Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1-ғасырдағы римдік әйел
1st century Roman woman
Аррия (сондай-ақ Аррия Үлкен) – ежелгі Римде өмір сүрген әйел. Оның күйеуі, Кейсина Пает, император Клавдийдің бұйрығымен көтеріліске қатысқаны үшін өзін-өзі өлтіруге міндеттелді, бірақ ол мұны істей алмады. Аррия одан пышақты тартып алып, өзін-өзі жарақаттады, содан кейін пышақты күйеуіне қайтарып, оған бұл ауыртпайтынын айтты ("Paete, non dolet!"). Оның оқиғасы Плиний Кішінің хаттарында қалдырылған, ол бұл ақпаратты Аррияның немересі Фанниядан алған.
Arria (also Arria Major) was a woman in ancient Rome. Her husband, Caecina Paetus, was ordered by the emperor Claudius to commit suicide for his part in a rebellion but was not capable of forcing himself to do so. Arria wrenched the dagger from him and stabbed herself, then returned it to her husband, telling him that it didn't hurt ("Paete, non dolet!"). Her story was recorded in the letters of Pliny the Younger, who obtained his information from Arria's granddaughter, Fannia.
Өмірбаян
Плинийдің айтуынша, Аррияның ұлы Кекина Петус ауыр сырқатқа шалдыққан кезде қайтыс болған. Аррия күйеуіне барып, баласының жағдайы жақсарып келе жатқанын айтып, оны көңіл көтеріп отырған. Егер эмоциялары басып, күйеуінің алдында жылап қоюға жақындаса, бөлмеден шығып, Плинийдің сөзімен айтқанда, "қайғыға беріліп", қайтадан тыныш күйде күйеуінің қасына оралатын. 42 жылы Люций Аррунтий Камилл Скрибонян бастаған Клавдийге қарсы көтерілістен кейін Скрибонян өлтіріліп, Кекина Римге тұтқын ретінде әкелінді. Аррия кеме капитанынан онымен бірге кемеге алуға рұқсат сұрады. Егер консул дәрежесіндегі римдікке құлдар қызмет көрсетуге рұқсат етілсе, онда ол олардың еңбегін жеңілдетіп, өзі күтім жасағысы келетінін мәлімдеді. Капитан бас тартқан соң, Аррия үлкен кеменің ізінен шағын балық аулау қайығымен Римге дейін еріп келді. Аррия көтерілісші Скрибонянның әйеліне сотқа куәлік бергені үшін ашық шабуыл жасап: "Скрибонян сенің қолыңда өлгеннен кейін де тірі қалуға қалай қауқарасың?" - деп айқайлады. Осы сөздерінен ол Петуспен бірге өлуге ниеттенгендігі анық болды. Оның күйеу баласы Трассея оны өмір сүруге көндіруге тырысып, егер ол өлім жазасына кесілсе, өз қызының өзін-өзі өлтіруін қалайтынын сұрады. Аррия қызы Аррия кіші Трассеямен өзінің күйеуі Кекинамен бірге болғандай ұзақ және бақытты өмір сүрсе, солай болатынын айтты. Осыдан кейін ол қатаң бақылауға алынды, бірақ мұны сезінген Аррия оның өлімін тоқтатуға ешкімнің шамасы келмейтінін мәлімдеді. Осыны айтқаннан кейін, ол жүгіріп, басымен алға қарай қабырғаға соғылып, есінен айрылды. Есін жиғанда: "Егер сіз маған оңай жолмен істеуге мүмкіндік бермесеңіз, мен оны қиын жолмен істейтінімді айтқанмын", - деді. Аррияға күйеуімен бірге "құрметті өлімге" (өз қылышына/пышағына құлап) кездесуге рұқсат берілді. Ол Маркус Валериус Мартиалистің бір эпиграммасының тақырыбы болды. Ария мен Пейтус туралы. Аррия өз қолымен жүрегінен суырып алған қылышын Петусқа бергенде: "Егер маған сенсең, мен жасаған жара менің үшін ешқандай ауыртпалық тудырмайды, бірақ сен жасаған жара маған ауыртпалық тудырады, Петус", - деді. Просопография саласындағы сарапшы, сэр Рональд Сайм, өзінің "Плинийдегі адамдар" атты мақаласында Аррияның немересі Фанния деп аталғанын түсінбегенін айтып: "Неге оны "Фанния" деп атағандарын білмеймін" деді.
Pliny records that Arria's son died at the same time as Caecina Paetus was quite ill. She apparently arranged and planned the child's funeral without her husband even knowing of his death. Every time she visited her husband, Arria told him that the boy was improving. If emotion threatened to get the better of her, she excused herself from the room and would, in Pliny's words, "give herself to sorrow", and then return to her husband with a calm demeanor. After the rebellion against Claudius led by Lucius Arruntius Camillus Scribonianus in AD 42, Scribonianus was killed and Caecina was taken to Rome as a prisoner for conspiring with him. Arria begged the captain of the ship to allow her to join him on board. She claimed that if a consular Roman man was allowed slaves to take care of him, then she should save them the trouble and look after him herself. The captain refused, so Arria followed the great ship in a small fishing boat all the way to Rome. Arria openly attacked the wife of the rebellion leader Scribonianus for giving evidence to the prosecution, crying: "Am I to listen to you who could go on living after Scribonianus died in your arms?" It was this sentence which alerted everyone to her intention of dying alongside Paetus. Her son in law, Thrasea, attempted to persuade her to live, asking her if she would want her own daughter to kill herself if he were sentenced to death. Arria insisted that she would if her daughter, Arria the Younger, had lived as long and happily with Thrasea as she herself had with Caecina. She was watched very closely from that point onwards, but, realising this, Arria said that they could not stop her from dying. Having pointed this out, she ran, head first, into a wall and knocked herself out cold. When she came to, she cried: "I told you I would do it the hard way if you stopped me from doing it the easy way." Arria was eventually permitted to join her husband in a "noble death" (falling on one's own sword/dagger). She is the subject of one of Marcus Valerius Martialis' epigrams. ON ARRIA AND PAETUS. When the chaste Arria handed to her Paetus the sword which she had with her own hand drawn forth from her heart, "If you believe me," said she, "the wound which I have made gives me no pain; but it is that which you will make, Paetus, that pains me." Sir Ronald Syme, an expert on prosopography, stated in his paper, 'People in Pliny', that he could not understand why Arria's granddaughter was called Fannia, stating: "Why she should be called 'Fannia', no clue."