Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан конкистадоры (1499–1537)
Spanish conquistador (1499–1537)
Педро де Мендоса (ˈpeðɾo ðe menˈdoθa) (шамамен 1499 – 23 маусым 1537) – испан конкистадоры, әскер және саяхатшы, сондай-ақ Жаңа Андалусияның алғашқы аделантадосы.
Pedro de Mendoza (ˈpeðɾo ðe menˈdoθa) (c. 1499 – June 23, 1537) was a Spanish conquistador, soldier and explorer, and the first adelantado of New Andalusia.
Желкені қою
Педро де Мендоса Испаниядағы Гранаданың Гуадикс қаласында, елде танымал болған үлкен ақсүйек отбасында дүниеге келді. Оның отбасы 1489 жылы христиандар Гуадиксті қайта басып алғаннан кейін осы қалаға қоныстанды. Ол император Карл V-нің испан сарайында паж болды және монархтың Англияға сапарында бірге болды. 1524 жылы ол Алькантара орденінің рыцары атағын алды, ал кейіннен әкесі Фернандо де Мендоса Гуадикстің ықпалымен Сантьяго орденіне қабылданды. Содан кейін ол французға қарсы итальян соғыстарында қатысты, онда 1527 жылы Римді тонауға атсалысты. 1529 жылы ол өз қаражаты есебінен Оңтүстік Американы зерттеу және колониялар құруды ұсынды. Анасы Мария де Мендозаның күш-жігерінің арқасында 1534 жылы оның ұсынысы қабылданды: ол Аделантадо губернаторы, генерал-капитан және Жаңа Андалусияның бас судьясы болып тағайындалды. Бұл оған Жаңа Толедоның оңтүстік шекарасынан 200 лигаға дейінгі жерді жаулап алуға құқық берді. Бұл Тынық мұхитының жағалауында өлшенсе де, оның күш-жігері Атлантикадағы Рио-де-ла-Платаға бағытталатындығы түсінікті болды. Император Мендосаға екі жыл ішінде 1000 отаршылды тасымалдау, ішкі аймаққа жолдар салу және үш бекініс салу шартымен 2000 адам мен 13 кеме берді. Ол өлтірілген басшылардың жартылай алтыны мен тоғыздан бір бөлігін алатын болды. Губернатор лауазымы, теория бойынша, мұрагерлік болып табылды. Сол жылы ол үлкен флотпен теңізге шықты, бірақ қатты дауыл Бразилия жағалауында оны шашыратты. Осы жерде оның лейтенанты Хуан де Осорио, кейбір мәліметтер бойынша, Мендозаның бұйрығымен, сенімсіздікке күдік тудырғандықтан өлтірілді. Мендоса 1535 жылы Рио-де-ла-Платаға жүзіп барып, 1536 жылдың 2 ақпанында Буэнос-Айрес қаласын құрды. Мендоса Рио-де-ла-Платаның (және Буэнос-Айрестің) негізін қалаушы деп есептелсе де, ол ауыр сифилис ауруынан әлсірегендіктен тиімді басшы болған жоқ. Ол уақытының жартысын төсекке жатып өткізді, бірақ экспедицияға бар күшін салды. Осы кезеңде Плата өзенінде ерекше жорықтар болған жоқ, ал жалғыз жылнамашы неміс сарбазы Ульдерико Шмидт (немесе Ульрико Шмидл) болды. Шмидт Дон Педромен бірге Ривер-Платаға келді және он сегіз жыл бойы сол жерде тұрып, дерлік барлық шайқаста соғысты. Оның Ривер-Плата аймағының ертедегі тарихы туралы есебі сол кезеңдегі ең маңызды құжат болып табылады.
Pedro de Mendoza was born in Guadix, Grenada, part of a large noble family that was preeminent in Spain. His family settled in Guadix after its reconquest by the Christians in 1489. He was a page at the Spanish court of Emperor Charles V and accompanied the sovereign on his trip to England. In 1524 he received the title of knight of the Order of Alcántara and later, through the influence of his father — the knight Fernando de Mendoza Guadix — entered the Order of Santiago. He later fought in the Italian Wars against the French, in which he participated in the Sack of Rome in 1527. In 1529, he offered to explore South America at his own expense and establish colonies. Thanks to the efforts of his mother, María de Mendoza, in 1534 his offer was accepted: he was made adelantado governor, captain general, and chief justice over New Andalusia. This grant allowed him authority over as much land as he could conquer, within 200 leagues of the southern limit of New Toledo. Although this was measured along the Pacific coast, it was understood that his efforts would be directed towards the Río de la Plata on the Atlantic. The Emperor gave Mendoza 2000 men and 13 ships on the condition that within two years Mendoza should transport 1000 colonists, build roads into the interior, and construct three forts. He was to have half the treasure of the chiefs killed and nine tenths of the ransom. The office of Governor was also, in theory, made hereditary. That year, he set sail with a considerable fleet, but a terrible storm scattered it off the coast of Brazil. Here his lieutenant, Juan de Osorio, was assassinated, according to some authorities by the orders of Mendoza himself because of suspected disloyalty. Mendoza sailed up the Río de la Plata in 1535 and founded Buenos Aires on February 2, 1536. Although Mendoza is said to be the founder of Rio de la Plata (and Buenos Aires), he was not a very effective leader because he was debilitated by a severe case of syphilis. He spent half of his time ill in bed, but he put as much effort as he could into the expedition. No notable campaigns occurred in the River Plate during this time, and the only chronicler was a German soldier named Ulderico Schmidt (or Ulrico Schmidl). Schmidt came over to the River Plate with Don Pedro and stayed there for eighteen years, fighting in almost every battle. His account of this early history of the River Plate region is the most important document from that time period.
Қиындықтар
Колонистердің қаласы асығыс түрде салынған, қалың саз балшық қабырғамен қоршалған. Жаңбыр жауған сайын қабырға ішінара бұзылып, еріп кетіп жататын. Осы үнемі нашарлап тұратын қабырғамен қатар, колонистер тағы бір мәселеге тап болды: ашаршылық. Азық-түлік азайды, қала тұрғындары тышқан, егеуқұйрық, жылан, кесіртке, шикі теріден жасалған етік және тіпті қайтыс болғандардың денесін жеуге мәжбүр болды. Бұл қиындықтарға қоса, жергілікті тайпалар бірігіп одақ құрды. Олар қаланы қайта-қайта шауып, көптеген рет оны толығымен өртеді. Әлі де сифилис ауруынан зардап шегіп жүрген Мендоса, Хуан де Айоласты капитан-генерал лауазымына тағайындады. Айолас мәселені шешу үшін қалған күштің көп бөлігімен Парана өзенімен жоғары қарай сапар шекті. Олар гуарани тайпасын жеңіп, олармен достық шарт жасасып, 1537 жылы Асунсьон қаласын (қазіргі Парагвай) құрды.
The colonists' city was surrounded by a hastily made thick adobe wall made of mud. Every time it rained the wall partially dissolved. Along with this occasionally deteriorating wall, the colonists had to deal with another problem: famine. Food eventually became scarce, and the residents had to resort to eating rats, mice, snakes, lizards, rawhide boots, and even the bodies of those who died. In addition to these difficulties, a coalition of the natives formed. They attacked the city again and again, many times leaving the city almost completely burned to the ground. Still suffering from syphilis, Mendoza appointed Juan de Ayolas to succeed him as captain general. Ayolas dealt with the problem by sailing up the Parana River with a large part of the remaining force. They defeated the Guaraní, made a treaty of friendship with them, and then Ayolas founded the city of Asunción (in current day Paraguay) in 1537.
Мендоза үйіне барады
Осы оқиғалардың бәрі жүріп жатқанда, Мендоса көңілсіздікке беріліп, денсаулығы нашарлағандықтан, 1537 жылы Испанияға жол тартты. Ол сапардың кезінде қайтыс болды. Буэнос-Айресте қалған әскерлеріне көмек жіберуге уәде берген еді. Өсиетімен Испаниядан қаласын сақтап қалу үшін қосымша адамдар мен жабдықтар жіберуді өтінгенімен, жіберілген көмек жеткіліксіз болды. 1541 жылы қоныс аударғандар Буэнос-Айресті тастап, Асунсьонға көшіп кетті. Осы адамдар Доминго Мартинес де Ираланы үшінші (бірақ уақытша) губернатор етіп сайлады. Буэнос-Айрес қираған соң, Асунсьон Рио-де-ла-Плата аймағын қайта басып алу үшін негізгі орталыққа айналды.
While all of this was going on, Mendoza, disappointed and broken in health, embarked for Spain in 1537. He died during the voyage. He promised to send aid to his forces that he left behind in Buenos Aires. Although he begged Spain to send more men and provisions to save his city in his will, the help that was sent was not sufficient. In 1541, the settlers abandoned Buenos Aires and moved to Asunción. Domingo Martínez de Irala was elected as the third (though temporary) governor by these men. With Buenos Aires in ruins, Asunción became the base for the reconquest of the Rio de la Plata region.