Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Графикалық жүйелік талдау әдісі
Graphical system analysis method
Блок-схема – жүйенің негізгі бөліктері немесе функциялары блоктар арқылы бейнеленген, ал блоктардың өзара қатынастарын сызықтар көрсеткен диаграмма. Олар аппараттық жобалау, электроника жобалау, бағдарламалық жасақтама жобалау және процестердің ағын схемалары сияқты инженерлік салаларда кеңінен қолданылады. Блок-схемалар көбінесе жалпы түсініктерді түсіндіруге арналған, іске асырудың егжей-тегжейіне назар аудармайтын, жоғары деңгейдегі, аз толық сипаттамалар үшін пайдаланылады. Электр компоненттерінің және физикалық құрылымның іске асыру егжей-тегжейін көрсететін электр техникасында қолданылатын схемалық және орналасу схемаларымен салыстырыңыз.
A block diagram is a diagram of a system in which the principal parts or functions are represented by blocks connected by lines that show the relationships of the blocks. They are heavily used in engineering in hardware design, electronic design, software design, and process flow diagrams. Block diagrams are typically used for higher level, less detailed descriptions that are intended to clarify overall concepts without concern for the details of implementation. Contrast this with the schematic diagrams and layout diagrams used in electrical engineering, which show the implementation details of electrical components and physical construction.
Қолданылуы
Мысалы, радионың блок-схемасы әрбір қосылысты, тетік пен қосқышты көрсетуі күтілмейді, бірақ сызбалық схема көрсетіп тұрады. Радионың сызбалық схемасы баспалы тізбектегі әрбір қосылыстың енін көрсетпейді, бірақ орналасу схемасы көрсетеді. Карта жасау саласын мысалға келтірсек, блок-схема – бүкіл елдің автокөлік жолдары картасына ұқсас. Ірі қалалар (функциялар) тізімделген, ал шағын аудандық жолдар мен қалалық көшелер көрсетілмейді. Ақауларды жою кезінде бұл жоғары деңгейдегі карта мәселенің немесе қателіктің қайда екенін анықтауға және оқшаулауға көмектеседі. Блок-схемалар «қара қорап» принципіне негізделген, онда мазмұны егжей-тегжейлі ақпараттардың ықпалынан қашықтау үшін немесе егжей-тегжейлі ақпарат белгісіз болғандықтан жасырылады. Біз не кіретінін және не шығатынын білеміз, бірақ қораптың қалай жұмыс істейтінін көре алмаймыз. Электр инженериясында жоба көбінесе өте жоғары деңгейдегі блок-схема ретінде басталады, жоба дамыған сайын одан да егжей-тегжейлі блок-схемаларға айналады, соңында әрбір жеке блокты оңай жүзеге асыруға болатын блок-схемаларға жетіп, (сол кезде блок-схема да сызбалық схема болып табылады). Бұл жоғарыдан төменге қарайғы жобалау деп аталады. Процестерді басқаруда блок-схема – күрделі жүйедегі әрекеттерді сипаттау үшін қолданылатын визуалды тіл, онда блоктар – математикалық немесе логикалық операцияларды көрсететін «қара қораптар», олар солдан оңға және жоғарыдан төменге қарай тізбектей орындалады, бірақ осы операцияларды орындайтын процессорлар немесе релелер сияқты физикалық құрылымдар емес. Мұндай блок-схемаларды құруға және олардың функционалдығын жүзеге асыруға арнайы бағдарламаланатын логикалық контроллерлердің (ПЛК) бағдарламалау тілдерін пайдалануға болады. Биологияда инженерлік принциптерді, талдау техникаларын және схемалар жасау әдістерін қолдану жиілеуде. Блок-схема мен жүйелік биологияның графикалық белгілері арасында белгілі бір ұқсастықтар бар. Қазіргі кезде жүйелік биологияда басқару инженериясы қолданатын блок-схема техникасы пайдаланылады, ал соңғысы – басқару теориясының қолданбасы болып табылады. Мысалы, IEC 61131 стандартының (IEC 61131 3 қараңыз) 3-бөлігінде анықталған бес бағдарламалау тілінің бірі – функциялық блок-схемасы. Бұл схема қатаң ережелері бар (формальды жүйе қараңыз), сызықтар кіріс айнымалыларын блок кірістерімен, ал блок шығыстарын шығыс айнымалыларымен және басқа блоктардың кірістерімен байланыстыру үшін қолданылады.
As an example, a block diagram of a radio is not expected to show each and every connection and dial and switch, but the schematic diagram is. The schematic diagram of a radio does not show the width of each connection in the printed circuit board, but the layout does. To make an analogy to the map making world, a block diagram is similar to a highway map of an entire nation. The major cities (functions) are listed but the minor county roads and city streets are not. When troubleshooting, this high level map is useful in narrowing down and isolating where a problem or fault is. Block diagrams rely on the principle of the black box where the contents are hidden from view either to avoid being distracted by the details or because the details are not known. We know what goes in, we know what comes out, but we can't see how the box does its work. In electrical engineering, a design will often begin as a very high level block diagram, becoming more and more detailed block diagrams as the design progresses, finally ending in block diagrams detailed enough that each individual block can be easily implemented (at which point the block diagram is also a schematic diagram). This is known as top down design. In process control, block diagrams are a visual language for describing actions in a complex system in which blocks are black boxes that represent mathematical or logical operations that occur in sequence from left to right and top to bottom, but not the physical entities, such as processors or relays, that perform those operations. It is possible to create such block diagrams and implement their functionality with specialized programmable logic controller (PLC) programming languages. In biology there is an increasing use of engineering principles, techniques of analysis and methods of diagramming. There is some similarity between the block diagram and what is called Systems Biology Graphical Notation. As it is there is use made in systems biology of the block diagram technique harnessed by control engineering where the latter is itself an application of control theory. An example of this is the function block diagram, one of five programming languages defined in part 3 of the IEC 61131 (see IEC 61131 3) standard that is highly formalized (see formal system), with strict rules for how diagrams are to be built. Directed lines are used to connect input variables to block inputs, and block outputs to output variables and inputs of other blocks.