Амулий: Альба Лонганың патшасы және Ромул мен Ремустың өліміне бұйрық берген адам

Кіріспе

Альба Лонганың мифтік патшасы, Ромул мен Ремустың өлімін бұйырған. Рим мифологиясында Амулий – Альба Лонганың патшасы, өзінің шалығулы, егіз немерелері Ромулдың, болашақ Римнің негізін қалаушысы және патшасы, сондай-ақ Ремустың өлімін бұйырған. Олар аман қалғаннан және ересек болғаннан кейін оны тақтан түсіріп, өлтірді. Ол Нумитордың інісі және тақтан тонаушы, Прокастың ұлы. Ол өлімінен бұрын 41 жыл патшалық құрған (б.з.д. 793-752 жж.). Оның ағасы бұрын патша болған, бірақ Амулий оны құлатып, ұлын өлтіріп, тақты өзіне алды. Ол Нумитордың қызы Рея Сильвияны Вестаның қызыр қызы болуға мәжбүр етті, осылайша оны құлатуға болатын ұлды ешқашан тудырмауы үшін. Алайда, ол Марс құдайынан зорлық көріп немесе азғырылып, егіздерді дүниеге келтірді. Рея түрмеге қамалып, ұлдарын Тибр өзеніне тастауға бұйрық берді. Егіздер құрлыққа шығып, бір қасқыр тапты, ол оларды бақты. Кейін олардың анасын Тиберин өзен құдайы құтқарып, оған үйленді. Ромул мен Ремус Римді құрып, Амулийді құлатып, әкесі Нумиторды Альба Лонганың патшасы етіп қайта орнатты.

Галикарнасс Дионисий

Дионисий – б.з.б. бірінші ғасырында өмір сүрген грек тарихшысы және кітапханашысы. Ол Амулийдің әкесі, патша Проканың Нумиторға тақ мұрагерлігін қалдырғанын, бірақ Амулий оны тақтан ығыстырғанын жазады. Өз билігіне қауіп төндіре ме деп қорқып, патша Нумитордың ұлы Эгестті өлтірді, қылмысты қарақшыларға таңды. Бірақ қылмыстың шындығын біраз адам білді, соның ішінде Нумитор да, ол білмейтіндей болды. Амулий Нумитордың қызын Веста діни қызметкері етіп тағайындады, оның бой бермеуге ант беруі одан бала туу мүмкіндігін жояды деп ойлады. Бірақ ол бірнеше жылдан кейін жүкті болды, зорлыққа ұшырағанын мәлімдеді. Бір деректе Амулийдің өзі (өзін жасыру үшін толық қару-жарақпен) зорлық жасады делінеді. Илия жүктілігін аурумен жасырып, Веста міндеттерінен қашуға тырысты. Бірақ Амулий күдіктенді және оның жүктілігінің белгілерін бақылау үшін дәрігерлерді және өз әйелін жұмыста салды. Шындықты білген соң, оны қарулы күзетпен қоршады. Ромул мен Ремустың туғанын естіген соң, Амулий үш егіз туғанын күдіктенді, үшінші бала күзетшілерден жасырылған болды. Илияны өлімге кесті, немесе өмірінің соңына дейін жасырын түрмеде ұстады. Фабиус Пиктор, Цинций, Катон және Пизоға сілтеме жасай келген Дионисий, патшаның егіздерді Тибр өзеніне лақтыруға бұйрық бергенін жазды. Оның қызметшілері өзен жағасына келгенде, су деңгейінің жоғары болуы оларға өзенге жеткізбеді. Сондықтан олар егіздердің себетін Ficus Ruminalis өскен жердегі тұншыққан сулы ойысқа тастап кетті. Тибр өзенінің суы егіздерді алып кеткеннен кейін, себеті тасқа соқтығып, сазға құлады. Сол жерде қасқыр оларды тауып, өзінің қуысында (Луперкаль) асырады. Амулийдің қызметшісі Фаустул оқиға орнына келді. Ол балаларды үйіне алып, әйелімен бірге тәрбиеледі. Плутарх кейіннен Фабиус егіздерді тастап кеткен себетті сақтап қалғанын айтады. Фабиус жазғандай, егіздер 18 жасқа келгенде, Нумитордың бағушыларымен қақтығысқа түсті. Жаза ретінде Ремус тұтқынға алынды, ал Ромул басқа жерде болды. Ромул ең мықты бағушыларды жинап, Ремусты босатуға көмектесуге шақырды, содан кейін Альба-Лонгаға асықты. Фаустул қайғылы оқиғаны болдырмау үшін Ромулды тоқтатып, егіздердің тегі туралы шындықты айтты. Нумитордың туысы екенін білген Ромул Амулийге қарсы көтерілді. Ол және оның ауылдағы басқа адамдары күзетшілер байқамауы үшін қалаға қарай кіші топтарға бөлініп жолға шықты. Темірде Амулий Ремусты жазалау үшін Нумиторға тапсырғаннан кейін, бұрынғы патша Ремусқа оның тегін айтып, Амулийді құлатуға бірге күш біріктірді. Ромул оларға қосылғаннан кейін, олар келесі қадамын жоспарлай бастады. Фаустул егіздерді қалаға алып кіруге тырысқанда Альба сақшылары ұстап алды. Оны Амулийдің алдына сол қызметші алып келді, ол бірнеше жыл бұрын балаларды өзенге алып кеткен. Амулий өзінің адамынан жауап алып, егіздерге зиян тигізбейтінін жалған айтты. Фаустул Ромул мен Ремусты қорғап, патшаның қолынан құтылуға тырысып, ол егіздердің тілегі бойынша себетті тұтқынға алынған Илияға әкеліп отырғанын және олар қазір тауларда малдарын бағып жүргенін мәлімдеді. Амулий Фаустулды және оның бірнеше адамын егіздерді іздеуге жіберді. Содан кейін ол Нумиторды сарайға шақырып, жағдай шешілгенше бұрынғы патшаны күзетпен ұстауға тырысты. Бірақ ол Нумиторды өзіне тартып алу үшін жіберген адам, биліктен шұғыл шығарылған патшаның үйіне келгенде, Амулийге сатқындық жасап, сарайда болған барлық оқиғаны айтып берді. Егіздер мен олардың атасы өздерінің жақтастарын сарайға алып барып, Амулийді өлтіріп, қаланы өздеріне қаратып алды.

Dionysius was a Greek historian and librarian who wrote in the first century BC. He writes that Amulius' father, King Proca, willed the throne to Numitor but Amulius deposed him. For fear of a threat to his rule, the king had Numitor's son, Aegestus killed, blaming thieves. The truth about the crime was known by some, including Numitor, who feigned ignorance. Amulius then appointed Numitor's daughter to the Vestal priestesshood, where her vow of chastity would prevent her from producing any further children. Despite this, she became pregnant a few years later, claiming to have been raped. In one of the sources, Amulius himself (in full armor to conceal his identity) commits the rape. Ilia hid her pregnancy with claims of illness so as to avoid her vestal duties. But Amulius was suspicious and employed physicians and his own wife to monitor her for signs of being with child. When he discovered the truth, he placed her under armed guard. After being informed of the delivery of Romulus and Remus, Amulius suspected that she had in fact given birth to triplets, the third child having been concealed from the guards present. Ilia was either put to death, or kept secretly in a hidden dungeon for the rest of her life. Citing Fabius Pictor, Cincius, Cato, and Piso, Dionysius writes that the king ordered the twins to be tossed into the Tiber. When his servants arrived at the riverbank, high waters had made it impossible to reach the stream. So they left the twin's basket in a pool of standing water on the site of the ficus Ruminalis. After the waters of the Tiber had carried the twins away, their basket was overturned by a rock and they were dumped into the mud. It was there, that a she wolf famously found them and nursed them in front of her lair (the Lupercal). Amulius' servant Faustulus happened upon the scene. He took the boys home and brought them up with his wife. Later, quoting Fabius' account of the overthrow of Amulius, Plutarch claims that Faustulus had saved the basket in which the boys had been abandoned. According to Fabius, when the twins were 18, they became embroiled in a violent dispute with some of Numitor's herdsmen. In retaliation, Remus was lured into an ambush and captured while Romulus was elsewhere. After rounding up the toughest herdsmen to help him free Remus, Romulus rashly set out for Alba Longa. To avoid tragedy, Faustulus intercepted him and revealed the truth about the twins' parentage. With the discovery that Numitor was family, Romulus set his sights on Amulius instead. He and the rest of his village set out in small groups toward the city so that their arrival would go unnoticed by the guards. Meanwhile, after Amulius turned Remus over to Numitor to determine his punishment, Remus was told of his origins by the former king and eagerly joined with him in their own effort to topple Amulius. When Romulus joined them, they began to plan their next move. Faustulus was caught by the Alban guards trying to sneak the infant twins' basket into the city and was brought before Amulius by the same servant who had taken the boys to the river those many years before. Amulius questions his man and falsely claimed he means the twins no harm. Faustulus, trying to protect Romulus and Remus, and escape the king's clutches, claimed he had been bringing the basket to the imprisoned Ilia at the twins' request and that they were at the moment tending their flocks in the mountains. Amulius sent Faustulus and some of his men to find the twins. He then tried to trick Numitor into coming to the palace so that the former king could be kept under guard until the situation had been dealt with. However, when the man he sent to lure Numitor into his clutches arrived at the deposed king's house, he betrayed Amulius and revealed everything that had happened at the palace. The twins and their grandfather led their supporters to the palace, killed Amulius, and took control of the city.