Кіріспе

Американдық классикалық музыка – Еуропалық классикалық музыка дәстүрінде АҚШ-та жазылған музыка. Көп жағдайда, 18-шы ғасырдан бастап, ол американдық халық музыкасының стильдерімен өрнектелді; ал 20-шы ғасырдан қазіргі күнге дейін американдық халық музыкасымен және кейде джазбен әсерлесті.

Басталуы

Американың ең ерте классикалық музыкасы колониялық дәуірде діни қызметтерде қолданылған әндерден тұрады. Америкада осы типтегі алғашқы музыка – мәсіхшілердің псалмдер жинағы, мысалы, Массачусетс шығанағының қоныстанғандары Еуропадан әкелген Эйнсворт псалмдері болды. Солтүстік Америкада ағылшын тілінде жарық көрген алғашқы музыкалық басылым – тіпті, жалпы алғандағы алғашқы басылым – 1640 жылғы Бей псалмдер кітабы еді. Осы кезеңдегі көптеген американдық композиторлар (Бенджамин Уэст және жас Сэмюэл Морс сияқты) тек еуропалық үлгілермен жұмыс істесе, Уильям Биллингс, Саппли Белчер, Дэниел Рид, Оливер Холден, Джастин Морган, Эндрю Лоу, Тимоти Сван, Джейкоб Кимболл кіші, Иеремия Ингаллс және Джон Уайт, сондай-ақ Бірінші Жаңа Англия мектебі немесе «Янки» ән жазушылары деп аталған композиторлар, ең беделді еуропалық үлгілерден толығымен тәуелсіз, бірақ Уильям Тансур және Аарон Уильямс сияқты Батыс галереясы музыка композиторларының тәжірибесінен пайдаланды. Осы композиторлардың көпшілігі әуесқойлар болды, сонымен қатар әншілер де болды: олар әуесқойлар орындауына қолайлы фугалық әуен сияқты қасиетті музыканың жаңа формаларын жасады және қазіргі еуропалық стандарттар бойынша эксцентриктік деп есептелетін гармониялық әдістерді жиі қолданды. Ең ерекше инноваторлардың бірі – Антони Филипп Генрих сияқты композиторлар болды, олар формалды аспаптық білім алғанмен, композицияны толығымен өздігінен үйренді. Генрих 19 ғасырдың басында жас АҚШ-тың ішкі аймандарына кеңінен саяхаттап, Еуропадағы музыкадан мүлдем өзгеше болған түрлі-түсті оркестрлік және камералық музыкамен өзінің әсерлерін жазды. Генрих симфониялық оркестр үшін жазған алғашқы американдық композитор, сондай-ақ АҚШ-та Бетховеннің симфониясын алғаш рет дирижерлік еткен (1817 жылы Кентукки штатының Лексингтон қаласында). АҚШ көптеген штаттардан тұратындықтан, олардың кейбіреулері басқа империялардың құрамында болған, сондықтан ұлттың классикалық музыкасы тиісінше сол империялардан шыққан. Қазіргі Калифорниядағы және басқа да бұрынғы испан отарларындағы ең ерте классикалық музыка – Испанияның Ренессанс полифониясы болды. Бұл қасиетті классикалық музыка католик шіркеуінің литургиясын қолдау үшін ұсынылды. Басқа ерте американдық композиторлар: Уильям Селби, Виктор Пелиссиер, Джон Кристофер Моллер, Александр Рейнагл, Бенджамин Карр, Уильям Браун, Джеймс Хьюит, Мистер Ньюман («Фортепиано немесе клавесинге арналған үш соната», Нью-Йорк, 1807).

Екінші Жаңа Англия мектебі

XIX ғасырдың ортасынан соңына қарай, әсіресе Жаңа Англияда, өзіміздің қоғамда өркендеген классикалық музыканың күшті дәстүрі қалыптасты. Академиктер бұл дамуды американдық классикалық музыка тарихындағы маңызды кезең деп санайды, себебі ол оны еуропалық түбірлерінен ерекшелендіретін қасиеттерін анықтады. Бұл бастаманы американдық ұлттық музыканы жасауды көздеген музыканттар жүзеге асырды. Джон Ноулз Пэйн осы топтың жетекшісі ретінде танылды. Екінші Жаңа Англия мектебінің композиторларына Пэйннің әріптестері мен шәкірттері – Джордж Уайтфилд Чадвик, Эми Бич, Эдвард Макдауэлл, Артур Фут және Чарльз Айвстің ұстазы Хорацио Паркер кірді. Пэйнмен бірге бұл топ «Бостондық алтылық» деп те аталды. Осы композиторлардың көпшілігі білім алу үшін Еуропаға, әсіресе Германияға барып, кейін АҚШ-қа оралып, шығармалар жазып, орындап, шәкірттер тәрбиеледі. Олардың стильдік ізбасарларының қатарында ХХ ғасыр композиторлары Говард Хансон, Уолтер Пистон және Роджер Сешнс бар. Айвс Екінші Жаңа Англия мектебінің соңғы композиторы саналады, бірақ оның музыкасы кейбір сарапшылар пікірінше, модернизммен үйлескен еуропалық дәстүрдің ықпалынан да құралған.

20 ғасыр

20-шы ғасырдың басында Джордж Гершвин афроамерикандық музыкадан үлкен әсер алды. Ол бірнеше дәстүрдің музыкасын үйлестіре білді. Леонард Бернштейн де сондай бағытта жұмыс істеді, ол кейде классикалық шығармаларында джаз бен тоналды емес музыканы біріктірді. Лерой Андерсон, Ферде Грофе, Мортон Гулд және Уильям Грант Стилл “симфониялық джаз” үлгісінде шығармалар жазды. Флоренс Прайс еуропалық классикалық дәстүрдегі шығармаларын жасау үшін афроамерикандық рухани музыка элементтерін жиі пайдаланды. 20-шы ғасырдың көптеген көрнекті классикалық композиторларына халық музыкасы әсер етті, бірақ Чарльз Айвс немесе Аарон Копландтан артық ешкімнің ықпалы соншалық болған жоқ. Басқа композиторлар да халық музыкасының ерекшеліктерін қабылдады, Аппалачи, жазықтар және басқа да аймақтардан, Рой Харрис, Элмер Бернштейн, Дэвид Даймонд, Эли Зигмейстер және тағы басқалар. 20-шы ғасырдың басында және ортасында Чарльз Айвс, Джордж Антейл және Генри Коуэлл сияқты композиторлар эксперименттік дәстүрді жалғастырды. Самуэль Барбер сияқты композиторлар “Ноксвилл: 1915 жылғы жаз” сияқты шығармаларында американдық мәдениеттің бір кезеңін бейнеледі. 20-шы ғасырда Игорь Стравинский және Арнольд Шенберг сияқты көптеген маңызды иммигрант композиторлардың маңызды шығармалары жарық көрді, олар саяси қуғын-сүргін, эстетикалық еркіндік және экономикалық мүмкіндіктер сияқты түрлі себептермен Америкаға келді. Модернизм (музыка) туралы толық ақпарат алу үшін модернизмнің Америкада және бүкіл әлемде қалай дамығанын қараңыз. Минимализм – 1960 жылдардың басында Нью-Йоркте пайда болған музыкалық бағыт. Филипп Гласс, Стив Райх және Джон Адамс (композитор) сияқты композиторлар дрон, фазалау, қайталанатын мотивтер, аралас метрлер арасындағы қарама-қайшылықтар, қарапайым, бірақ көбінесе күрт айналымдар, бір тамырлы минор және мажор аккордтары арасындағы өте тар ауысулар, тоналдылық пен атональділік арасындағы қарама-қайшылықтар және музыканың негізгі құрылыс бөліктерінің өзара әрекеттесуін көрсету үшін синтезаторларды кеңінен қолданды: барлық акустикалық және синтезделген дыбысты құрайтын толқын ұзындықтарының жойылуы мен күшеюі. Көркем өнерде жиі болатындай, американдық минимализмнің музыкадағы өрлеуі көркемдік стиль ретінде минимализмнің өрлеуімен қатар жүрді, ол қара және ақ түстің контрастын, градиенттермен көлеңкелердің біртіндеп өзгеруін, сондай-ақ жиі қайталанатын идеялар мен тақырыптарды пайдаланды. 1970 және 1980 жылдары постмодернистік музыкалық қозғалыс Джон Кейдж сияқты американдық композиторлардың шығармашылығын көтеріп, олар атональдық құрылымдарды қабылдап, музыкалық композицияға эксперименттік көзқарас танытты, ең танымал және даулы 1952 жылғы “4’33” шығармасымен, онда ноталар жазылмаған, ал музыка тыңдаушылардың айналасындағы ортаның дыбыстарынан тұрады деп сипатталған, осылайша музыканың анықтамасын композитордың құрылымдық шешімі болмаса да, кез келген дыбыстардан тұратындығына дейін кеңейтті. Постмодернистік музыканың тағы бір мысалы – американдық композитор Мигель дель Агила, ол американдық және испандық-латын американдық мәдениеттердің элементтерін үйлестіреді. 20-шы ғасырда қосымша музыка толық оркестрленген фильм музыкасының дамуымен жаңа биіктерге көтерілді. Опералық композиция стильдері мен Рихард Вагнердің ережелеріне (әсіресе Gesamtkunstwerk идеясына) сүйене отырып, көптеген ерте саундтректерде овертюралар, үзіліс музыкасы, попуррилер мен концерттік сюиталар, сондай-ақ фильмнің ашылу немесе аяқталу титрлеріне байланысты овертюраның қайталануы немесе қолданылуы болды. Киноның дамуымен музыка аспаптардың жетілдірілуі, әртүрлі музыкалық жанрлардың қолданылуы, мультимәдени құрылымдар мен аспаптардың пайда болуы арқылы үлкен жетістіктерге жетті, өйткені киноиндустрия, демек музыкалық композиция индустриясы жаһандануға ұшырады. 1990-шы жылдары Америкада көптеген табысты фильмдердің шығуымен және толық оркестрленген саундтректерге деген сұраныстың артуымен бұл өркендеді, бірақ қазір көбінесе толық синтезделген саундтректермен немесе танымал әндердің кавер нұсқаларын пайдаланумен, тіпті танымал орындаушылардың өзі жазған саундтректермен ауыстырылды, мысалы 1997 жылғы “Титаник” фильмінің саундтрекі (“Титаник: Фильмнен музыка”) және “Форрест Гамп” фильмінің саундтрекіндегі тарихи сілтемелер үшін көптеген танымал әндердің қолданылуы (“Форрест Гамп (саундтрек)”). Халықтық әндерді классикалық саундтрекпен жиі пайдаланудың арқасында, бір жағынан танымал жанрлардағы әндерден, екінші жағынан түпнұсқа саундтрек немесе фильм музыкасынан тұратын екі саундтрек шығару стандартқа айналды. Фильм музыкасының көрнекті американдық композиторларына Венди Карлос, Дэнни Элфман, Майкл Джаккино, Джерри Голдсмит, Бернард Геррманн, Джеймс Хорнер, Джеймс Ньютон Ховард, Эрих Вольфганг Корнгольд, Рэнди Ньюман, Алан Сильвестри және Джон Уильямс кіреді. Америка Құрама Штаттарында 1950 жылдар шамасында классикалық және халықтық (классикалық емес) жанрлардың бірігуінен туған шығармалар да пайда болды, Либераче сияқты артистер мен Вальтер Мерфи сияқты композиторлар өз аранжировкаларымен классикалық музыканы басқа жанрларға жеткізді, мысалы Вальтер Мерфидің диско-классикалық фьюжн шығармасы “Беетховеннің бесіншісі”. 1970 жылдары Беетховен, Моцарт, Шуберт, Вагнер, Мусоргский, И.С. Бах және Джордж Гершвин сияқты композиторлардың көптеген классикалық шығармаларының диско нұсқалары жасалды. Америка Құрама Штаттарында классикалық шығармалар да жиі қолданылады және 1940-50 жылдардан бастап мультфильмдерде пайда болады, мысалы “Rhapsody Rabbit” және “The Cat Concerto” фильмдерінде Франц Листтің танымал фортепиано концерті “Hungarian Rhapsody No. 2” қолданылды.