Кіріспе

Жер асты комиксі

Witzend Productions

witzend – ондаған жылдарға созылған, белгілі бір кестесі жоқ комикс, комикс саласының мамандары, көрнекті суретшілер және жаңа таланттардың туындыларын ұсынады. witzend 1966 жылы жазушы-суретші Уоли Вуд бастап, 1968 жылдан 1985 жылға дейін Билл Пирсонға (Wonderful Publishing Company) тапсырды. Атауы кішкентай әріптермен жазылған.

Шығу тегі

1965 жылы суретші Дэн Адкинс Вуд студиясында жұмыс істей бастағанда, ол өзінің жоспарлап отырған комикске бағытталған Outlet басылымы үшін дайындаған беттерін Вудқа көрсетті. Бұл Вудты редактор-баспагер болуға шабыттандырды, ол "et cetera" деп аталатын журнал үшін суреттер мен әңгімелер жинақтауға кірісті. Журналдың алқағына логотипі қойылды, тіпті алдын ала талқылау үшін жарнамалық материалдар да дайындалды, бірақ Вуд ұқсас атаумен басқа журнал бар екенін білген соң, соңғы сәтте атау өзгертілді.

Уолли Вуд дәуірі

Вуд 1966 жылдың жазында witzend журналын «саясат жоқ» деген қағидамен және комикс саласындағы достарына индустрияның қалыпты ағынынан шығармашылық түрде кету мүмкіндігін беру ниетімен іске қосты. Осы кезеңде редактор Билл Спайсер және сыншы Ричард Кайл «графикалық роман» және «графикалық әңгіме» терминдерін насихаттап, танымал етуді бастады. 1967 жылы Спайсер өзінің «Фантазиялық суреттер» журналының атауын «Графикалық әңгіме» журналына өзгертті. Кайл, Спайсер, Вуд және Пирсон коммерциялық комикс индустриясынан тыс кең ауқымда графикалық повестьтердің өркендеуін көздеді. Жарнамаларда witzend журналы «ғылыми фантастика, комикстер, сатира, S+S және осымен байланысты салалардың жанкүйерлері мен коллекционерлері үшін» арналғандығы, сондай-ақ «әлемдегі ең жақсы карикатуристер мен иллюстраторлардың жұмыстары» екендігі айтылды, олардың ішінде Ал Уильямсон, Джек Гоган, Франк Фразетта және Рид Крандалл есімдері аталды. Журналдың алғашқы санында Вудтың «Аниман» және «Бакки Раккус» туындылары, ал Уильямсонның ғылыми фантастикалық «Қатал әлем» оқиғасы жарияланды. Крандалл Эдгар Райс Берроуздың суреттерін, сондай-ақ Стив Дитко, Гоган, Гил Кейн, Джек Кирби, Ральф Риз, Рой Г. Кренкель және Анджело Торрес салған суреттерді бейнеледі. Басылым Фразеттаның Бастер Краббтың портретімен аяқталды. Екінші санының алдыңғы мұқабасын Вуд, артқы мұқабасын Риз салған. Грей Морроудың «Орион» туындысы осы witzend журналында басталып, 1979 жылы «Heavy Metal» журналында аяқталды. Харви Курцманның «Эй, қара!» екі беттік туындысын Уоррен Саттлердің «Әлсіз нақыл», «Егер қосыла алмасаң, жеңіп ал» және Крандалл мен Фразеттаның ERB суреттері жалғастырды. Орталық таралымда Вуд, Риз және Пирсонның өлеңдері жарияланды. Билл Эльдердің мультфильмінен кейін Дитконың «Түн ортасындағы арнайы» және Дон Мартиннің «Парктегі фонтан жанында» туындылары келді, сосын Вуд тағы бір «Аниман» бөлімін ұсынды. Үшінші санында Вудтың алдыңғы мұқабасы мен Уильямсонның артқы мұқабасы арасында Дитконың алғашқы «Мырза А», Ричард Басфордтың «Басқыншылар», Вудтың «Pipsqueak Papers», тағы «Эй, қара!» беттері және Фразетта салған, ал Билл Пирсон қайта жазып, редакциялаған 1950 жылдарғы жарық көрмеген EC New Direction оқиғасы – «Соңғы мүмкіндік» жарияланды. Бұл санда Роджер Брэнд, Уилл Эйснер, Ричард «Грасс» Грин және Арт Шпигельманның жұмыстары да болды. Төртінші санымен Вуд өзінің «Сиқыршы патшаның әлемі» атты эпикалық фантазиясын бөлім-бөлім жариялауды бастады. Бұл суреттелген көркем прозалық туындылар Пирсонмен бірлесіп жазылды. Суреттелген мәтіннен комикс форматына ауысқан Вуд сюжетті өзінің кейінірек жарық көрген графикалық романында жалғастырды, ол екі нұсқада (біреуі қара-ақ, біреуі түрлі-түсті) шықты: «Сиқыршы патша» (1978) және «Әлем патшасы» (Éditions du Triton, 1978).

Билл Пирсон дәуірі

Төртінші санынан кейін Вуд «вицзендті» Пирсонның «Керемет баспасы» компаниясына «1.00 доллар сомасына» сатты. Вуд құрылтайшы және редактор-эмиритус ретінде тізімде қалды. #5 (1968) санын өзі редакциялап, басып шығарғаннан кейін, Пирсон келесі бес санды әртүрлі адамдармен/ұйымдармен бірлесіп жариялады: #6 Эд Глейзермен, #7, 8 және 9 Фил Сеулингпен (1968 жылы Нью-Йорк комикс өнері конвенциясын құрған), ал #10 CPL тобымен – «Чарлтон Буллзэй» және «CPL (Қазіргі сурет әдебиеті)» сияқты басқа фанзиндерді жариялаған суретшілер мен жазушылар тобымен; #11 нөмірінен бастап Пирсон жеке баспагер және редактор болды. Пирсон редакциялаған, Вудтан кейінгі осы сандар Вон Бод, Эйснер, Джефф Джонс, Вуд, Берни Райтсон, Кеннет Смит, Алекс Тот, Рой Г. Кренкель, Майк Хиндж және тағы да басқалардың еңбектері арқылы жаңа бағыттарды зерттеуді жалғастырды. Пирсон сондай-ақ екі тақырыптық нөмірді дайындады: соңғы #13 (1985) саны «Жақсы қыздар» деп аталды – мұқабасында «вицзенд» логотипі болмады, онда әйелдердің алуан түрлі суреттері болды, ал #9 (1973) комикс емес, сол кездегі бірлескен баспагер Сеулингтің актер және оның фильмдеріне деген қызығушылығына байланысты W. C. Fields-тің өмірбаянына арналды. 1989–90 жылдары ол «Witzend Catalog» журналының екі кішкентай жинағын жариялады, олардың мазмұнының бір бөлігі жарияланбаған Кренкельдің суреттерін, екінші бөлігі сатуға арналған түпнұсқа суреттерді қамтыды.

Қабылдау

Рик Спаньердің "Wood at His witzend" журналына жасаған сындық шолуы Боб Стюарттың "Анти-Грейн: Мад Артист Уоллес Вуд" (TwoMorrows, 2003) атты биографиялық антологиясында жарияланған. Дизайнер-типограф Спаньер бұрын Музейдің заманауи өнерінің коллекциясы үшін сұралған, осыған ұқсас графикалық әңгімелер жинағы – Picture Story Magazine журналын басқарған. Витзендтің барлық 13 нөмірін талдап, оны сол кезеңдегі баламалы басылымдар контекстінде қарастырғаннан кейін, Спаньер витзендтің "комикс суретшілері өз жұмыстарын бақылауға және оларға ие болуға құқылы деген маңызды ойы, ақырында комикс баспагерлері тарапынан мойындалғанымен, витзендтің өзі осы дамудың маңызды факторы болды деу қиын" деген қорытындыға келді. Көптеген көрегендік жобалар сияқты, ол жай ғана өз заманынан озып кеткен болуы мүмкін.