Кіріспе

Виффл доп – 1953 жылы Коннектикут штатының Фэрфилд қаласында ойлап табылған, пластикалық найзағай мен допты пайдаланатын бейсболдың өзгеше түрі. Бастапқыда бұл ойын шектеулі немесе кішкентай аумақта ойнау үшін жасалған, бірақ ол танымал ашық ауадағы ойынға айналды. Ойын жеңіл, тесіктелген пластикалық доп пен ұзын, қуыс пластикалық найзағай арқылы жүзеге асырылады. Әр командада бірден бес ойыншыға дейін болады, олар көшпенді ойыншыларды үй тақтасына жеткізуге тырысады және әр ойыншы допты алаңда қандай жерге орналастырғанына байланысты ұпай жинайды. «Виффл доп» термині ойынның өзіне де, ойында қолданылатын допқа да қатысты болуы мүмкін. «Виффл» – Wiffle Ball, Inc. компаниясының тіркелген тауарлық белгісі. Ол 12 жасар ұлы үшін оңай қисайтындай доп жасаған кезде пайда болды. Оның ұлы мен достары «страйк аут» жағдайын «whiff» деп атаған. Виффл доптың мөлшері ресми бейсбол добымен шамалас, бірақ ол қуыс, жеңіл, икемді пластиктен жасалған және одан қалың болмайды. Оның бір жартысы сегіз тікбұрышты тесікпен тесілген, ал екінші жартысы тесіксіз. Бұл конструкция ойыншыларға қисық және жоғарылаған доптарды лақтыруға мүмкіндік береді. 2011 жылдың сәуір айында Нью-Йорк штатының Денсаулық сақтау департаменті виффл допты балаларға «жарақаттану қаупін» тудыратын ойын-сауық түрлерінің тізіміне қосты. 2009 жылы қабылданған штат заңына сәйкес, мұндай екі немесе одан көп іс-шараны қамтитын балаларға арналған кез келген бағдарлама «жазғы лагерь» деп танылып, мемлекеттік реттеуге жатады. Бұл оқиға жиі қызықтап, әжуаланды, Parenting.com сайты сарказммен: «Нью-Йорк штатында жаңа заңға сәйкес, «туды ұстау» сияқты классикалық ойындардан аман қалу – өлімнен қашу» деп мәлімдеді. Wiffle Ball компаниясының басшылары бұл бұйрықты әзіл деп ойлады, өйткені компанияның 50 жылдан астам тарихында қауіпсіздік мәселелері бойынша ешқандай сот процесі болған емес. Елдің әртүрлі аймандарынан келген адамдардың наразылығы Нью-Йорк заң шығарушыларын виффл допты және садақ ату, су астында жүзу сияқты басқа да қауіпті іс-шаралардың тізімінен алып тастауға итермеледі.

Ойын

Виффлбол – бейсбол ойынының жеңілдетілген нұсқасы, ойынның миниатюралық түрі ретінде жасалған, оны үй ішінде де, сыртта да, көбінесе шектеулі кеңістікте ойнауға болады. Осы себепті, виффлбол ережелері бейсбол ережелеріне өте ұқсас. Виффлболдың бір ойыны 6 иннинг немесе 60 минуттан тұрады, егер бірі ертерек бітсе. Ойын алаңы міндетті емес, бірақ егер белгіленсе, ол тең қабырғалы үшбұрыш пішіндес болады. Соққышы үшбұрыштың жоғарғы нүктесінде тұрады және шамамен 60 футтық екі тең қабырғасы бойымен қарайды. 30 футқа дейін ұшқан доп – "бірлік" саналады, ал 45 футқа дейін ұшқан доп – "екілік" саналады. Егер доп үшбұрыштың қабырғаларының сыртына ұшса, ол "бұрыс доп" ретінде есептеледі. Үшбұрыштың төменгі қабырғасының ұзындығы шамамен 20 футты құрайды, ал осы сызықтың арғы жағына ұшқан доп – "хоум-ран" саналады. Ойынды есептеу жүйесі бейсболдағы есептеу жүйесімен ұқсас, сондай-ақ қолданылатын терминдер де осыған сәйкес келеді, яғни "бірлік", "екілік", "бұрыс доп" және "хоум-ран". Дегенмен, соққышылар үшін базалардың айналасын жүгірудің қажеті жоқ, сонымен қатар питчер мен ойыншылар допты қуаламайды.

Турнирлер

Wiffle ball турнирлері 1977 жылдан бері АҚШ және Еуропа елдерінде өткізіліп келеді. Сол жылы Рик Ферроли Массачусетс штатының Хановер қаласындағы Фенвей паркіне құрмет ретінде өз ауласында турнирлер ұйымдастыра бастады. 1980 жылы Джим Ботторф пен Ларри Грау Индиана штатының Мишавака қаласында әлемдік Wiffle ball чемпионатының негізін қалады. 1990 жылдары Интернеттің қарқынды дамуына байланысты, қазір АҚШ-та жүздеген Wiffle ball турнирлері өткізілуде, көпшілігі жыл сайын бір және бірнеше турнирлік «айналымдармен» бір орында өтеді. Дүниежүзілік Wiffle ball чемпионаты елдегі ең көне турнир болып табылады, 2013 жылы Чикаго маңына көшірілді, ал соңғы үш онжылдықта Балтимор, Лос-Анджелес, Индианаполис, Орегон штатының Юджин қаласы және Испанияның Барселона қалаларында аймақтық кезеңдер ұйымдастырылды. Турнир «Бейсболдан кетуге дейін баруға тиіс 101 орын» кітабында 27-орында тізілген. NWLA (Ұлттық Wiffle лигасының қауымдастығы) турнирі жыл сайын өзгеретін Орта Батыс және Орта Атлантика аймақтарының әртүрлі жерлерінде өткізіледі. Турнир елдің лигаларынан келген жұлдызды командалар арасынан чемпионды анықтайды. FastPlastic және Golden Stick сияқты бірнеше ұйымдар бұрын жалпыға танымал Ұлттық чемпионаттар өткізген. Қазіргі уақытта United Wiffle турнирді басқаратын орган болып табылады, ол 2020 жылы Пенсильвания штатының Йорк қаласында құрылды. «Таныс жандар» командасы чемпион атанды, Дэнни Лениган басқарған команда Чемпионат ойынында «Блэк Дог Кантри Клуб» командасын 5:3 есебімен жеңді. Турнирдің ауқымы әлемдік чемпионаттың талаптарына сай кеңейтілді, соңғы жылдары Жапония және Канада командалары да қатысты.

Лигалар

АҚШ-та көптеген бәсекеге қабілетті виффлбол лигалары бар, соның ішінде алдыңғы қатарда Major League Wiffle Ball (MLW) тұр. Тарих бойы басқа да виффлбол лигалары болды, қазіргі уақытта ең көп тамашаланған AWA Wiffle Ball лигасы және Bay City Wiffle Ball, WR Wiffle Ball, Northville Wiffle League, NWA Wiffle Ball және Mid Atlantic Wiffle сияқты «Екінші лига» деп есептелетін лигалар бар. 2024 жылға қарай ең танымал және көп тамашаланған Wiffle Ball лигасы – MLW Wiffle Ball. MLW 2009 жылы Мичиган штатының Брайтон қаласында Кайл Шульц құрды. Лигада сегіз команда бар: Eastern Eagles, Western Wildcats, Coastal Cobras, Midwest Mallards, Great Lakes Gators, Pacific Predators, Metro Magic және Downtown Diamondbacks. MLW әлеуметтік желілерде үлкен қолдауға ие, барлық ойындарының жарқын сәттерін YouTube-қа жүктеді, сондай-ақ 8 штатта (Мичиган, Огайо, Аризона, Техас, Иллинойс, Нью-Йорк, Массачусетс және Пенсильвания) ашық турнирлер өткізді. Лига 2020 жылғы маусымында COVID-19 пандемиясынан кейін басқа да көптеген кәсіби спорт түрлерінің тоқтатылуына байланысты айтарлықтай танымал болды. Лига TBS, The Athletic, Whistle Sports арналарында көрсетілді және ESPN SportsCenter Top 10 Plays бағдарламасында екі рет тілге алынды. Олар Мичиганнан басқа штаттарда да ойындар өткізді, мысалы, Оклахома сериясы, сондай-ақ Толедо Mud Hens командасының үй стадионы болған Тайгер стадионының орнындағы Fifth Third Field-та ойнады. Сол Детройт сериясында олар серияның үшінші ойынын Comerica Park-та өткізуді жоспарлаған, бірақ 2023 жылғы Канададағы өрттерден Филадельфиядағы Philadelphia Phillies командасымен ойнаған кезде Детройт Тайгерлер ойынының ауа сапасы нашарлағандықтан, ойын Уэйн мемлекеттік университетінде өтті. MLW Филадельфиядағы Citizens Bank Park стадионында, Phillies командасының үйінде де ойнады. 2022 жылы MLW Лос-Анджелестегі SoFi стадионында, NFL командалары LA Rams және LA Chargers-тің үйінде 2022 жылғы әлем чемпионатын өткізді, онда Diamondbacks командасы Cobras командасын 3:0 есебімен жеңіп, екінші рет тікелей жеңіске жетті. Бұл іс-шара 2023 жылғы әлем чемпионаты сияқты жанкүйерлерсіз өтті, ол Атлантадағы Mercedes Benz стадионында, NFL Atlanta Falcons және MLS Atlanta United командаларының үйінде өткізілді. Сол серияда Magic командасы Eagles командасынан 0:2 есебімен жеңіліп, әлем чемпионатында алғаш рет жеңіске жетті. Ең соңғы чемпион – Jack Aigner басқарған Metro Magic командасы. Бұл атау Иллинойс штатының оңтүстік-батысындағы Гранит-Сити қаласындағы шағын лигамен де байланысты, ол Lakeside Kings командасы Wiffle Ball National Championship Series-те бірнеше рет әлем чемпионатын жеңіп алған спорттың орталығына айналды. Лиганың алғашқы ұлттық чемпионаты 2001 жылдың қазан айында Гранит-Ситиде өткізілді, оның жалғыз стадионы Fenway Park және Busch Stadium стадиондарына ұқсас болды. Ұлттық чемпионат спортқа қызығушылықтың артуына байланысты ұйымдастырылды. 2015 жылы Мэриленд штатының Гавр-де-Грейс қаласында бұрынғы NBA ойыншысы Gary Neal қатысқан алпыс ойыншыдан тұратын лига болды. 2013 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласында Greater Cincinnati Wiffleball League құрылды. GCWL маусымы мамырдан қазанға дейін жалғасады. Әр маусымда орташа есеппен 10 команда мен 50-ден астам ойыншы қатысады, ол АҚШ-тағы ең үздік виффлбол лигаларының бірі саналады.

Өрістер

Кейбір виффл-бол ойыншылары үлкен лига стадиондарына ұқсас алаңдар салған. Томас П. Ханнон, кіші, Эббетс-филдтің кішірек нұсқасын салу тәжірибесі туралы "Backyard Ball" атты кітаптың авторы. Патрик М. О'Коннор Фенвей паркі мен Уригли филдтің өзінің нұсқаларын салу туралы "Little Fenway" атты кітап жазды. Бірақ барлық виффл-бол алаңдары үлкен лига стадиондарынан көшірілген жоқ. Кейбіреулері өздерінің ойын алаңдарын жасады, ең тамашасы – Калифорния штатының Энсино қаласындағы "Strawberry Field". Рик Мессина "Strawberry Field" құрылысына 700 000 доллардан астам қаражат жұмсады, онда түнгі ойындарға арналған жарықтандыру, трибуналар және баспасөз орыны бар. Ол сондай-ақ көрші үйді клуб үйі/пабқа айналдырды. Алаң салу дау-дамайлар мен заңдық мәселелерге алып келуі мүмкін. 2008 жылы "The New York Times" газеті Коннектикут штатының Гринвич қаласындағы жасөспірімдер туралы мақала жариялады, олар көршілердің шағымдарына байланысты өздері салған виффл-бол алаңын бұзуға мәжбүр болды.

Танымал мәдениетте

1965 жылы пикбол спортын дамыту кезінде бастапқыда виффл доп пайдаланылды, бірақ ол кейіннен мықтырақ допқа алмастырылды. 2003 жылы жарық көрген "The Complete Far Side" кітабында суретші Гэри Ларсон, оның суретіне "виффл шабуы" енгізгеннен кейін алған хатын жариялайды. Хатта Wiffle Ball Incorporated компаниясының адвокаттарының мынадай сөздері бар: "Болашақта WIFFLE тауарлық атауын қолданғанда, атаудың барлық бөлігі үлкен әріптермен жазылуы керек және ол тек The Wiffle Ball, Inc. компаниясы өндіретін өнім туралы айтылғанда ғана қолданылуы тиіс". 2009 жылы бейне ойын жасаушы Skyworks Technologies Wiffle ball негізінде Wiffle Ball деп аталатын ойын шығарды. Ғылымда теңіз биологтары оны жиі кораллдар және басқа да нысандардың мөлшерін анықтау үшін фотосуреттерде өлшемдік өлшеу құралы ретінде қолданады.