факторы ретінде анықталған. Стресс сынықтарының тарихымен қатар, тік саялы тібік, жоғары деңгейдегі жамбас сыртының айналуы, остеопения, остеопороз және қанатталған табан стресс сынықтарына бейімделіктің жалпы факторлары болып табылады. МРТ диагностиканың ең дұрыс әдісі болып көрінеді. Стресс сынықтарын анықтау үшін арзан балама ретінде дыбыс тақтасын қолдану ұсынылады. Дәрігер күдікті сүйектің бойына дірілдейтін дыбыс тақтасын қояды. Егер стресс сынығы болса, діріл ауырсынуға себеп болады. Бұл тесттің оң нәтижеге жету ықтималдығы төмен, ал теріс нәтижеге жету ықтималдығы жоғары, сондықтан оны жалғыз диагностикалық әдіс ретінде қолдануға болмайды. Ортопедиялық стелькалар әскери қызметкерлерде стресс сынықтарының таралуын азайтуға көмектеседі, бірақ бұл нәтиже жалпы халыққа немесе спортшыларға қатысты ма, әлі белгісіз. Ал кейбір спортшылар, аяқ киімдегі төсемнің болуы денедің табиғи соққыны сіңіру қабілетін төмендетіп, жүгіру кезінде жарақаттардың жиілігін арттырады деп санайды. Сүйектерге көбірек күш түсетін жаттығулар кезінде, кальций (2000 мг) және D витаминін (800 ХБ) күнделікті қабылдауды арттыруға болады, бұл әрбір адамның жағдайына байланысты. Бесінші метатарсальдың (аяқтың сыртқы жиегінің ортасы) проксималды метадиафизеалдық сынықтарының жақсы жазылмауы да белгілі.
Stress fractures commonly occur in sedentary people who suddenly undertake a burst of exercise (whose bones are not used to the task). They may also occur in athletes completing high volume, high impact training, such as running or jumping sports. Stress fractures are also commonly reported in soldiers who march long distances. Muscle fatigue can also play a role in the occurrence of stress fractures. In a runner, each stride normally exerts large forces at various points in the legs. Each shock—a rapid acceleration and energy transfer—must be absorbed. Muscles and bones serve as shock absorbers. However, the muscles, usually those in the lower leg, become fatigued after running a long distance and lose their ability to absorb shock. As the bones now experience larger stresses, this increases the risk of fracture. Previous stress fractures have been identified as a risk factor. Along with history of stress fractures, a narrow tibial shaft, high degree of hip external rotation, osteopenia, osteoporosis, and pes cavus are common predisposing factors for stress fractures. MRI appears to be the most accurate diagnostic test. Tuning forks have been advocated as an inexpensive alternative for identifying the presence of stress fractures. The clinician places a vibrating tuning fork along the shaft of the suspected bone. If a stress fracture is present, the vibration would cause pain. This test has a low positive likelihood ratio and a high negative likelihood ratio meaning it should not be used as the only diagnostic method. Orthotic insoles have been found to decrease the rate of stress fractures in military recruits, but it is unclear whether this can be extrapolated to the general population or athletes. On the other hand, some athletes have argued that cushioning in shoes actually causes more stress by reducing the body's natural shock absorbing action, thus increasing the frequency of running injuries. During exercise that applies more stress to the bones, it may help to increase daily calcium (2,000 mg) and vitamin D (800 IU) intake, depending on the individual. Proximal metadiaphyseal fractures of the fifth metatarsal (middle of the outside edge of the foot) are also notorious for poor bone healing.
Эпидемиология
АҚШ-та спортшылар мен әскери қызметшілерде стресс-сынықтардың жылдық жиілігі спорт түріне және басқа да қауіп факторларына байланысты 5%-дан 30%-ға дейін құрайды. Әйелдер мен жоғары белсенді өмір салты бар адамдар да көбірек тәуекелге ұшырайды. Жасы ұлғайған сайын, жасқа байланысты сүйек массасының тығыздығы төмендегендіктен, стресс-сынықтардың жиілігі де артуы мүмкін. Балалар да қауіпте болуы мүмкін, өйткені олардың сүйектері әлі толық тығыздық пен күшке ие болған жоқ. Әйелдер арасындағы спортшылардың үштігі де әйелдерді қауіпке ұшыратады, себебі тамақтанудың бұзылуы және остеопороз сүйектердің нашарлауына әкелуі мүмкін. Бұл түрдегі жарақаттар көбінесе салмаққа түсетін төменгі аяқ-қолдарда кездеседі. Стресс-сынықтарға ең көп ұшырайтын сүйектер – тібік сүйегі, табан сүйектері, метатарсал сүйектер, шыбық сүйегі, сан сүйегі, жамбас және омыртқа. Жоғарғы аяқ-қолдардағы стресс-сынықтар сирек кездеседі және әдетте бұлшықет күштерінің әсерінен дене жоғарғы бөлігінде пайда болады. Стресс-сынықтарға ең жоғары тәуекелге ие топ – қайталамалы, жоғары қарқынды жаттығулармен айналысатын спортшылар мен әскери қызметшілер. Жерге тиетін күштердің шамадан тыс, қайталамалы болуымен байланысты спорт түрлерінде стресс-сынықтардың жиілігі жоғары. Стресс-сынықтың пайда болатын орны адамның айналысатын қызметіне/спорт түріне байланысты. Әйелдер төмен аэробтық қабілет, азайған бұлшықет массасы, сүйек минералды тығыздығының төмендеуі және басқа да анатомиялық және гормоналдық факторларға байланысты стресс-сынықтарға ерлерге қарағанда көбірек бейім. Аменореясы бар әйелдерде эуменореясы бар әйелдерге қарағанда стресс-сынықтардың қаупі екі-төрт есе артады. Сүйек денсаулығының нашарлауы стресс-сынықтардың қаупін арттырады және зерттеулер сүйек минералды тығыздығы мен стресс-сынықтардың пайда болуы арасында кері байланыс бар екенін көрсетті. Бұл жағдай көбінесе сан сүйегінің мойнында байқалады.
In the United States, the annual incidence of stress fractures in athletes and military recruits ranges from 5% to 30%, depending on the sport and other risk factors. Women and highly active individuals are also at a higher risk. The incidence probably also increases with age due to age related reductions in bone mass density (BMD). Children may also be at risk because their bones have yet to reach full density and strength. The female athlete triad also can put women at risk as disordered eating and osteoporosis can cause the bones to be severely weakened. This type of injury is mostly seen in lower extremities, due to the constant weight bearing (WB). The bones commonly affected by stress fractures are the tibia, tarsals, metatarsals (MT), fibula, femur, pelvis and spine. Upper extremity stress fractures occur less frequently and are usually created in the upper torso by muscle forces. The population that has the highest risk for stress fractures is athletes and military recruits who are participating in repetitive, high intensity training. Sports and activities that have excessive, repetitive ground reaction forces have the highest incidence of stress fractures. The site at which the stress fracture occurs depends on the activity/sports that the individual participates in. Women are more at risk for stress fractures than men due to factors such as lower aerobic capacity, reduced muscle mass, lower bone mineral density, among other anatomical and hormone related elements. Women also have a two to four times increased risk of stress fractures when they have amenorrhea compared to women who are eumenorrheic. Reduced bone health increases the risk of stress fractures and studies have shown an inverse relationship between bone mineral density and stress fracture occurrences. This condition is most notable and commonly seen on the femoral neck.
Динозаврлар
2001 жылы Брюс Ротшильд және басқа палеонтологтар теропод динозаврларындағы стресс-сынықтардың дәлелдерін зерттейтін зерттеу жариялады және мұндай жарақаттар олардың мінез-құлқын реконструкциялауға қандай әсер ететінін талдады. Стресс-сынықтар қайталама оқиғалардың нәтижесі болғандықтан, олар кездейсоқ жарақаттар емес, тұрақты мінез-құлықтың көрінісінен туындауы мүмкін. Зерттеушілер ерекше назарды қол жарақаттарына аударды, себебі динозаврлардың артқы аяқтары жүгіру немесе көші-қон кезінде жарақат алуға көбірек бейім. Ал қол жарақаттары көбінесе күресіп жатқан жемтің салдарынан туындайды. Динозавр сүйектеріндегі стресс-сынықтарды жануардың алғы жағына қарайтын сүйек шафтындағы ісіктер арқылы анықтауға болады. Рентгенде бұл ісіктер көбінесе сүйек арқылы өтуі қиын болатын ашық кеңістіктерді көрсетеді. Ротшильд және басқа зерттеушілер рентгенде көрінетін бұл "әлсіреу аймағын" қалыс көзбен көру мүмкін емес екенін атап өтті.
In 2001, Bruce Rothschild and other paleontologists published a study examining evidence for stress fractures in theropod dinosaurs and analyzed the implications such injuries would have for reconstructing their behavior. Since stress fractures are due to repeated events they are probably caused by expressions of regular behavior rather than chance trauma. The researchers paid special attention to evidence of injuries to the hand since dinosaurs' hind feet would be more prone to injuries received while running or migrating. Hand injuries, meanwhile, were more likely to be caused by struggling prey. Stress fractures in dinosaur bones can be identified by looking for bulges on the shafts of bones that face toward the front of the animal. When X rayed, these bulges often show lines of clear space where the X rays have a harder time traveling through the bone. Rothschild and the other researchers noted that this "zone of attenuation" seen under the X ray typically cannot be seen with the naked eye.