Кіріспе
1345 - 1377 жылдар аралығында Литваның Ұлы князі, Алгирд (; Ольгерд, Ольґерд, [[Olgierd (есім); шамамен 1296 – 1377 жылдың мамыр айы) 1345 жылдан 1377 жылға дейін Литваның Ұлы князі болды. Ағасы Кестутінің (Дүкеннің батыс шекарасын қорғаған) көмегімен ол қазіргі Балтық елдерінен Қара теңізге және Мәскеуге дейін созылған империя құрды. Сол аттас басқа адамдар туралы да ақпарат бар.
other people with the given name
Algirdas (; Ольгерд, Ольґерд, [[Olgierd (given name); c. 1296 – May 1377) was Grand Duke of Lithuania from 1345 to 1377. With the help of his brother Kęstutis (who defended the western border of the Duchy) he created an empire stretching from the present Baltic states to the Black Sea and to within of Moscow.
Өмірбаян
Алгирдас – Ұлы князь Гедиминастың жеті ұлының бірі еді. 1341 жылы қайтыс болғанға дейін Гедимин өзінің иелігін бөліп, ең кіші ұлы Яунтиске астанасы – Вильнюсті қалдырды. Алгирдас ағасы Кестутистің көмегімен 1345 жылы Яунтисті қуғынға шығарып, өзін Ұлы князь деп жариялады. Ол келесі отыз екі жылды Литва Ұлы Княздығының дамуы мен кеңейтуіне арнады. Литваның билеушісі болғаннан кейін, Алгирдас Ливония жылнамаларында князь немесе великий князь (үлкен князь) деген атаулардың орнына Литваның королі (rex Letwinorum) деп аталды. Бұл нәтижеге екі фактор себеп болды деп саналады: Алгирдастың саяси сабырлылығы және Кестутистің адалдығы. Олардың иеліктерінің бөлінуін мысалға келсек, Алгирдас көбінесе Шығыс славян деректерінде кездеседі, ал Батыс жылнамалары негізінен Кестутисті сипаттайды. Литва дұшпандармен қоршалған еді. Солтүстік-батыстағы Тевтон ордені мен оңтүстік-шығыстағы Алтын Орда литвалық жерлерді іздестірді, ал батыстағы Польша мен шығыстағы Мәскеу княздығы көбінесе жауынгер бәсекелестер болды.
Литваның кеңейуі
Алгирдас өз билігін сақтап қана қоймай, Мәскеу княздігі мен Алтын Орда есебінен ықпал мен аумаққа ие болды, сондай-ақ Литва Ұлы Княздігінің шекарасын Қара теңізге дейін кеңейтті. Оның басты күш-жігері бұрынғы Киев Русінің құрамына кірген славян жерлерін бағындыруға бағытталған еді. Алгирдас ұлы Андрейді Псков князі етіп сайлауға қол жеткізді және Новгород Республикасының күшті тобы оны Мәскеу княздігіне қарсы қолдады, бірақ оның екі сауда орталығындағы билігі (көбінесе) тұрақсыз болды. Алгирдастың маңызды жетістігі – 1362 жылы Оңтүстік Буг өзеніндегі Көк Сулар шайқасындағы татарларға қарсы жеңісі, ол қыпшақтардың ыдырауына және ханның штабын Қырымға көшіруге себеп болды.
Дін мен өлім
Қазіргі заманғы тарихшылардың пікірінше, "Гедимин мен Алгирдас үшін пұтқа табынушылықты сақтап қалу пайдалы дипломатиялық құрал және қару болды, бұл оларға өз билігін және тәуелсіздігін сақтау үшін дін ауыстыру туралы уәделерді пайдалануға мүмкіндік берді". Герман фон Вартберге мен Ян Длугош Алгирдасты 1377 жылы қайтыс болғанға дейін пұтқа табынушы деп сипаттады. Сол заманғы Византиялық деректер Батыс дереккөздерін қолдайды; Патриарх Нейлос Алгирдасты "отқа табынушы ханзада" деп сипаттады, ал тағы бір патриарх Филофей "құдайсыз" Алгирдасқа көмектескен барлық русь ақсүйектерін анафемаға ұшыратты. Оның пұтқа табынушылық сенімдері 14-шы ғасыр Византиялық тарихшысы Никифор Грегорас жазбаларында да айтылған. Алгирдас қайтыс болғаннан кейін 18 жылқымен бірге Майшиагала маңындағы орманда, шамасы Кукавейтис орман қасиетінде, рәсімдік өртпен өрттелді. Оның болжамды жерлеу орны 2009 жылдан бері археологиялық зерттеулерге тартылып келеді. Алгирдастың ұрпақтарының арасында Трубецкой, Чарториски және Сангушко әулеттері бар. Алгирдас Вильнюс Антоний, Иоанн және Евстафийдің өлімін бұйырған деген аңыз бар, олар кейіннен Ресей православие шіркеуінің шейіттері ретінде қасиетті деп жарияланды. Оның билігі тұсында Вильнюсте бірнеше православие шіркеулері салынды, бірақ оның крещение алғаны туралы кейінгі мәлімдемелер замандас дереккөздерімен расталмаған. Дегенмен, замандас есептері мен қазіргі зерттеулерге қарамастан, кейбір орыс тарихшылары (мысалы, Батиушиков) Алгирдас православиелік билеуші болған деп санайды. Алгирдастың ұрпақтары қол қойған Киевтік үңгірлер монастырының естелік кітабында оның крещение есімі 1460 жылдары Деметрий деп жазылған. Войцех Виюк Коялович пен Макарий I-ге сүйенген Володимир Антонович Алгирдас өлімінен бірнеше күн бұрын монахтық ант бергенін және Вильнюстағы Құдай анасы соборында Алексий монахтық атымен жерленгенін жазды.
Бағалау
Алгирдас Мәскеу княздығы мен Польша арасында тепе-теңдік сақтады, литва және русин тілдерін (басқа тілдермен қатар) білді және римдік католицизмді насихаттау арқылы оларды бөліп-жарудың орнына, өз діншілдігімен және православиелік халқының көпшілігін құрметтеді. Оның ұлы Иогайла Польша тағына отырып, католиктік дінге көшті және шамамен 200 жыл бойы Литва мен Польшаны билеген әулетті құрды. 2014 жылы Вицебск қаласының 1040 жылдығын тойлау аясында оған ескерткіш орнатылды. Алгирдас Литваның Ұлы князі болмас бұрын 20 жылдан астам Витебск князі болды. 2022 жылдың желтоқсанында Беларусь Республикасының Ұлттық Банкі Алгирдастың суреті бар Көк Су шайқасына арналған ескерткіш монета шығарды.
Танымал мәдениет
Алгирдас 2021 жылғы Age of Empires II: Definitive Edition – Dawn of the Dukes видео ойынында өзінің және оның бауыры Кестутистің ерліктерін көрсететін кампанияда басты рөлде ойнайды.