Кіріспе

Неміс опера әншісі

Ханс Хоттер (19 қаңтар 1909 – 6 желтоқсан 2003) – неміс опералық бас-баритоны. Оның бойы 2 метр болған, және сырт келбеті ерекше көзге түсетін. Оның дауысы мен айтылысы да бірдей есімдерге танымал еді.

Ерте өмір және мансап

Оффенбах-ам-Майнда туған Хоттер Мюнхенде Маттеус Рёмермен оқыған. 1930 жылы Опавада опералық дебютін жасамас бұрын органшы және хормейстер болып жұмыс істеді. Ол нацистік режим кезінде Германия мен Австрияда өнер көрсетті, орындаушыларға нацистік партияға қосылу қысымын тануға жол бермеді және елден тыс жерлерде, соның ішінде Амстердамда Бруно Вальтердің жетекшілігімен концерттерде өнер көрсетті. Вальтер оған отбасы мүшелерін тастай алмаса, Германияда қалудан басқа амалы қалмайтынын кеңес берді. Хоттер 1947 жылы Ковент-Гарденде дебютіне дейін халықаралық мансапқа ие бола алмады. Содан кейін ол Еуропаның барлық ірі опера театрларында ән шырқады. 1950 жылы "Der fliegende Holländer" ролімен Метрополитен операсында дебют жасады. Метте төрт маусымда ол 13 рөлде 35 рет өнер көрсетті, олардың барлығы дерлік Вагнерлік репертуардан болды. Хоттердің ең танымал вокалдық жетістігі – "Der Ring des Nibelungen" ("Нибелунгтің сақинасы") операсындағы Вотан рөлі, ол Rheingold Вотанымен басталып, Зигфрид Вандерерімен аяқталды. Ол бұл рөлді алғаш рет 20 жасында Германия провинцияларында орындаған, ал одан кейін Прагадағы неміс театрында Walküre рөлін қосты. Ол 1960 жылдардың ортасына дейін осы рөлдерді орындады, сол кезде ауыр астма салдарынан дауысы қысқаша дағдарысқа ұшырады, бұл оны 1951 жылы соғыстан кейінгі Байройт фестивалінің бірінші маусымын өткізіп жіберуге мәжбүр етті, бірақ ол 1952 жылдан бастап бірнеше жыл бойы ән шырқады. Оның Вотанның интерпретациясы алғаш рет 1930 жылдары Die Walküre операсының II актісінің студиялық жазбасында тіркелді. Die Walküre және Siegfried операларында ол 1960 жылдардың басында Decca компаниясының әйгілі Ring Cycle жазбасында орындады, оны Георг Солти жүргізді және Джон Калшоу продюсерлік етті. Оның Вотан рөлін түсіндіруі 1950 жылдардың ортасында Клеменс Краусс пен Йозеф Кейлберт жүргізген Байройт фестивалінде тікелей эфирде жазылған. Ол 1961-1964 жылдары Ковент-Гарденде "Нибелунгтің сақинасы" операсының толық циклін қойды. Парсифалдағы Амфортас және Гурнеманц рөлдері Ханс Кнапертсбуштың Байройттегі бірнеше тірі жазбаларында сақталған. "Нюрнбергтің шебер саңлақтары" операсындағы Ханс Сакс рөлінде тамаша өнер көрсеткен Хоттер, бірақ карьерасының соңында Погнердің кішігірім және төменгі рөлін орындауды жөн көрді, өйткені оның тесситурасы оның дауысына жақсы сәйкес келді. Сондай-ақ, ол соңғы жылдары созылмалы арқа ауруымен күресті. Сол сияқты, ол жас кезінде Parsifal операсында баритон Амфортас рөлін орындады, кейін бас Гурнеманц рөліне ауысты, одан кейін тіпті төменгі бас Titurel рөліне көшті. Ол Бетховеннің "Фиделио" операсындағы Пизаро рөлімен де танымал болды, оның 1960 жылдардағы Ковент-Гарденнен жасалған тірі жазбасы 2005 жылы Testament лейблімен алғаш рет жарық көрді. Хоттер Рихард Штрауспен тығыз қарым-қатынаста жұмыс істеді. Ол Штраустың кейінгі операларының премьераларында: 1938 жылғы "Фриденштаг" операсындағы комендант, 1942 жылғы "Каприччо" операсындағы Оливье және 1944 жылы "Die Liebe der Danae" операсының жеке репетициясындағы Юпитер рөлінде ойнады. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Карл Бёмнің жетекшілігімен Вена филармониясымен бірге "Швейгеме фрау" операсында Сер Моросусты орындады. Штраус өзінің "Erschaffen und beleben" әнін Хоттерге арнады, ол Штраустың көптеген әндерін де жазды. 1962 жылы Хоттердің қызы Габриэль Штраустың немересі Рихардқа үйленді. Оның халықаралық атағы толығымен неміс репертуарымен байланысты болғанымен, Германия мен Австрияда ол Верди операларын жергілікті тілде орындағаны үшін де танымал болды. Мысалы, ол танымал Фальстаф және Дон Карлостағы үлкен инквизитор рөлін орындады, сонымен қатар бұл рөлді итальян тілінде бірнеше театрларда, соның ішінде Нью-Йорктегі Метрополитен операсында орындады. Ол неміс тілінде аударылған бірнеше неміс емес опералық рөлдерді орындады және жазды, соның ішінде граф Алмавива (Моцарт), Борис Годунов (Мюссоргский) және Дон Базилио (Россини). Хоттер сонымен қатар лидер әншісі ретінде де танымал болды. Ол Шуберт лидерлерінің бірнеше жазбаларын қалдырды, соның ішінде Winterreise, Schwanengesang және басқа да әндер. Ол сондай-ақ киелі музыканы орындады және Бах кантаталарының және Хайднның "Жаратылыс" операсының бір жазбасын жасады, онда ол Архангел Рафаэльдің төменгі бас рөлін де, Адамның жұмсақ, жоғары баритон рөлін де орындады. Нацистерге қарсы белсенділік танытқан Хоттер кешке тойларда Гитлерді пароди жасады және Гитлермен және оның саясатымен байланысты болғандықтан Үшінші рейх кезінде Байройт фестиваліне қатысудан бас тартты. "Таймс" газетінде жазылғандай, Гитлер Хоттердің жазбаларын жеке жинағында сақтаған. Соғыстан кейінгі денацификация отырысында Хоттерден бұл туралы сұрағанда, ол Рим папасының да осындай жазбалары бар екенін айтты. Хоттер сахнадан ешқашан толыққанды зейнеткерлікке шықпады, тоқсан жасында Альбан Бергтің он екі тоналы операсы "Лулу" операсындағы Шигольх сияқты маңызды кейіпкерлердің рөлдерін орындағаннан кейін соңғы рет көпшілік алдында өнер көрсетті. Ол Шёнбергтің "Гурре әндері" операсындағы әңгімеші ретінде де танымал болды, бұл рөлді ол сексен жасқа дейін орындады.

Анекдоттар

1961 жылы Ковент-Гарденде "Валькирия" операсының тамаша қойылымында, соңғы сахнада Вотанның сахнадан өте баяу да үнсіз кететін сәтінде бір оқиға болды. Брунгильданың тасына соққаннан кейін, Хоттер жарықтан көзі ауысып, тепе-теңдігін жоғалтып, сахнадан құлап кетті. Ол толық қару-жарақпен кигендіктен, қаттырақ жерге бомбадай құлады. Бірақ опера осылай аяқталуы керек емес еді. Хоттер өзінің сүйікті қызынан құдайша мәртебесін алып, оны ұйықтатып қойғаннан кейін, өкінішпен таудан секіргенін көрермендерге көрсеткісі келмеді. Музыка жалғасып тұрғанда, Хоттер қайта сахнаға шығып, өзінің тірі екенін, жақсы жағдайда екенін көрсетті, ал музыка соңғы нотаға дейін ойнады. 1956 жылы Ковент-Гарденде өткен "Валькирия" операсының кезекті қойылымында Хоттер зиянсыз, бірақ көңілді оқиғаны еске алады. III актіге кіруі кешігіп қалған ол сахна артына жүгіріп, үлкен плащты иығына жамылып, ашулы да асығыс "Wo ist Brünnhild?" деп сахнаға шықты. Бірақ оның келбеті көрермендерді күлдірді, ол бұл жағдайды опера аяқталғанда ғана түсінді. Ол бір сағаттан астам уақыт бойы ән айтқаннан кейін, иығының үстінде, оның өзіне көрінбейтін, плащ ілінген ілгек екенін байқады – жұмсақ, қызғылт ілгек. Эрнест Ньюман айтқандай, ол "әлемдегі сахнаға шығып, өзін Құдай деп сендіре алатын жалғыз адам" еді.