Кіріспе
Жапондық заң 1999 жылы ратификацияланды. Ұлттық ту және әнұран туралы заң (国旗及び国歌に関する法律), қысқартылып 国旗国歌法 деп аталады, Жапонияның ұлттық туы мен әнұранын ресми түрде бекіткен заң. 1999 жылдың 13 тамызында ратификацияланғанға дейін Жапонияның ресми туы мен әнұраны болған жоқ. Жапонияның туы (ниссёки) туы, көбінесе хиномару (日の丸) деп аталады, 1870 жылдан бері Жапонияны бейресми түрде білдіріп келді; ал Кимигайо (君が代) 1880 жылдан бастап Жапонияның де-факто әнұраны ретінде қолданылып келді. Екінші дүниежүзілік соғыста Жапония жеңілгеннен кейін, хиномару мен Кимигайоны Жапонияның ресми символдары ретінде заңдастыру туралы ұсыныстар түсті. Алайда, 1974 жылы хиномару мен Кимигайоны ресми деп тану туралы заң Ұлттық диетада қабылданбады, себебі Жапония мұғалімдер одағы олардың жапон милитаризмімен байланысы бар екенін айтты. Хиросимадағы мектеп директоры мектептік шарада ту мен әнұранды қолдану мәселесіне байланысты даудан кейін өзін-өзі өлтіргеннен кейін, хиномару мен Кимигайоны ресми ету туралы ұсыныс қайта көтерілді. Ұлттық диетаның екі палатасында да дауыс беруден кейін, заң 1999 жылдың 9 тамызында қабылданды. 1999 жылдың 13 тамызында жарияланып, күшіне енген бұл заң 1990-шы жылдардағы Ұлттық диета қабылдаған ең даулы заңдардың бірі саналды. Заңға қатысты пікірталастар оппозициялық Жапония демократиялық партиясының (ДДП) басшылығындағы жағдайды және биліктегі Либералды демократиялық партияның (ЛДП) мен коалициялық серіктестерінің біртігін де көрсетті. Заңның қабылдануы әртүрлі реакциялармен қарсы алынды. Кейбір жапондықтар оны құптаса, енді біреулері оны ұлтшылдық сезімдер мен мәдениетті қайта жаңғыртуға бағытталған қадам деп қарады. Бұл заң император Акихитоның билікке келуінің он жылдығына орай қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония басып алған елдердегі кейбір адамдар заңның қабылдануы, сондай-ақ әскери мәселелерге және Ясукуни киіз кітабына қатысты заңдар туралы пікірталастар Жапонияның саяси оңға қарай бет бұруын білдіреді деп ойлады. Осы заңнан кейін шығарылған ережелер мен үкіметтік бұйрықтар, әсіресе Токио облыстық білім беру кеңесі шығарғандары, кейбір жапондықтар тарапынан Жапония конституциясына қайшы келетініне байланысты сотқа шағымданылды.
The Act on National Flag and Anthem (国旗及び国歌に関する法律), abbreviated as 国旗国歌法, is a law that formally established Japan's national flag and anthem. Before its ratification on August 13, 1999, there was no official flag or anthem for Japan. The Flag of Japan (nisshōki) flag, commonly referred to as the hinomaru (日の丸), had represented Japan unofficially since 1870; Kimigayo (君が代) had been used as Japan's de facto anthem since 1880. After Japan's defeat in World War II, there were suggestions to legislate the hinomaru and Kimigayo as the official symbols of Japan. However, a law to establish the hinomaru and Kimigayo as official in 1974 failed in the National Diet, due to the opposition of the Japan Teachers Union that insists they have a connection with Japanese militarism. It was suggested that both the hinomaru and Kimigayo should be made official after a school principal in Hiroshima committed suicide over a dispute regarding the use of the flag and anthem in a school ceremony. After a vote in both houses of the National Diet, the law was passed on August 9, 1999. Promulgated and enforced on August 13, 1999, it was considered one of the most controversial laws passed by the National Diet in the 1990s. The debate surrounding the law also revealed a split in the leadership of the opposition Democratic Party of Japan (DPJ) and the unity of the ruling Liberal Democratic Party (LDP) and coalition partners. The passage of the law was met with mixed reactions. Although some Japanese hailed the passage, others felt that it was a shift toward restoring nationalistic feelings and culture: It was passed in time for the tenth anniversary of the Emperor Akihito's reign. In the countries that Japan had occupied during World War II, some felt that the law's passage, along with debates on laws related to military affairs and Yasukuni Shrine, marked a shift in Japan toward the political right. Regulations and government orders issued in the wake of this law, especially those issued by the Tokyo Board of Education, were also challenged in court by some Japanese due to conflicts with the Japanese constitution.
Актінің мәтіні
Ұлттық ту және әнұран туралы заң Ниссёкиді ұлттық ту ретінде, ал Кимигайоны ұлттық әнұран ретінде белгіледі. Әрбір символ туралы егжей-тегжейлі мәліметтер қосымшаларда келтірілген, оның ішінде тудың құрылысының сипаттамалары және Кимигайоның ноталары бар. Егер заңда ту мен әнұранды қолдану ережелері қосылған болса, ол Диетада жеткілікті қолдау таба алмас еді. Дегенмен, 1999 жылғы заң Премьер-министрдің 1870 жылғы №57 жарлығында белгіленген пропорциядағы туларды қолдануға және жасауға рұқсат берді, онда тудың қатынасы жетіге он (7:10) деп көрсетілген, ал қызыл дискі ортасынан желектің ұзындығының жүзден бір бөлігіне қарай ығысқан. Тудың фоны ақ, ал дискі қызыл, бірақ 1999 жылғы заңда нақты түс реңдері анықталмаған. Үкіметтен алынған қосымша түсіндірмелерде қызыл түс – терең реңк деп ғана айтылған. Қорғаныс министрлігі 2008 жылы жариялаған сипаттамаларда ту үшін қызыл түстердің реңдерін анықтады. Бұл заң жобасын Диетада талқылау кезінде ашық қызыл (赤色 (aka iro)) реңін пайдалану немесе Жапон өнеркәсіптік стандарттарының түстерін таңдау туралы ұсыныс жасалды.
Гимннің ережелері
Әннің сөздері мен музыкалық нотациясы екінші қосымшада келтірілген. Заң мәтіні әннің сөздері мен музыкасы үшін ешбір адамды автор деп көрсетпейді, бірақ музыкалық аранжировка үшін Хиромори Хаяши есімі аталады. Мелодия Франц Эккерт тарапынан батыс стилінде гармонияландырылып, 1880 жылдан бері қолданылып келеді. Ноттағы сөздер хираганамен жазылған, вокалдық аранжировканың темпі туралы мәлімет жоқ. Гимн, әдеттегі (4/4) өлшемде дориандық ладта орындалады. Мейдзи қайта жаралу кезеңінде, 1870 жылдың 27 ақпанында (жапон күнтізбесі бойынша Мейдзидің 3-ші жылының 27 қаңтарында) №57 жарлық арқылы ту ресми түрде азаматтық ту деп қабылданды. Хиномару 1870 жылдан 1885 жылға дейін заңды түрде ұлттық ту болды, бірақ Жапония заңнамасы 1885 жылдан 1999 жылға дейін ұлттық туды белгілемеді, себебі кабинеттің жаңартылуымен, барлық бұрынғы Мемлекеттік кеңестің жарлықтары жойылды. Бұл ретте, Жапонияның бірнеше әскери тулары, оның ішінде күн сәулелі теңіз туы, хиномару дизайнына негізделген. Хиномару басқа жапон туларын жасау үшін үлгі ретінде пайдаланылды және оның қолданылуы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтас әскерлерінің басып алу кезеңінің алғашқы жылдарында қатаң шектелді, бірақ бұл шектеулер кейіннен жеңілдетілді. Кимигайо – әлемдегі ең қысқа ұлттық әнұрандардың бірі, оның ұзындығы 11 тактіден және 32 символдан тұрады. Оның сөздері Хэйан дәуірінде (794–1185) жазылған вака өлеңіне негізделген және Мейдзи дәуірінде (1868–1912) жазылған мелодиямен орындалады. 1869 жылы Ирландиялық әскери оркестрдің жетекшісі Джон Уильям Фентон Жапонияда ұлттық әнұранның жоқ екенін байқап, Сацума кланының офицері Ивао Оямаға оны жасауды ұсынды. Ояма келісіп, ән сөздерін таңдады. Ән сөздері Фентонның ықпалынан туындап, британдық әнұранға ұқсас болғандықтан таңдалған болуы мүмкін. 1880 жылы Императорлық үй шаруашылығы агенттігі Кимигайоның қазіргі мелодиясын қабылдады, ал үкімет 1888 жылы Кимигайоны ресми түрде ұлттық әнұран ретінде бекітті. 1893 жылға қарай, сол кездегі Білім министрлігінің күш-жігерінің арқасында Кимигайо мемлекеттік мектептердегі салтанаттарда орындалатын болды. Алайда, соғыстан кейін ресми шараларда тек Кимигайоның нотасы ойнатылды, ал сөздері оқылған жоқ.
Заңнаманың негізі
Заң жобасы Хиросимадағы мектеп директорының өзін-өзі өлтіруіне себеп болды, ол мектеп тақтасы мен мұғалімдер арасындағы Хиномару мен Кимигайоны қолдану туралы дауды шеше алмады. Серадағы Сера орта мектебінің директоры Ишикава Тошихиро мектептің бітіру салтанатынан бір күн бұрын өзін-өзі өлтірді. Хиросима облысының мектеп тақтасы барлық директорлардан әрбір мектептік шарада екі символдың да қолданылуын қамтамасыз етуді талап етті, бірақ Сера орта мектебінің мұғалімдері бұл практикаға қарсы шықты. Ишикава осы мәселеде мұғалімдерінің қолдауын ала алмағандықтан өз өмірін өзіне қиды. Ол заңның 2000 жылы енгізілуін жоспарлаған, бірақ оның Бас Кабинет хатшысы Хирому Нонака оны 1999 жылдың қарашасына дейін, Император Акихитоның таққа отыруының он жылдығы мен Хейсей дәуірінің басталуына дейін күшіне енгізуді қалады. Хиномару мен Кимигайоны ресми символдар ету туралы заң жобасы алғаш рет ұсынылған жоқ. 1972 жылы Окинава облысы АҚШ билігінен Жапонияға қайтарылғаннан кейін және 1973 жылғы жаһандық мұнай дағдарысынан кейін, 1974 жылы премьер-министр Танака Какуэй екі символдың қолданылуын заңдастыратын заң қабылдануы мүмкін екенін айтты. Бұл қадамның мақсаты консервативті сайлаушылар арасында оның беделін арттыру болды. Оның ұсынысы кезінде Жапония мұғалімдер одағы гимнді қолдануға қарсы болды, себебі ол "императорға табынудың иісін" сезіндірді және соғысқа дейінгі милитаризммен байланысты деп есептелді. Жапонияда сол кезде сауаттылық деңгейі 99 пайызды құраса да, көптеген студенттер Кимигайоның не екенін және оны қалай орындау керектігін білмейтін. Мектептерге Кимигайоны оқыту және ойнату нұсқауларымен қатар, Какуэй студенттердің 1890 жылы Император Мэйдзи жариялаған Білім беру туралы императорлық жарлықты оқып, әр таңда желек көтеруін қалады.
Қосымша
Жапонияның басты консервативті партиялары – ЛДП және Либералдық партия 1999 жылғы заң жобасын негізгі қолдаушылары болды. ЛДП-ның Бас хатшысы Йоширо Мори сол жылдың маусым айында жапон халқы Хиномару мен Кимигайоны ұлттық символдар ретінде қабылдағанын айтты. Либералдық партияның президенті Ичиро Озава да осы пікірге қосылып, парламенттің басқаша шешім қабылдауы мүмкін емес деп сенді. Жаңа Комейто (Таза үкімет партиясы немесе CGP) бастапқыда заң жобасына қатысты сақтық танытты. Оның бірқатар жетекшілері екі символдың да халық тарапынан қабылданғанын мойындағанмен, осы идеяны заңмен бекіту Жапон Конституциясын бұзуға алып келуі мүмкін деп ойлады. CGP ақырында ЛДП коалициясына қосылу шартымен заң жобасын қолдады.
Қарсылық
Социал-демократиялық партия (СДПЖ) және Коммунистік партия (КПЖ) екі символдың соғыс кезеңімен байланысты болғандықтан, сондай-ақ халыққа референдум арқылы мәселені шешуге мүмкіндік берілмегендіктен заң жобасына қарсы шықты.
Жапонияның Демократиялық партиясы
Жапонияның Демократиялық партиясының (ДПЖ) сол кездегі президенті Наото Кан партиясының бұл заң жобасын қолдауы қажет екенін мәлімдеді, себебі ол екеуін де Жапонияның рәміздері ретінде мойындаған болатын. Сол кездегі Бас хатшының орынбасары Юкио Хатояма бұл заң жобасы мектеп қызметкерлеріне қосымша мәселелер туғызады және ту мен әнұранға қарсы шығатын солшыл топтардың арасында наразылықтарға себеп болады деп ойлады. ДПЖ Хиномаруды ұлттық ту деп белгілейтін, бірақ Кимигайоға ерекше мәртебе бермейтін түзету ұсынды; басқа әнұран ізделуі керек еді. 16 шілдеде ДПЖ түзетуді ұсынуға шешім қабылдады; егер түзету қабылданбаса, партия мүшелеріне еркін дауыс беруге рұқсат беріледі. Басқа топтар да үкімет заңнамасына қарсы өздерінің заң жобаларын ұсынды; олардың барлығы заң жобасы бойынша басты дауыс беруге дейін қабылданбады.
Ішкі
Премьер-министр Кейдзо Обучи заңның қабылдануына қуанышпен қарады, өйткені ол символдарды қолдану үшін «жазбаша заңмен нақты негіз» құрды. Ол мұны Жапонияның «21 ғасырға көшуі» үшін маңызды қадам деп санады. Алайда, 2004 жылы император Акихито Токио білім беру кеңесінің мүшесі Кунио Йоненагаға мұғалімдер мен оқушыларды ту мен әнұранды құрметтеуге мәжбүрлеу «қабылданбас» екенін айтты. Олар осы оқиғаларды ту мен әнұранды мақтануға себеп ететін жағдай ретінде қарастырмады. Реакциялар да әртүрлі болды. Заң қабылданғаннан кейін Білім министрлігінің 1999 жылғы оқу жоспарына сәйкес «кіріспе және бітіру салтанаттарында мектептер Жапонияның туын көтеруі және студенттерге «Кимигайо» (ұлттық әнұран) әнін оқытуы керек, себебі ту мен әннің маңызы зор». Сонымен қатар, министрліктің 1999 жылғы бастауыш мектептерге арналған оқу жоспарына берген түсіндірмесінде: «Халықаралық интеграцияның дамуын ескере отырып, патриотизмді және жапондық сезімін қалыптастырумен қатар, мектеп оқушыларының Жапонияның туы мен «Кимигайоға» деген құрметті қарым-қатынасын тәрбиелеу маңызды, олар халықаралық қоғамда құрметті жапон азаматтары болып өседі». Хиросима префектурасында, Сера орта мектебі орналасқан жерде, реакция көбінесе жағымсыз болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан тікелей зардап шеккен екі префектураның бірі ретінде, Хиросимадағы білім беру символдар мен император туралы ақпаратқа қатысты солшыл көзқарасқа ие болды, бұл Buraku Liberation League сияқты жергілікті топтар мен мұғалімдердің кәсіби одақтарының ықпалына байланысты. Сондықтан заңның қабылдануы «көнергендік» ретінде қарастырылды, бұл префектураның білім беру тәжірибесіне қайшы келіп, соғысқа байланысты мәселелерді шеше алмайды. Дебаттар барысында өз ұстанымын сақтап қалған жалғыз партия Коммунистік партия болды; CGP (Жаңа Комейто), Либералдық партия және SDPJ заң жобасын қолдау үшін жақтарын ауыстырды. Мұндай дауыс алмасу «The Japan Times» газетінің бір жазушысын заң жобасының қабылдануына байланысты елдің саясатының рационалдығына күдік тудыруға итермеледі. Бұл заң 1992 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбіт сақтау операциялары және басқа да операциялар бойынша ынтымақтастық туралы заңнан бері қабылданған ең даулы заңдардың бірі болып табылады, бұл Жапония Конституциясының 9-бабынан ауытқу болып табылады, ол елді «халықаралық дауларды шешу құралы ретінде күш қолданудан» бас тартуға шақырады.
Атқару және сот ісін жүргізу
Заң қабылданған кезде премьер-министр Обучи және басқа да лауазымды тұлғалар күнделікті өмірде ту мен әнұранды қолдануды реттеу ниеті жоқ екенін мәлімдеді. Алайда, Білім министрлігі 1999 жылы «Ұлттық ту және әнұран туралы заң» қабылданғаннан кейін жариялаған оқу бағдарламасының нұсқаулығында «кіріспе және бітіру салтанаттарында мектептер Жапония туын көтеруі керек және оқушыларды ту мен әннің маңыздылығын ескере отырып, Кимигайо әнін орындауға үйретуі керек» делінген. 2004 жылы 243 мұғалім тәртіптік жазаға тартылып, 67 мұғалімге ескерту жасалды, себебі олар саясатты орындамаған немесе оқушыларын екі символға да құрмет көрсетпеуге үйреткен. Фукуока префектурасындағы бір қала мектептерді оқушылардың «Кимигайо» әнін қаншалықты дауыспен орындағаны бойынша бағалады, бірақ Токио ғана ережелерді сақтамағаны үшін кең ауқымды жазалар салған мектеп кеңесі болды. Жапон Конституциясының 19-бабына, яғни «ой және сана бостандығына» қайшы келеді деген негізде Токио ережелеріне шағымдану үшін бірнеше сот процесі қозғалды.