Уриэль Вайнрайх: Тіл біліміндегі өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Поляк-американдық тіл білімі маманы Уриэль Вайнрайх (Uriel Vaynraykh,; 1926 жылдың 23 мамыры – 1967 жылдың 30 наурызы) – еврей-американдық тіл білімі маманы.

Өмір

Уриэль Вайнрайх Польшаның Вильно қаласында (1945 жылдан бастап Вильнюс, Литва) Макс Вайнрайх (Межер Вайнрайх) пен Регина Сзабадтың тұңғыш баласы болып дүниеге келді. Оның әкесі тарапынан түбі Курляндияда (Латвия), ал анасы тарапынан Вильно қаласының беделді және тоқталған еврей отбасынан шыққан. Ол Колумбия университетінде бакалавр, магистр және доктор ғылымын қорғап, сонда оқытумен айналысты, идиш тілі, социолингвистика және диалектология салаларында мамандық алды. Вайнрайх семантиканы кеңінен қабылдауды жақтады және өлімінен кейін жарық көрген «Modern English Yiddish Yiddish English Dictionary» сөздігін құрастырды. Вайнрайх лингвист Макс Вайнрайхтың ұлы және Марвин Герцог пен Уильям Лабовтың ұстазы болды. Ол, сондай-ақ, Ларри Селинкердің 1972 жылғы «Тіл аралығы» мақаласында бұл термин пайда болғаннан 19 жыл бұрын, оқушы тілі мен аралық тіл құбылысын бағалаған алғашқы лингвистердің бірі еді. «Тілдер байланыста» атты мақаласында Вайнрайх екінші тілді үйренушілердің өздерінің ана тіліндегі тілдік формаларды мақсат тіліндегі формалармен теңестіретінін атап өтті. Дегенмен, бұл формалардың өзара тең еместігі мақсат тілінің туған тілі болып табылатын адамдар нашар деп санайтын сөйлеуге әкеледі. Ол студенттері Лабов пен Герцогпен бірлесіп 1968 жылы «Тарихи лингвистиканың эмпирикалық негіздері» атты зерттемелік еңбекті жазды, онда тіл өзгерісінің бес аспектісі анықталды. Бұл аспектілер тіл өзгерісінің сипаттамалық социолингвистикалық өлшеміне айналды. Вайнрайх 1967 жылдың 30 наурызында Нью-Йорктегі Монтефиоре ауруханасында, идиш-ағылшын сөздігі жарияланбастан бұрын, рактан қайтыс болды. Довид Кац өзінің «Сөздер өртеніп тұр» атты идиш тарихында Вайнрайх туралы былай деді: «Ол қырық бір жасқа толмаса да, Уриэль Вайнрайх американдық университеттерде идиш тілін оқытуды жеңілдетіп, идиш тілінің жаңа атласын жасады және лингвистика ғылымы үшін идиштің маңыздылығын көрсетті».

Uriel Weinreich was born in Wilno, Poland (since 1945, Vilnius, Lithuania), the first child of Max Weinreich (Mejer Weinreich) and Regina Szabad, to a family that paternally hailed from Courland in Latvia and maternally came from a well respected and established Wilno Jewish family. He earned his BA, MA, and PhD from Columbia University and went on to teach there, specializing in Yiddish studies, sociolinguistics, and dialectology. He advocated the increased acceptance of semantics and compiled the iconic Modern English Yiddish Yiddish English Dictionary, published shortly after his death. Weinreich was the son of the linguist Max Weinreich and the mentor of both Marvin Herzog, with whom he laid the groundwork for the Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry (LCAAJ), and William Labov. Weinreich is also credited with being one of the first linguists to appreciate the phenomenon of learner language, interlanguage, 19 years before Larry Selinker coined the term in his 1972 article "Interlanguage". In his benchmark book Languages in Contact Weinreich first noted that learners of second languages consider linguistic forms from their first language equal to forms in the target language. However the essential inequality of these forms leads to speech which the native speakers of the target language consider inferior. He also co wrote, with his students Labov and Herzog, the 1968 book length paper "Empirical foundations in historical linguistics", which identified five aspects of language change that are intended to describe phenomena of language change. They have become a major sociolinguistic benchmark of description. He died of cancer on March 30, 1967, at Montefiore Hospital in New York, prior to the publication of his Yiddish–English dictionary. Writing about Weinreich in his history of Yiddish, Words on fire, Dovid Katz said: "Though he lived less than forty one years, Uriel Weinreich managed to facilitate the teaching of Yiddish language at American universities, build a new Yiddish language atlas, and demonstrate the importance of Yiddish for the science of linguistics."

Жарияланымдар

Колледждік идиш: Идиш тіліне және еврей өмірі мен мәдениетіне кіріспе (YIVO, Нью-Йорк, 1-басылым 1949, 6-басылым 1999), Тілдер байланыста: Ғылыми еңбектер мен мәселелер. Нью-Йорк, 1953. Қайта басылым, Mouton, Гаага, 1963, «Идиш тілінде сөйлеңіз: Саяхатшыларға арналған тіркестер жинағы» (Беатрис Вайнрайхпен бірге). Dover, Нью-Йорк, 1958, Қазіргі ағылшын-идиш, идиш-ағылшын сөздігі. Қазіргі ағылшын-идиш, идиш-ағылшын сөздігі (McGraw Hill, Нью-Йорк, 1968 және Schocken, жаңа жұмсақ мұқабалы басылым 1987), Internet Archive сайтында: https://archive.org/details/modernenglishyid00wein0/page/n1/mode/2up.