Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ли Чох Мин (李卓敏, 1912 – 1991) – Қытайда туған американдық экономист және педагог. 1963 жылы ол Гонконгтың Қытай университетінің алғашқы вице-канцлері болды. Ол «Ли қытай сөздігін» (кантондық-мандарин) құрастырды. Академиялық карьерасы барысында ол Калифорния университетінде (Беркли) және Тяньцзинь қаласындағы Нанькай университетінде экономика профессоры қызметін атқарды.
Li Choh ming (李卓敏, 1912 – 1991) was a Chinese born American economist and educator. He was the founding Vice Chancellor of the Chinese University of Hong Kong in 1963. He compiled The Li Chinese Dictionary (Cantonese Mandarin). He was an economics professor at the University of California, Berkeley and at Nankai University in Tianjin during his academic career.
Мансап
1912 жылы Қытайдың Кантон қаласында Ли Канчи мен Ли Мьюшингтің отбасында дүниеге келген Ли Чо Мин 11 баланың үшіншісі және үлкен ұлы болды. Кантон қаласындағы Пуйинг орта мектебін бітірген соң, ол АҚШ-қа, Калифорния университетіне (Беркли) барып, онда коммерция саласындағы бакалавр (1932), магистр (1933) және экономика ғылымдарының докторы (1936) дәрежелерін алды. Көп ұзамай, оның үш інісі Чо Хао, Чо Хсиен, Чо Лух және бір әпкесі Джохи түрлі ғылымдарды оқу үшін Қытайдан Беркли университетіне келді. 1937 жылы Ли Қытайға оралып, Тяньцзиньдегі Нанкай университетінде экономикадан сабақ берді. 1938 жылдан 1943 жылға дейін Ли Қытайдағы ең үздік үш университет (Цинхуа, Пекин, Нанкай) біріктірілгенде, Қытай-жапон соғысы салдарынан Куньминге және Чунцинге көшіп, Ұлттық Оңтүстік-Батыс Қауымдасқан Университетінде (Лианда) сабақ берді. Ли Батыс экономикалық идеяларын Қытайға енгізудегі маңызды экономистердің бірі болды, ол оқыту арқылы да, түрлі халықаралық миссияларда Қытай өкілі ретінде қызмет ету арқылы да осы үдеріске үлес қосты. 1945-47 жылдары Ли Шанхайдағы Қытайдың Ұлттық көмек және қалпына келтіру басқармасының (CNRRA) бас директорының орынбасары болып тағайындалды, БҰҰ-мен (UNRRA) бірлесіп Қытайдағы соғыстан кейінгі көмек және қалпына келтіру жұмыстарын басқарды. Соғыс аяқталғаннан кейін Ли 1948-49 жылдары Қытайдың Азия және Тынық мұхиты экономикалық комиссиясына (ECAFE) тұрақты өкілі, ал 1949-50 жылдары Қалпына келтіру істері жөніндегі сенімгерлер кеңесінің төрағасы (BOTRA) болып тағайындалды, бұл Қытайды ұзақ мерзімді экономикалық дамумен қайта құруға көмектесу үшін жасалды. 1951 жылы Ли АҚШ-қа көшіп келді, онда экономика пәнінен лекция оқып, 1958 жылы бизнес-әкімшілік профессоры, ал туған оқу орны – Калифорния университетінің (Беркли) Қытай зерттеулер орталығының төрағасы болды. АҚШ азаматы болғаннан кейін, Ли 1955 жылы әйелі Сильвияны және 2 ұлы Уинстон мен Тониді, сондай-ақ қызы Джинниді Гонконгтен АҚШ-қа әкеле алды.
Born in Canton, China in 1912 to Li Kanchi and Li Mewshing, Li Choh Ming was the third child and the eldest son in a family of 11 children. He graduated from Puiying High School in Canton before heading off to the U. S. at the University of California, Berkeley where he earned his B. S. in commerce (1932), M. A. (1933) and Ph. D. in economics (1936). Eventually, three of his brothers Choh Hao, Choh Hsien, Choh Luh and a sister, Djoh i, came from China to study various sciences at U. C. Berkeley. Li returned to China to teach economics at Nankai University in Tianjin in 1937. From 1938 1943, Li taught at the National Southwest Associated University (Lianda) when the top three universities in China (Tsinghua, Peking, Nankai) consolidated into one, moving to Kunming and Chongqing as the Sino Japanese war broke. Li was among the key economists to bring Western economic ideas into China, both in teaching and serving as China's representative at various international missions. In 1945 47 Li was named Deputy Director General of the Chinese National Relief and Rehabilitation Administration (CNRRA)in Shanghai, to work with the United Nations (UNRRA) in managing the postwar relief and recovery effort in China. As the war ended, Li became China's permanent delegate to the United Nations Economic Commission for Asia and the Far East (ECAFE) in 1948 49 and Chairman of the Board of Trustees for Rehabilitation Affairs (BOTRA) 1949 50 to help reconstruct China with long term economic development. In 1951 Li immigrated to the U. S. where he began as a lecturer in economics, becoming professor of business administration in 1958, and Chairman of the Center for Chinese Studies (1961) at his alma mater, the University of California Berkeley. Upon becoming a U. S. citizen, Li was able to bring his wife Sylvia and family of 2 sons, Winston and Tony, and a daughter Jeannie, to the U. S. from Hong Kong in 1955.
Жазу
Оның ғылыми еңбектері коммунистік Қытайдың экономикалық жүйесіне және оның тиімділігіне арналған. Оның "Коммунистік Қытайдың экономикалық дамуы" (1959) және "Коммунистік Қытайдың статистикалық жүйесі" (1962) кітаптары Қытай сыртқы әлемнен жабық болғанға дейін маңызды еңбектер саналды. Лидің Қытайдың әлеуметтік және экономикалық мәселелерін қадағалауы UC Берклидің Қытайды зерттеу орталығы ретінде беделін қалыптастыруға көмектесті. Оның халықаралық сауда және экономика саласындағы біліктілігі бизнес-мектептердің оқу бағдарламасына халықаралық бизнес пәнін енгізуге ықпал етті. 1963 жылы Гонконг үкіметі Ли Чо Мингті Гонконгтың Қытай университетінің басшысы етіп тағайындады. Ұлыбритания және АҚШ үкіметтерінің қолдауымен Калифорния университетінің регенттер кеңесі оған жаңа университет құру үшін беспрецедентті 10 жылдық академиялық демалыс берді. Басшылық қызметін атқарып жүрген Ли университет вице-канцлері болып тағайындалды (британдық дәстүр бойынша Гонконг губернаторы Гонконгтың барлық колледждері мен университеттерінің канцлері болған). Жаңа университет "дәстүр мен заманауилықты үйлестіру және Қытай мен Батысты біріктіру" ұранымен құрылды, барлық академиялық пәндерге қытайдық элементтерді енгізу арқылы. Бастапқыда оқыту тілдері ағылшын, кантон және мандарин болды. АҚШ, Ұлыбритания және басқа елдермен студенттер мен оқытушылардың алмасу бағдарламалары құрылды. Ол университет құрылғаннан бастап даму жолындағы CUHK жарияланымдарын жазып, бақылады: "Алғашқы алты жыл 1963-69" (1971), "Дамып келе жатқан университет" (1975) және "Жаңа дәуірдің бастауы" (1979). Ли 1978 жылы КУХК-дан зейнетке шықты. 1973 жылы Ли Берклиде профессор атанды. КУХК-дағы қызметі барысында Ли жеке өзі пиктофонетикалық кантон-мандарин сөздігін жасады және дамытты. Ол қытай иероглифтерін кодтаудың жаңа жүйесін "Фан" жүйесі деп атады. "Лидің қытай сөздігі" (李氏中文字典, Li shi zhong wen zi dian) 1981 жылы Батыста және Қытай Халық Республикасында жарық көрді және таратылды. Ли Чо Мин әлемнің көптеген елдерінен құрметті наградалар алды. Олардың ішінде құрметті рыцарь атағы, 1967 жылы Британ империясы орденінің командирі (CBE) және 1973 жылы Британ империясы орденінің үлкен командирі (KBE) болды. Гонконгтың Қытай университетінде медициналық ғимарат оның есімімен аталады, ал Қытай зерттеулер институтында оның толық бойынан жасалған мүсіні орнатылған. Калифорния университетінен ол 1974 жылы Элис және Уолтер А. Хаас халықаралық сыйлығын және 1979 жылы Кларк Керр сыйлығын алды.
His scholarly contributions focused on the economic system of Communist China and its performance. His books, the Economic Development of Communist China (1959) and The Statistical System of Communist China (1962) were seminal works before China sealed itself off from outsiders. Li's continuous study of social and economic problems of China helped establish UC Berkeley as a center for scholarly research on China. His expertise in international trade and economics helped establish international business in the School of Business Administration curricula. In 1963 the Government of Hong Kong appointed Li Choh Ming to head the Chinese University of Hong Kong. With government backing of the U. K. and the U. S., the Board of Regents of the University of California granted him an unprecedented 10 year leave of absence to form and establish the new university. As head, Li was named Vice Chancellor of the university (in the British tradition, the Governor of Hong Kong was the Chancellor of all Hong Kong colleges and universities). The new university was founded with the motto “to combine tradition and modernity and to bring together China and the West” by adding the Chinese dimension or data into every academic discipline. From the beginning, English, Cantonese, and Mandarin were the languages of instruction. Student and faculty exchanges with the U. S., the U. K., and other countries were established. He wrote and oversaw The CUHK publications on the formation and development of the university: The First Six Years 1963 69 (1971), The Emerging University (1975), and A New Era Begins (1979). Li retired from The CUHK in 1978. Li was Professor Emeritus at Berkeley in 1973. Throughout his tenure at The CUHK, Li personally compiled and developed a pictophonetic Cantonese Mandarin dictionary. He called his new system of codifying Chinese characters the Fan System. The Li Chinese Dictionary (李氏中文字典, Li shi zhong wen zi dian) was published and distributed in the West and in the People's Republic of China in 1981. Li Choh Ming received many honors from around the world. Among them were honorary knighthoods, the Commander of the Order of the British Empire (CBE) in 1967 and Knight Commander of the Order of the British Empire (KBE) in 1973. At The Chinese University of Hong Kong, the medical building is named after him and a life size statue of him sits at the Institute of Chinese Studies. From the University of California, he received the Elise and Walter A. Haas International Award (1974) and the Clark Kerr Award (1979).