Олни гимндері: 1779 жылғы ағылшын ән жинағы

Кіріспе

Англикандық әнұран; 1779 жылы Англияда жарық көрген әнұрандар жинағы.

Олни әнұрандары /oʊ/n/i/ алғаш рет 1779 жылдың ақпанында жарық көрді және олар пастор Джон Ньютонның (1725–1807) және оның ақын досы Уильям Каупердің (1731–1800) бірлескен еңбегі. Әнұрандар Ньютонның ауылдық приходы үшін жазылған, ол салыстырмалы түрде кедей және білімі аз жамағаттан тұрған. Олни әнұрандары сол кезде Англиядағы көптеген қауымдастарда кең таралған Евангелистік қозғалыстың қуатты идеологиясын көрсетеді. Олни әнұрандары өте танымал болды; 1836 жылға дейін 37 ресми басылым жарық көрді, ал Британия мен Америкада одан да көп басылымдар шыққан болуы мүмкін. 19 ғасырда ән айту кеңінен тарағандықтан, көптеген (шамамен 25) әнұран басқа әнұрандар жинақтарында және кітапшаларда қайта жарияланды. Бүгінде 348 Олни әнұрандарының шамамен алтысы қазіргі заманғы шіркеулерде жиі орындалады, олардың ең танымал әні – "Amazing Grace". "Сенің даңқың айқын" және "Исаның аты қандай тәтті" сияқты әндер де кеңінен белгілі. "Amazing Grace" әні алғаш рет 1835 жылы Уильям Уокердің "The Southern Harmony and Musical Companion" еңбегінде "New Britain" мелодиясына салынды.

Қаланың тарихы

Олней гимндері атын алған ағылшын қаласы, Бакингемширдегі Олней, алғаш рет жарияланған кезде шамамен 2000 адам тұратын сауда орталығы болған. Олардың шамамен 1200-і бұл қаладағы кесте тігу өнеркәсібінде жұмыс істеген. Бұл жұмыс көбінесе аз төленген, ал Каупер көршілерін «жер бетіндегі аш-жалаңаш, жыртық киім кигендер» деп сипаттаған екен. Олней гимндері негізінен осы кедей және нашар білім алған адамдарды еске алып жазылған. Олней Бакингемшир, Бедфордшир және Нортгемптоншир шекараларына жақын орналасқан – бұл аймақ дәстүрлі түрде діни диссиденттермен байланысты. Диссиденттер – 1660 жылы II Карлдың таққа қайта отыруынан кейін Англия шіркеуінің қағидаларын орындаудан бас тартқан протестанттар. Ньютон Олнейге қоныстанған кезде қала әлі де екі диссидент шіркеуін қолдаған. Жергілікті диссиденттердің ішінде Бедфордтан шыққан «Саяшылардың жолы» кітабының авторы Джон Буньян және Нортгемптоннан тағы бір маңызды гимн жазушысы Филип Доддридж (1702–1751) болды. Ньютонның өзінің диссиденттермен байланысы (оның анасы солардың бірі болған) оның қауым мүшелерімен қақтығысудың орнына келісуге мүмкіндік берді және ол тез арада белгілі уағызшы ретінде танылды. Олнейдегі алғашқы жылында шіркеуге галерея қосылып, қауымның сыйымдылығы арттырылды, ал 1769 жылы апталық дұға жиналыстары Лорд Дартмуттың үйіне, Ұлы үйге көшірілді, осылайша одан да көп адамды орналастыруға болатын болды. «Иса, халқың қайда жиналса да» гимні олардың Ұлы үйдегі алғашқы жиналысы үшін жазылған.

Ньютон мен Каупердің жеке өмірлері

Джон Ньютон жалғыз бала еді, және өзіндік білім алған теңіз капитаны, бір кезде құл кемелерін басқарған. Ньютонның дінге келуі 1748 жылдың 10 наурызында теңізде болған қатты дауыл кезінде орын алды. Ол осы оқиғаны өзінің автобиографиясында, «Нақты баяндама» (1764 жылы жарияланған) деп сипаттады және содан кейін дінге келген күнін шүкіршілік күні ретінде белгіледі. Бұл оқиға Ньютонның Құдайға сенімін қайта жақтандырды, және Англия шіркеуінің ішіндегі айтарлықтай қарсылықтарға қарамастан (ол Англия шіркеуіне дін қызметкері болып тағайындалуына алты жыл кетті), 1764 жылы Олниде дін қызметкері лауазымына қол жеткізді. Ньютонның көрінетін әсері мен харизмасы оған және оның қауымына пайдалы болды, жергілікті евангелист саудагер Джон Торнтон, оған өзінің автобиографиясының көшірмесін жіберген, қауымға жылына 200 фунт стерлинг көмектесті, Ньютонның кедейлерге көмектесуін сұрады. Бұл жылдық үлесім Ньютонның 1780 жылы Лондондағы Сент-Мэри Вулнот шіркеуінде ректорлық лауазымына ауысқаннан кейін тоқтатылды. Ньютонның Сент-Мэри Вулноттағы тақташадағы эпитафиясы, өзінің қолымен жазылған, мына сөздерді камтиды:
ДЖОН НЬЮТОН, Клерк. Бұрын сенімсіз және босқын, Африкадағы құлдардың қызметшісі, Иеміз бен Құтқарушымыз ИСА МӘСІХТІҢ мол мейірімімен қалпына келтірілді, кешірілді және ол ұзақ уақыт бойы жоюға тырысқан Ізгі хабарды уағыздауға тағайындалды. Ол Олниде, Бакста шамамен 16 жыл, ал осы шіркеуде 28 жыл қызмет етті. Уильям Каупер англикан дін қызметкерінің ұлы, Вестминстер мектебінде жақсы білім алған. Каупер өмірінің басынан бастап ауыр депрессияға ұшырады, және психиатриялық емханада болған кезде оған өзінің туысы, евангелист дін қызметкері Мартин Мадан кеңес берді. Оның евангелизмге деген жаңа ынтасы, дінге келуі және 1767 жылы Олниге көшуі оны Джон Ньютонмен байланыстырды. Каупер ақыры Ньютонның шіркеуінде ақысыз пастор болып, Торнтонның қаражатын бөлуге көмектесті. Каупер Олни гимндеріне қосқан үлесімен ғана емес, сонымен қатар ақын, хат жазушы және аудармашы ретінде де танымал: оның еңбектеріне Джон Гилпиннің қызықты тарихы (1782), «Тапсырма» (1785) және Гомердің 1791 жылы жарияланған шығармаларының аудармасы кіреді. Каупер 1786 жылы Олниден жақын жердегі Уэстон Андервудқа көшті.

John Newton was an only child, and was a self educated sea captain, at one time captaining slave ships. Newton's conversion occurred during a violent storm at sea on 10 March 1748. He describes the event in his autobiography, An Authentic Narrative (published 1764), and thereafter marked the anniversary of his conversion as a day of thanksgiving. This incident revived Newton's belief in God, and despite considerable reservations from within the established church (it took him six years to be ordained into the Church of England), he achieved the position of priest in Olney in 1764. Newton's apparent influence and charisma proved beneficial to him and his parish when local Evangelical merchant, John Thornton, to whom he had sent a copy of his autobiography, offered the parish £200 per year, requesting that Newton, in part, provided for the poor. This annual contribution ceased when Newton left in 1780 to take the position of Rector at St. Mary Woolnoth in London. Newton's epitaph on a plaque in St. Mary Woolnoth, written by Newton himself, bears these words:
JOHN NEWTON, Clerk Once an infidel and libertine A servant of slaves in Africa, Was, by the rich mercy of our Lord and Saviour JESUS CHRIST, restored, pardoned, and appointed to preach the Gospel which he had long laboured to destroy. He ministered, Near sixteen years in Olney, in Bucks, And twenty eight years in this Church. William Cowper was the son of an Anglican clergyman, and well educated at Westminster School. Cowper was liable to bouts of severe depression throughout his adult life, and during a period in an asylum he was counselled by his cousin, Martin Madan, an Evangelical clergyman. His new enthusiasm for Evangelicalism, his conversion, and his move to Olney in 1767 brought him into contact with John Newton. Cowper eventually became an unpaid curate at Newton's church, helping with the distribution of Thornton's funds. Cowper is best known not just for his contribution to the Olney Hymns, but as a poet, letter writer, and translator: his works include The Diverting History of John Gilpin (1782), The Task (1785) and his translation of the works of Homer, published in 1791. Cowper left Olney for nearby Weston Underwood in 1786.

Әндер егжей-тегжейлі

Олни әндері Ньютон мен Каупердің жеке діни сенімі мен тәжірибесінің бір көрінісі болып табылады және Евангелиелік сенімнің негізгі қағидаларын көрсетеді: адамның тумысынан күнәкарлығы; діни қайтару; күнәнің құнын өтеу; белсенділік; Киелі кітапқа берілгендік; Құдайдың қамқорлығы; және өлімнен кейінгі мәңгілік өмірге сенім. Дегенмен, әндер негізінен Ньютонның Олнидегі қызметі үшін күнделікті қолдануға арналған. Олар Ньютонның шіркеуінде немесе басқа жексенбілік және апта күнгі жиналыстарда ғибадаттың ұжымдық түрі ретінде әнделді. Бірақ ән айту, әсіресе Англия шіркеуінің ішінде, даулы мәселелер тудырды. 1760 жылдары әндер Евангелиелік шіркеуде діни құлшылықтың қалыптасқан бөлігіне айналды, онда ерте (Реформациядан кейінгі) әндер Забурдың мәтінінен бейімделген ән сияқты тармақтар – метрикалық жырлар болды. Англия шіркеуінде 1820 жылдарға дейін метрикалық жырлардан басқа әндердің заңдылығы күмәнді болды, себебі олар Жалпы дұғалар кітабында нақты бекітілмеген. Сондықтан көптеген шіркеу басшылары ән айтуды негізгі жексенбілік қызметтен басқа жиналыстарға және жеке немесе отбасылық құлшылыққа шектеді. Гимндерге алғы сөз жазғанда Ньютон: «Егер олар жалпыға ортақ ғибадат үшін және қарапайым адамдарға арналса, онда олар ода емес, гимндер болуы керек» дейді. Ньютон басылымға шығарудың екі негізгі себебін түсіндіреді: «адал христиандардың сенімін және жұбаныш» дамыту және Каупермен достығының тұрақты жазбасын қалдыру. Ньютонның өзі мен Каупердің гимндер жинағын бірлесіп жасағанын айтады, олар негізінен Ньютонның 10 жыл бойы жинаған мәтіндерінен құралған (басылымға шыққан кезде). 1779 жылы жарық көрген 348 гимндердің ішінде кейбір түсіндірмелерде Каупер 1772 және 1773 жылдар аралығында 66-сын, ал Ньютон қалғанын жазды делінген, ал басқа көздер 67-сін Кауперге жатқызады. Бірақ Ньютон кейбір гимндерді айналасындағы оқиғаларға тікелей жауап ретінде жазғаны белгілі: мысалы, «О, Құдаймен жақын жүру үшін» әнін Каупер үйдегі серігі Мэри Унвиннің ауыр науқасынан кейін жазған. Ньютон мен Каупер гимндерге қоса музыка жазғанын көрсететін дәлел жоқ. Олар бастапқыда метрге (ритмге) сәйкес келетін кез келген қолайлы күйге, әсіресе 16 немесе 17 ғасырлардағы метрикалық Забур күйлеріне әнделген деп болжанады. Кейіннен жеке күйлер Олни кітаптарының белгілі бір гимндерімен байланысты болды. Мысалы, Австрия күйі (алғашқыда Хайднның «Готт ерхальте Франц ден Кайзер», австриялық патриоттық әнұран) бүгінде «Сенің даңқты нәрселерің айтылды» гимнімен байланысты, дәл солай 1830 жылдардан бері «Тамаша рақыммен» гимнімен американдық халық әні, шотланд немесе ирландтық деп саналатын Нью-Британиямен байланысты. Бұл гимннің шотланд немесе ирландтық әуені пентатоникалық және қазық әуенін еске түсіреді; гимн көбінесе қазықтарда орындалады және осы аспаппен байланысты. Көптеген евангелиелік сенімдердің көрінісі ретінде «Тамаша рақыммен» мысал ретінде келтіріледі: мысалы, бірінші шумақ (тармақ) Ньютонның өткен күнәкарлық сезімін, «жаман» ретінде, сонымен қатар «жоғалғаннан» және «соқырдан» «қазір мен көремін» дегенге айналуын көрсетеді. Құдайдың қамқорлығы және Каупердің Құдаймен тығыз қарым-қатынасы төртінші шумақта: «Ол менің қалқаным және үлесім болады» деп айтылған. Өлімнен кейінгі мәңгілік өмірге сенім бесінші және алтыншы шумақтарда: «егер осы тән мен жүрек құрып кетсе», «Мен ие боламын» «Бақыт пен тыныштық өмірін» және «Мені осында шақырған Құдай мәңгілік менің болады» деп білдірілген. «Тамаша рақыммен» бұл гимннің бастапқы атауы емес: ол бастапқыда «Иманның шолуы және күтуі» деп аталатын өлең ретінде жазылған және Олни гимндерінің І кітабында 41-ші гимн ретінде осы тақырыппен келтірілген. Алты шумақтық нұсқа Ньютон жазған түпнұсқа, бірақ басқалар шумақтар қосып немесе Олни кітаптарының басқа гимндерінен шумақтар ауыстырылған ұзын нұсқаларда да пайда болды. Олни гимндері үш кітапқа бөлінеді: І кітап, Жазбалардың таңдамалы мәтіндері туралы; ІІ кітап, Кейбір тақырыптар туралы; және ІІІ кітап, Рухани өмірдің жетістігі мен өзгерістері туралы. Кіші бөлімдер негізгі евангелиелік сенімдерді көрсетеді. Бірінші кітапта Киелі кітап діни биліктің түпкі көзі болып табылады және оның гимндері дінге сенушіге қарапайым тілмен оның мазмұнын толық түсіну үшін жазылған. Екінші кітаптың «Кейде-кейде тақырыптары» – бұл евангелиелік рухани өмірдің басымдықтарын түсінуге көмектесетін тақырыптар. Мысалы, «Қамқорлықтар» бөлімі Құдайдың әрқашан бақылап отыратын қолындағы евангелиелік сенімді көрсетуге арналған. Үшінші кітап Ньютонның жеке рухани ояну мен құтқарылу сатылары туралы ойларын білдіру үшін жазылған. Гимндердің күдіксіз танымалдығы тек жергілікті талғам мәселесі емес, сонымен қатар Англиядағы діни ахуалдың кең ауқымында көрінеді. 18 және 19 ғасырлардың соңында Евангелиелік қозғалыстың танымалдылығының өсуіне бірнеше себеп болды: Индустриялық революцияның басталуы және одан кейін, әсіресе ауылдық қоғамдардың ыдырауы, Олни сияқты қауымдастыққа мазасыздық тудырды; Методизм осы кезеңде үлкен танымалдылыққа ие болды; және Евангелиелік Англия шіркеуіне бірте-бірте еніп жатты. Дегенмен, Ньютон мен Каупердің жазғандары олардың мақсатына сай келді. Каупердің салыстырмалы түрде аз ғымндері оның поэзиялық және шығармашылық қабілеттерін көрсетеді, ал Ньютонның прозасы кейбірлердің пікірінше «жақсы емес». Дегенмен, гимндердің басты мақсаты теологиялық талқылау немесе Киелі кітапты бейнелеу емес еді; олар «қарапайым адамдар» үшін жазылған. Ньютонның қарапайым және қайталамалы ритмдерді (ритмдерді) және қарапайым ұйқас құрылымдарын пайдалануы оның қауымдастығына сөздерді есте сақтауға көмектесті. Гимндердегі «мен» сөзіне берілген маңызды назар Ньютонның гимндердің оның жеке тәжірибесінің өнімі деп есептейтінін көрсетеді, оның жеке тәубесі мен құтқарылуға және Құдаймен жеке қарым-қатынасқа деген ұмтылысының ерекшелігі.

The Olney Hymns are in part an expression of Newton's and Cowper's personal religious faith and experience, and a reflection of the principal tenets of the Evangelical faith: the inherent sinfulness of man; religious conversion; atonement; activism; devotion to the Bible; God's providence; and the belief in an eternal life after death. However, the hymns were primarily written for immediate and day to day use in Newton's ministry at Olney. Here they were sung, or chanted, in church or at Newton's other Sunday and weekday meetings as a collective expression of worship. Hymn singing, though, was not without controversy, particularly within the Established church, the Church of England. By the 1760s hymns had become an established feature of religious devotion in the Evangelical church, where early (post Reformation) hymns were versifications (song like verses adapted from the original words) of the biblical text of the psalms, known as metrical psalms. In the Church of England, hymns other than metrical psalms were of questionable legality until the 1820s, as they were not explicitly sanctioned by the Book of Common Prayer. As a consequence, many church leaders reserved hymn singing for meetings other than the main Sunday services, and for private or household devotions. In the preface to the Hymns Newton says: "They should be Hymns, not Odes, if designed for public worship, and for the use of plain people". Newton also explains his two primary motives for publishing: his desire to promote "the faith and comfort of sincere Christians", and as a permanent record of his friendship with Cowper. Newton is attributed with suggesting that he and Cowper collaborate on a collection of hymns, ultimately drawn largely from Newton's texts accumulated over some 10 years (by the time of publication). Of the 348 hymns in the original published edition of 1779, some commentaries state that Cowper wrote just 66 between 1772 and 1773, and Newton the remainder, while other sources attribute 67 to Cowper. It is known, however, that Newton wrote some of the hymns in direct response to events around him: Oh for a closer walk with God for instance was written by Cowper in response to the serious illness then being suffered by his house companion, Mary Unwin, an illness she survived. There is no evidence to show that either Newton or Cowper wrote any music to accompany the hymns. It is assumed that they were initially sung to any suitable tune that fitted the metre (rhythm), most probably to 16th or 17th century metrical psalm tunes. Subsequently, individual tunes have become linked to specific hymns from the Olney books. For example, the tune Austria (originally Haydn's "Gott erhalte Franz den Kaiser", an Austrian patriotic anthem) is associated today with the hymn Glorious Things of Thee Are Spoken, just as New Britain, an American folk melody believed to be Scottish or Irish in origin, has since the 1830s been associated with Amazing Grace. This hymn's Scottish or Irish melody is pentatonic and suggests a bagpipe tune; the hymn is frequently performed on bagpipes and has become associated with that instrument. As an expression of the many Evangelical beliefs, Amazing Grace serves as an example: The first stanza (verse), for instance, expresses Newton's sense of past sinfulness, as a "wretch", but also conversion, from being "lost" and "blind" to "now I see". God's providence, and Cowper's sense of a close and personal relationship with God are voiced in stanza four: "He will my shield and portion be". The belief in eternal life after death is expressed in stanzas five and six: "when this flesh and heart shall fail", "I shall possess" "A life of joy and peace", and "God, who call'd me here below, Will be for ever mine". "Amazing Grace" was not the original title of this hymn: It was originally written as a poem entitled "Faith's Review and Expectation" and appears as Hymn 41 in Book I of the Olney Hymns with that title. The six stanza version quoted is the original, as written by Newton, but it has also appeared in longer forms where others have added verses or where verses from other hymns from the Olney books have been moved across. The Olney Hymns are subdivided into three books: Book I, On Select Texts of Scripture; Book II, On occasional Subjects; and, Book III, On the Progress and Changes of the Spiritual Life. The sub divisions reflect key Evangelical beliefs. Book I holds that the Bible is the ultimate source of religious authority, and its hymns are written to provide the believer, through simple language, with a thorough understanding of its contents. Book II's "Occasional Subjects" are those that bring understanding to the priorities of the Evangelical spiritual life. There is a section for instance on "Providences", which serves to illustrate the Evangelical belief in God's ever present controlling hand. Book III is written to express Newton's ideas of the stages of personal spiritual awakening and salvation. The undoubted popularity of the hymns was not simply a matter of local taste, but can be seen within the wider, developing religious climate in England. The relative rise in popularity of the Evangelical movement in the late 18th and early 19th centuries was due to a number of reasons: the onset of the Industrial Revolution and the subsequent break up of, particularly, rural communities, was an unsettling influence on a parish like Olney; Methodism had seen a significant growth in popularity in the same period; and Evangelicalism was gradually finding its way into the established Church of England. However, Newton's and Cowper's writing clearly fitted its purpose. Cowper's relatively few hymns demonstrate his poetic and creative abilities, whereas Newton's prose have been assessed by some as "wooden". Nevertheless, the principal purpose of the hymns was not a theological discussion or representation of the Bible; rather, they were written for "plain people". Newton's use of simple and repetitive metres (rhythms) and simple rhyming structures helped his congregation remember the words. The significant emphasis on 'I' within the hymns shows Newton's view that the hymns are a product of his personal experience, a feature of his belief in personal repentance and Conversion, and his desire for a personal relationship with God.

Жалпы сілтемелер

Дрю, Филип, ['Атауы жоқ: шолу'], The Modern Language Review, 78-том, № 4 (1983), 905–906 бб.
'Джон Ньютон, Уильям Каупер және басқалар: Олни әнұрандарының контексті', Иан Донначи мен Кармен Лавин (ред.), «Ағартушылықтан романтизмге дейін» антологиясы I, (Манчестер: Манчестер университетінің баспасы, 2003), 229–269 бб.
Хартли, Лодвик, «Құрт және тікен: Каупердің «Олни әнұрандарына» арналған зерттеу», The Journal of Religion, 29-том, № 3 (1949), 220–229 бб.
Ньютон, Джон, Олни әнұрандары, үш кітапта: I. Киелі жазбалардың таңдамалы мәтіндері туралы; II. Кездейсоқ тақырыптар бойынша; III. Рухани өмірдің дамуы мен өзгерістері туралы, (Лондон: Дж. Джонсон үшін басылған, 1806)
Вольф, Джон, Олни әнұрандары, «Дін, зерттеу және құлдық» еңбегінде, (Милтон Кейнс: Ашық университеті, 2004), 15–52 бб.