Кіріспе

Құрылысшыларға меншік құқығындағы кепілдік

Механиктердің кепілдік құқығы – мүлікті жақсартуға еңбек еткендерге немесе материалдар бергендерге арналған мүліктің меншік құқығындағы кепілдік. Бұл кепілдік жылжымайтын және жылжымалы мүлікке де қатысты. Жылжымайтын мүлік саласында оны әртүрлі атаулармен, жалпылама түрде – құрылыс кепілдігі деп атайды. "Кепілдік" термині француз тілінен шыққан, мағынасы байланысқа ұқсас, ал ол латын тіліндегі "ligamen" ("байлау") және "ligare" ("байлау") сөздерінен туындаған. Америка Құрама Штаттарында механиктердің мүлікке қатысты кепілдік құқығы 18-ғасырдан бастау алады.

Тарих және пайда болу себептері

Механиктердің талаптары қазіргі түрінде алғаш Томас Джефферсон тарапынан ұсынылды, жаңа астана Вашингтон қаласының құрылысын ынталандыру мақсатында. Олар Мэриленд штатының Бас Ассамблеясымен бекітілді, сол кезде Вашингтон қаласы осы штат құрамында болды. Дегенмен, Джефферсонның бұл идеяны жеке өзі ойлап тапқаны екі күмәнді. Джефферсон заңды жақтаған кезде, Франция, Голландия Республикасы және Испания сияқты азаматтық құқық елдерінде ұқсас артықшылық құқығы болған, ал кейбір заңдардың тамырлары тіпті Рим империясына дейін жетеді. Луизиананың билігі француздар мен испандықтар арасында ауысып, француз Наполеон кодексін көбінесе қабылдағандықтан, сол аумақта да ұқсас ұғым болды. Заң шығарушылардың алғашқы АҚШ Механиктер талабы заңдарымен жұмыс істегендер осы азаматтық құқық тұжырымдамаларын білген және оларға сілтеме жасаған болуы мүмкін. Бірақ, АҚШ нұсқасы өзгеше болды, себебі ол құрылысшыларға жердің өзіне (жақсарту құнына қарағанда) күштірек құқық берді. Қозғалмайтын мүлікке қатысты, механиктердің талаптары – әр штаттың заңмен бекітілген құралдары (дегенмен Калифорнияда, төменде көрсетілгендей, олардың конституциялық негізі бар). Олардың болу себебі – мердігерлерді қорғауға бағытталған заңнамалық мемлекеттік саясат. Нақтырақ айтқанда, штат заң шығарушылары құрылыс бизнесінің экономикалық ерекшеліктеріне байланысты мердігерлер мен қосалқы мердігерлерге өз жұмысы үшін төленбеген жағдайда, келісімшарт бойынша сотқа шағымдану құқығынан гөрі, күштірек қорғау қажет екенін анықтады. Атап айтқанда, механиктердің талаптары болмаса, еңбек немесе материалдарды жеткізетін қосалқы мердігерлер, егер бас мердігері жеткілікті қаржылық жауапкершілікке ие болмаса, тиімді шара қолдана алмайды, себебі олардың жалғыз келісімшарттық құқығы осы бас мердігермен байланысты. Механиктердің талаптары болмаса, мердігердің қарыз сомасын өндіру үшін шектеулі мүмкіндіктері болар еді. Сонымен қатар, сәтсіз жобада көптеген талапкерлер болады. Әртүрлі мамандықтардың, материал жеткізушілердің және қосалқы мердігерлердің жасаған жұмыстарын алып тастау әрекеттерінен сақтану және жобаның әртүрлі иелері арасындағы теңдік деңгейін сақтау үшін заңмен бекітілген талап схемасы құрылды. Бұл схемасыз, А мамандығы Б жеткізушісімен сотқа, жоба алаңына немесе құрылысқа қаржылай көмек берушіге төлем алу үшін «жарысуы» мүмкін. Көптеген талап заңдары олар құратын ресми процеске қатаң сәйкесуді талап етеді, осылайша барлық тараптардың – иелерінің де, талапкерлердің де мүдделерін уақытылы қорғауға және теңестіруге мүмкіндік береді. Калифорния штатында механиктердің талаптары Калифорния Конституциясымен мердігерлерге кепілдендірілген конституциялық құқық болып табылады. Бұл құқық Калифорния штатының заң шығарушы органы қабылдаған заңдармен егжей-тегжейлі жүзеге асырылды. Техас штатында Техас Конституциясы құрылысшыларға талап ету құқығын береді, ал қосалқы мердігерлерге Техас мемлекеттік мүлік кодексінің 53-тарауы бойынша құқық беріледі.

Тағайындамалық сатып алудың көлік құралына қатысты анықтамасы

Көлікке қатысты автомеханик талап еткен кепілдік техникалық тұрғыдан "шебердің кепілдік құқығы" болып табылады, "механик кепілдік құқығы" емес, бірақ ол механик кепілдік құқығына ұқсас жұмыс істейді. Механик кепілдік құқығы тек жылжымайтын мүлікке, яғни жер мен ғимараттарға ғана қатысты туындайды. Егер біреу (лицензияланған жөндеу мекемесі) көлік құралын жөндеген, керек-жарақтар мен материалдарды ұсынған, сүйреген немесе сақтаған және көрсетілген қызметтер үшін ақы алмаған болса, онда ол адамның көлік құралына кепілдік құқығы бар. Кепілдік құқығы тіркелген меншік иесіне аяқталған жұмыс немесе қызметтер үшін жазбаша есеп ұсынған кезде пайда болады. Егер алдын ала келісім бойынша емес қызметтер көрсетілсе және алдын ала жазбаша, қол қойылған смета берілмесе, механик көлік құралын меншік иесінен алып қоюға құқығы жоқ. Егер механик атқарылған жұсқа сәйкес келмейтін төлем талап етсе және сол төлем түскенше көлікті қайтарудан бас тартса, көлік иесі механиктен сақтау ақысын қайтарып алуға құқылы, себебі механик көлікті қайтарудан бас тартқандықтан қателік жасады. Осылайша, механик мүліктік зиян келтіру немесе қаржыны жымқыру қылмысын жасайды. Екінші жағынан, механик жұмысқа қатысты иесінен белгілі бір шығындарды өндіре алады. Бұл шығындар әдетте сүйреу, сақтау ақысы және кепілдік құқығын тіркеу шығындары болып табылады. Егер көлікті мемлекеттік орган немесе жеке сүйреу компаниясы сүйресе, кепілдік құқығы көлік сүйрелген немесе тасымалданған кезде туындайды. Кепілдік құқығы көлікті кепілдік сату арқылы сату арқылы өтелуге болады. Кепілдік сатуын жүргізу үшін, адам/кепілдік ұстаушы көлікке ие болуы керек және мемлекеттің Автокөлік департаментінен кепілдік сатуға рұқсат алуы қажет, бұл мемлекетке және көліктің құнына байланысты болуы мүмкін. Сатудан бұрын тіркелген хат арқылы мүдделі тараптар, соның ішінде тіркелген және заңды меншік иелері хабардар етіледі.

Жасау

Механиктердің кепілдіктері жеке және жылжымайтын мүлікке қатысты көрсетілген қызметтер, еңбек және материал үшін төлемді қамтамасыз ету мақсатында жасалады. Дегенмен, оларды құру және күшіне енгізу тәсілдері жылжымайтын немесе жеке мүлікке байланысты өзгеше болады. Жылжымайтын мүлікке қатысты механиктердің кепілдік туралы заңнамасы, жылжымайтын мүлікке берік бекітілген жеке мүлікке қатысты осы кепілдіктерді құру және күшіне енгізуді реттейді.

Құрылтай және атқару жеке меншігі

Англияның жалпы құқығы бойынша, механиктердің кепілдіктері тек жеке мүлікке қатысты болған. Кепілдік құқығы қолөнершінің жеке мүлікті жөндеуі немесе оған қосымша материал қосуы арқылы заңмен туындаған. Алайда, кепілдік құқығын сақтау үшін, қолөнерші ақысын алғанша мүлікті өзінде ұстауы керек еді. Егер мүлік сол уақытқа дейін иесіне қайтарылса, кепілдік құқығы жойылар еді. Кепілдік мүлікті "өздігінен көмектесу" арқылы сату және түскен қаражатты жұмыс ақысына қолдану жолымен қамтамасыз етілді. Мұндай сату сотқа бағынбаған, яғни қарыз үшін кепілге берілген мүлікті сату тәртібімен жүргізілді. Америкада қазіргі таңда 34 штат жеке мүлікке қатысты механиктердің кепілдік құқығын қарастыратын заңдарға ие. Бұл заңдар жалпы құқық ережелерін өзгертуге ұмтылады. Мысалы, Вирджиния штатында механиктердің кепілдік құқығы 625 долларға дейін ғана күшін жоюға болады, ал мүліктің құны 5 000 доллардан асса, тиісті сот юрисдикциясының бұйрығымен шериф аукционында сатылуы тиіс.

Құрылыс, кемелдендіру, басымдық және орындау жылжымайтын мүлік

Механиктің жылжымайтын мүлікке құқық беруі тек заңнаманың нәтижесі болып табылады. Әр штаттың осы кепілдіктерді құру және күшіне енгізуге қатысты өз заңдары бар, бірақ жалпы алғанда, олардың арасында кейбір ортақ элементтер кездеседі. Көптеген штаттар механик кепілі тіркелуі мүмкін жылжымайтын мүліктің түрлерін ажыратады. Мемлекеттік иммунитет принципі бойынша, үкіметке тиесілі жылжымайтын мүлік (мемлекеттік мүлік) әдетте жеке тұлғалардың талаптарына жатпайды. Сондықтан, егер штаттың заңында керісі көрсетілмесе, механик кепілі штатқа немесе оның әкімшілік бөлімшелеріне, мысалы қалаларға тиесілі құқыққа тіркелмейді. Сол сияқты, штат заңнамасы бойынша механик кепілі федералды құрылыс жобаларында жарамсыз болып табылады. $100,000.00 астам сомадағы келісімшарт бағасы бар федералды жобаларда жұмыс істейтін субподрядшылар мен жеткізушілерді қорғау мақсатында Миллер заңы бас мердігерлерден төлем кепілдемесін ұсынуды талап етеді, ол келісімшарт шарттарына сәйкес орындалған жұмыс үшін төлемді қамтамасыз етеді. Көптеген штаттық және муниципалдық үкіметтер де қоғамдық жұмыстар жобаларындағы мердігерлерден «Кіші Миллер заңдары» деп аталатын кепілдемелерді талап етеді. Теориялық тұрғыдан алғанда, Миллер заңы немесе Кіші Миллер заңы бойынша төлем кепілдемесі үкімет мүлігінің орнына қолданылады, ал білікті талапкерлер осы кепілдеме бойынша талаптарды қарапайым механик кепіліне ұқсас тәртіппен қояды. Көптеген штаттарда заң шығарушы органдар тұрғын үй мүлігіне механик кепілі тіркеу үшін қосымша процедуралар жасады. Нью-Джерси штатында, ең қатаң ережелер қабылданған, механик кепілі тек Төленбеген Қалдық және Кепілге Алу Құқығы туралы хабарлама тіркелгеннен кейін ғана, кепілгердің соңғы жұмыс күнінен бастап 60 күн ішінде және Америка Арбитраждық Ассоциациясының арбитрі механик кепілін тіркеуге рұқсат беретін арбитраждық шешім шығарылғаннан кейін ғана тіркелуі мүмкін. Механик кепілін тіркеудің өзі қиын болуы мүмкін. Көптеген штаттар механик кепілін белгілі бір мерзім ішінде округтік немесе сот кеңсесіне тіркеуді талап етеді. Алайда, Мэриленд штатында механик кепілін тіркеу үшін сотқа өтініш беру қажет. Мэриленд штатында корпорациялар сотқа өтініш беру үшін адвокатты жалдауы керек.

Басқа мүдделерді құрметтеу басымдығы

Механиктердің кепілдіктерін құру туралы заңдар, әдетте, оларға жылжымайтын мүліктің кепілдік мүдделеріне қарағанда, басқа мүдделерге қатысты жоғары басымдық береді. Басымдық – бұл бірнеше бәсекелес кепілдік талаптарының қайсысы ипотекалық сатудан түскен қаражатқа бірінші кезекте талап ететінін анықтайтын қасиет. Осы контексте, механиктердің кепілдік құқығының басымдығы кепілдіктің мүлік құқығына тіркелген уақытына немесе ол уақытқа «қайта оралуына» байланысты анықталады. Кейбір ерекшеліктерден басқа, кепілдік беру немесе ол мемлекеттік тізілімдерде пайда болғанға дейін тіркеледі. Көптеген штаттарда бұл құрылыс алаңында алғашқы көрінетін құрылыс жұмысы басталған кезде болады. Басқа жағдайларда, бұл орындалатын жұмыс үшін келісімшарт жасалған кезде. Тағы да басқа жағдайларда, әр мердігердің немесе жеткізушінің кепілдік құқығы олар өз жұмысын бастаған кезде туындайды. Сондықтан, мүлік құқығының иесімен мәміле жасайтын тұлғалар өздерінің мүдделері күтпеген жерден, олар білмеген механиктердің кепілдіктеріне тәуелді болуы мүмкін. Кейбір штаттарда механиктердің кепілдігі мен құрылысты қаржыландыратын ипотекалық несиенің арасындағы басымдықтарды анықтау үшін арнайы ережелер қарастырылған. Мысалы, Нью-Йорк штатында ипотекада, оның құрылыс несиесі екенін көрсететін нақты тілдің болуы, құрылысқа байланысты туындаған механиктердің кепілдіктеріне қарағанда оның басымдығын сақтайды, егер кейіннен берілген заңды кепілдік талаптары назардан тыс қалмаса. Басқа штаттарда, мысалы Флоридада, бұл «барлығы немесе ештеңе» принципі қолданылады. Бұл жерде құрылыс басталғаны туралы заңды хабарлама тіркелгенге дейін құрылыс ипотекасын тіркеу, ипотекаға құрылысқа байланысты туындаған механиктердің кепілдіктерінен жоғары абсолютті басымдық береді. Калифорния сияқты басқа штаттарда, құрылыс жұмысы көріне бастағанға дейін тіркелген құрылыс несиесінің ипотекасына басымдық беріледі, егер несие беруші қаражатты төлеуге міндеттенсе. Иллинойс штатында, егер оған сәйкес келіп, құрылыс несиесінің ипотекасына басымдық беретін заңмен бекітілген қаражатты бөлу схемасы бар. Басқа штаттарда да әртүрлі шаралар бар және Колорадо сияқты кейбір штаттар құрылыс несиесінің ипотекасына басымдық алу үшін дерлік ешқандай практикалық құралдарды қамтамасыз етпейді.

Атқару

Механиктердің талаптары тек сот арқылы сатылым арқылы күшіне енгізіледі, яғни ипотекалық сатуға ұқсас сот процедурасы арқылы. Сот заң талаптары орындалғандығын анықтауы керек және осылай болған жағдайда, талап етіліп отырған механиктер талабының басқа талаптарға немесе мүлікке қойылған жүктемелерге қатысты басымдығын анықтауы керек. Бұл анықталғаннан кейін, сот мүлікті сатуға және сатудан түскен түсімді басымдық ретімен талаптарға бөлуге бұйырады.

Лиенді босату

Лиенді босату, сондай-ақ лиенді тоқтату немесе лиенді жою деп те аталады, бұл субподрядшы сияқты лиен талап етушінің, бас мердігерден немесе мүлік иесінен төлем немесе төлем туралы уәде алғанда ерікті түрде ұсынатын құжаты. Келіссөздер қиынға түсуі мүмкін, себебі лиен талап етушілер әдетте лиенді тоқтатудан бұрын төленгенін қалайды, ал лиенге түскен мүліктің иесі, әдетте, төлем жасамас бұрын лиенді тоқтатуды қалайды. Лиенді тоқтату келешекте лиен тіркеу құқығын жойетін лиеннен бас тартудан өзгеше, ол қазірдің өзінде қолданыстағы лиенді жояды. Кез келген төлем жасамас бұрын, мүлік иесі әрбір жеткізуші, мердігер және субподрядшыдан жобада пайдаланылған материалдар мен орындалған жұмыстарды қамтитын лиенді тоқтату туралы өтініш беруі керек. Лиенді тоқтату – мүлікті лиен қаупінен босататын жазбаша мәлімдеме. Егер шартта жұмыс толық аяқталмай тұрып, бөліп-бөліп төлем жасау көзделсе, мүлік иесі төлем жасалған кезге дейін пайдаланылған барлық еңбек пен материалдарды қамтитын лиенді ішінара тоқтатуды сұрай алады. Соңғы төлемді жасамас бұрын, мүлік иесі мердігерден еңбек немесе қызметтерді орындаған немесе мүлікке материалдарды жеткізген барлық төленбеген тараптардың тізімін қамтитын куәлікті алуы керек. Мүлік иесі соңғы төлемді жасамас бұрын мердігердің осы тараптардың барлығынан лиенді тоқтатуға рұқсат алғанын қамтамасыз етуі керек.

Ренге қарсы қорғау

Көбінесе механиктердің талап құқығы мемлекеттік тізілімге тіркелгеннен кейін көп уақыттан соң анықталады, бірақ мүлік иелері алдын ала шаралар қолдану арқылы мүліктерін осындай талап құқықтарының салдарынан қорғай алады.

Бастау туралы хабарлама

Үй салу немесе қайта жаңарту жобасын бастамас бұрын бастау туралы хабарламаны тіркеңіз. Бұл нысан жақсарту жүргізілетін жылжымайтын мүліктің орналасқан ауданының округ соты кеңсесінде тіркелуі керек. Жұмыс алаңына куәландырылған көшірмесін де іліп қойыңыз. Хабарламада мүлік иесінің жақсарту жұмыстарын бастау ниеті, мүліктің орналасқан жері, жұмыстың сипаттамасы және кепілдік сомасы (бар болса) көрсетіледі. Сондай-ақ, мүлік иесі, мердігер, кепілдік беруші, кредитор және басқа да қажетті ақпараттар осы құжатта жазылады. Мүлік иесі бастау туралы хабарламаны тіркемесе немесе хабарламадағы ақпарат дұрыс болмаса, бірдей жұмыс немесе материал үшін екі рет төлеуге туралуы мүмкін. Мердігермен қызметтер немесе материалдар жеткізу үшін келісімшарт жасасқан барлық субподрядшылар мен жеткізушілердің тізімін сұраңыз. Жоба аяқталғаннан және мердігерге толық төлем жасалғаннан кейін, сондай-ақ жоғарыда сипатталған барлық қажетті босату кепілдемелері мен куәліктер алынғаннан кейін, жақсарту жүргізілетін жылжымайтын мүліктің орналасқан ауданының округ соты кеңсесіне бастау туралы хабарламаны тоқтату туралы хабарламаны тапсырыңыз.

Емгерлік құқығына қарсы іс-қимыл

Мемлекеттерде әдетте жер иесі талапкердің кепілдік құқығына, мүлікті дұрыс анықтау, хабарлама талаптарын орындау және мерзімді сақтау сияқты негіздер бойынша шағымдануға мүмкіндік беретін процедура болады. Егер кепілдік талабы осы шағымдардан өтсе, меншік иесі кепілдік сотында кепілдік беру арқылы кепілдікті "жоюға" болады. Бұл, іс жүзінде, мүлікті кепілдіктен босатып, оны сатуға мүмкіндік береді. Кепілдікті жою мүмкіндігі, әсіресе, құрылыс салушылар жаңа салынған үйлерді сатуға асыққанда маңызды, әйтпесе олар сатылмай, бос тұрып қалуы мүмкін.

АҚШ-тан тыс жерлерде

Механиктің кепілдіктерін мойындаған елдер көбінесе АҚШ-тағыдан өте ерекше құқықтар мен процедураларды қарастырады. Канаданың кейбір провинциялары (Квебек қоса алғанда) және Жаңа Зеландия механиктің кепілдігіне ұқсас процесті мойындайды. Канаданың Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясы АҚШ-тағы сияқты кепілдіктерге рұқсат береді. Мексиканы есептемегенде, Латын Америкасының көп бөлігінде механиктің кепілдіктері танылмайды. Біріккен Араб Әмірліктері сияқты кейбір елдер кепілдікті, ерікті түрде қабылданбаса, нақты түрде тыйым салады.