Негізделмеген эпистемология: Анти-фундаментализм – білімнің негізін жоққа шығаратын философия. Ницше, Фуко сынды философтардың идеялары, білімді практикамен байланыстыру.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Негіздерсіз эпистемология
Epistemology without sure premises
Антифундационализм (фундационализм деп те аталады) – фундаменталистік көзқарасты жоққа шығаратын кез келген философия. Антифундационалист – зерттеу мен білімнің негізгі негізі немесе бастауы болатын қандай да бір түпкілікті сенім немесе принцип бар деп сақтамайтын адам. Антифундационализм метафизикалық (болу негізін немесе метафизикалық негізді ұсыну), этикалық (кейбір құндылықты немесе жақсылықты түпкілікті деп ұсыну), эпистемологиялық (яғни негіздеменің фундаменталистік теориясы) немесе фундаменталистік теориялар бар басқа да салаларға қатысты болуы мүмкін.
Anti foundationalism (also called nonfoundationalism) is any philosophy which rejects a foundationalist approach. An anti foundationalist is one who does not believe that there is some fundamental belief or principle which is the basic ground or foundation of inquiry and knowledge. Anti foundationalism can be metaphysical (positing a ground of being or metaphysical foundation), ethical (positing some value or virtue as fundamental), epistemological (i. e. the foundationalist theory of justification) or apply to some other field with foundationalist theories.
Эффективтілікке қарсы
Фундаментализмге қарсы тұратындар негізгі ұғымдарға логикалық, тарихи немесе генеалогиялық шабуылдар жасайды (әсіресе Ницше мен Фукоға назар аударыңыз), көбінесе білімді практикалық іс-қимылға бағындыру сияқты, интеллектуалды ізденісті негіздеу және дамытудың балама әдістерімен бірге қолданады. Фуко бастауға оралу ізделісін платондық эссенциализм деп есептемеді, адамның іс-әрекеттерінің тәуелді сипатына баса мән берді. Фундаментализмге қарсы тұратындар метафизикалық әдістерге қарсы шығады. Моральдық және этикалық фундаментализмге қарсы тұратындарды көбінесе моральдық релятивизм үшін сынап жатады, бірақ олар бұл айыпты жоққа шығарып, негіздерді қажет етпейтін моральдық ойлаудың балама әдістерін ұсынады. Осылайша, Чарльз Тейлор Фуконы "адам өмірінің реті, немесе біздің болмысымыз, немесе адам табиғаты жоқ, оған өмір салтын бағалау үшін жүгінуге болады" деп айыптаса да, Фуко, бәрібір, ешқандай жалпыға ортақ жүйеге жүгінбей этикалық ізденісті жалғастыру қажеттілігін қатыстырады. Никлас Луман негізгі бірліктер мен канондық нақтылықтардың рөлін сынау үшін кибернетиканы пайдаланды.
Anti foundationalists use logical or historical or genealogical attacks on foundational concepts (see especially Nietzsche and Foucault), often coupled with alternative methods for justifying and forwarding intellectual inquiry, such as the pragmatic subordination of knowledge to practical action. Foucault dismissed the search for a return to origins as Platonic essentialism, preferring to stress the contingent nature of human practices. Anti foundationalists oppose metaphysical methods. Moral and ethical anti foundationalists are often criticized for moral relativism, but anti foundationalists often dispute this charge, offering alternative methods of moral thought that they claim do not require foundations. Thus while Charles Taylor accused Foucault of having "no order of human life, or way we are, or human nature, that one can appeal to in order to judge or evaluate between ways of life", Foucault nevertheless insists on the need for continuing ethical enquiry without any universal system to appeal to. Niklas Luhmann used cybernetics to challenge the role of foundational unities and canonical certainties.
Тотализация және легитимизация
Фундаменталистерге қарсы тұратындар әлеуметтік, ғылыми немесе тарихи шындықтың тоталызациялық көзқарастарына қарсы шығады, оларды негіздемесіз деп санайды және олардың орнына жергілікті баяндамаларды ұсынады. Бір тұтас әлеуметтік жүйе болмайды, тек жергілікті және нақты тәжірибелердің көптігі ғана бар; "бір тарих емес, ең болжамды жағдайда – тарихтар". Мұндай неопрагматизмде жалпыға ортақ шындық жоқ, тек білім берудің жақсы және жемісті әдістерінің үнемі жалғасатын процесі бар. Әлеуметтік талдау үшін ең қалыпты саналатын категориялар – гендер, жыныс, нәсіл және тап – Марджори Гарбер сияқты эссенциализмге қарсы тұратындар тарапынан әлеуметтік құрылымдар ретінде қарастырылады.
Anti foundationalists oppose totalising visions of social, scientific or historical reality, considering them to lack legitimation, and preferring local narratives instead. No social totality but a multitude of local and concrete practices; "not a history but at best histories". In such neopragmatism, there is no overall truth, merely an ongoing process of better and more fruitful methods of edification. Even our most taken for granted categories for social analysis—of gender, sex, race, and class—are considered by anti essentialists like Marjorie Garber as social constructs.
Үміт пен қорқыныш
Стэнли Фиш "антифундаменталистік теориялық үміт" пен "антифундаменталистік теориялық қорқыныш" деп аталатын екі нәрсені ажыратады, бірақ олардың екеуі де бірдей иллюзия екенін анықтайды. Антифундаментализмнің зиянды әсерлерінен қорқу жиырмасыншы ғасырдың соңында кеңінен таралды, мәдени құлдырау мен моральдық анархия сияқты жағдайларды күтіп, немесе (кемінде) статус-квоға қарсы әрекет етуге қажетті сыншылдық қашықтықтың жоғалуын болжады. Алайда, Фиш үшін, кез келген негізгі принцип жойылған жағдайда рационалды ізденістің объективті стандарттарын жоғалту қаупі – жалған қорқыныш еді: антифундаментализм тұрақсыз субъективтілікке есік ашқаннан гөрі, жеке адамды ол қайтарымсыз орналасқан саланың/кәсіптің/тұрмыс салтының дәстүрлі контексі мен ізденіс/дау-дамай стандарттарына нық бекітеді. Бірақ, сонымен қатар, барлық жағдайлардың шарттылығын білу арқылы, барлық принциптерге ие болу туралы мәлімдемелердің конвенциялық/риторикалық сипатын мойындау арқылы жергілікті жағдайлардан құтылуға деген антифундаменталистік үміт Фиш үшін де осы жағдайлық сананың өзімен, әрбір жеке адам жеке-жеке қамтылған кең ауқымды әлеуметтік және интеллектуалды контекстпен бірдей тағдырға ие. Фиш сондай-ақ, антифундаментализмнен құтылу нәтижелеріне деген үмітке қайшы, трансконтекстік анықтама нүктесінің болмауын дәлелдейтін антиэссенциалистік теориялар консервативті және неоконсервативті, сондай-ақ прогрессивті мақсаттарға да қолданылғанын атап өтті. Мысалы, Джон Сёрл әлеуметтік шындықтың құрылымы туралы есеп берді, ол "қоғамында өз үйінде сезінетін адамның, теңіздегі балық сияқты қоғамның әлеуметтік институттарында өз орнын тапқан адамның" қабылдау позициясымен толық үйлеседі.
Stanley Fish distinguishes between what he calls "antifoundationalist theory hope" and "antifoundationalist theory fear"—finding them however both equally illusory. Fear of the corrosive effects of antifoundationalism was widespread in the late twentieth century, anticipating such things as a cultural meltdown and moral anarchy, or (at the least) a loss of the necessary critical distance to allow for leverage against the status quo. For Fish, however, the threat of a loss of objective standards of rational enquiry with the disappearance of any founding principle was a false fear: far from opening the way to an unbridled subjectivity, antifoundationalism leaves the individual firmly entrenched within the conventional context and standards of enquiry/dispute of the discipline/profession/habitus within which s/he is irrevocably placed. By the same token, however, the antifoundationalist hope of escaping local situations through awareness of the contingency of all such situations—through recognition of the conventional/rhetorical nature of all claims to master principles—that hope is to Fish equally foredoomed by the very nature of the situational consciousness, the all embracing social and intellectual context, in which every individual is separately enclosed. Fish has also noted how, in contradistinction to hopes of an emancipatory outcome from antifoundationalism, anti essentialist theories arguing for the absence of a transcontextual point of reference have been put to conservative and neo conservative, as well as progressive, ends. Thus, for example, John Searle has offered an account of the construction of social reality fully compatible with the acceptance stance of "the man who is at home in his society, the man who is chez lui in the social institutions of the society as comfortable as the fish in the sea".
Сын
Фундаменталистерге қарсы тұратындар барлық жалпылама талаптарды, өздерінікі болмаса, сынағаны үшін; іс жүзінде өздерінің жаһандық стильдерімен қайшы келетін жергілікті риторика ұсынғаны үшін сыналды. Эдвард Саид радикалды фундаментализмге қарсылықты, адамның нақты жағдайларын ескермей, мәдени релятивизмге шамадан тыс берілуі және тілге қатысты бұрылысқа артық тәуелділік үшін айыптады.
Anti foundationalists have been criticised for attacking all general claims except their own; for offering a localizing rhetoric contradicted in practice by their own globalizing style. Edward Said condemned radical anti foundationalism for excessive cultural relativism and overdependence on the linguistic turn at the expense of human realities.